Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
19 Ноябр, 2026   |   9 Жумадул сони, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:53
Қуёш
07:11
Пешин
12:14
Аср
15:19
Шом
17:04
Хуфтон
18:19
Bismillah
19 Ноябр, 2026, 9 Жумадул сони, 1448

ЭЪТИБОР, ЭҲТИРОМ ВА ЭЪЗОЗ

06.09.2024   11809   10 min.
ЭЪТИБОР, ЭҲТИРОМ ВА ЭЪЗОЗ

Дил изҳори

Аллоҳ таолога беадад шукрлар бўлсинки, юртимиз мустақиллигининг 33 йиллигини катта хурсандчилик билан кутиб олдик. Бугун ҳар бир гўшада байрам шукуҳи ҳукмрон. Бу айём ўзини шу Ватан фарзанди деб билган ҳар бир инсон учун қадрли, азиз ва мўътабар. Чунки у бизга ўзлигимиз, инсоний ҳақ-ҳуқуқ ва қадр-қимматимизни бахш этди.

Энг улуғ, энг азиз байрам арафасида Президентимиз фармонларига мувофиқ турли соҳа вакиллари фахрий унвон, орден ва медаллар билан тақдирланди. Шундай фидойи юртдошларимиз қаторида уч нафар имом-хатиб “Имом Бухорий” ордени билан мукофотлангани барча диний соҳа вакилларини бениҳоя хурсанд қилди. Айтиш жоизки, яқин ўтмишда имом-хатибларга бу даражада эҳтиром кўрсатилмаган.  Ушбу қувончли воқеа янги Ўзбекистонда ислом дини ва соҳа ходимларига қаратилаётган эътиборнинг яна бир ёрқин ифодаси бўлди.

Имом-хатиблар юксак мукофотларни 30 август куни Кўксарой қароргоҳида давлатимиз раҳбаридан қабул қилиб олди. Қуйида уларнинг дил сўзлари билан танишасиз.

Маърифий соҳада илмий асос яратилмоқда

— Бугун мен жуда ҳам шодман. Мана шундай улуғ мукофотни шахсан давлатимиз раҳбарининг ўзидан қабул қилиб олиш менга юксак шараф бўлиш билан бирга, катта масъулият ҳам юклади. Мамлакатимизда Президентимиз  раҳбарлигида барча соҳаларда инсон қадри ва унинг шаънини юксалтириш борасида олиб борилаётган изчил ислоҳотларнинг самараларини бирма-бир санаб адоғига етиш мушкул.

Ўзбекистон замини ислом илм-фани ва маданиятининг қадимий бешикларидан бири ҳисобланади. Халқимизнинг бой тарихий, илмий, маънавий меросини ҳар томонлама ўрганиш, жаҳон ҳамжамиятига кенг танитиш, энг муҳими, ислом динининг асл инсонпарварлик моҳиятини чуқур очиб бериш мақсадида юртимизда Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий, Имом Насафий каби буюк алломаларимизнинг бебаҳо илмий мактабини ўрганиш ва тадқиқ этиш учун илмий-тадқиқот марказлари фаолияти кенг йўлга қўйилди.

Динимизни илмий жиҳатдан ўрганишни ривожлантириш мақсадида Ўзбекистон халқаро ислом академияси, Бухорода Мир Араб олий мадрасаси, Самарқандда Ҳадис илми мактаби ва Сурхондарёда Имом Термизий номидаги ислом институти ҳамда шу номдаги мадрасага асос солинди. Самарқандда Имом Бухорий, Сурхондарёда Имом Термизий, Тошкентда Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказлари ташкил этилди. Уларда талабалар ва ёш тадқиқотчилар буюк аждодларимизнинг бой меросини ўрганиш ва тадқиқ этиш баробарида замонавий илмларни ҳам ўзлаштириб, етук олим бўлиб камол топади. Шулар қаторида турли ҳудудларда ҳадис, калом, тасаввуф, фиқҳни ўрганишга ихтисослашган илмий мактаблар, хусусан, бизнинг вилоятимизда ҳам тасаввуф илми мактаби фаолияти йўлга қўйилгани диний-маърифий соҳада янги давр бошлаганидан дарак беради.

Қувонарлиси, мамлакатимиз раҳбарининг ташаббуси билан Бухоро Арк қўрғони яқинида Мир Араб олий мадрасасининг янги биноси барпо этилди ва фойдаланишга топширилди. 200 ўринга мўлжалланган олий мадрасада Қуръони карим, ҳадис, фиқҳ ва тасаввуф илмлари, хорижий тиллар пухта ўргатилади. Бугунги кунда 100 нафардан ортиқ талаба замонавий жиҳозланган ўқув хоналари, кутубхона, фаоллар зали, талабалар ётоқхонаси ва спорт залида малакали устозлардан таълим олмоқда.

2021–2024 йилларда вилоятимиздаги 15 та масжиднинг янгитдан қуриб фойдаланишга топширилгани, 42 та масжидда эса йирик таъмирлаш ишлари олиб борилгани мамлакатимизда муборак динимизга қаратилаётган алоҳида эътиборнинг исботидир.

Мустақиллик байрами арафасида шундай улуғ эътирофга сазовор бўлиш, менга чексиз ғурур бағишлади. Келажак авлодни янги Ўзбекистоннинг чинакам бунёдкори қилиб тарбиялаш, халқимизнинг маданий-маърифий, диний-ахлоқий дунёқарашини бойитиш йўлидаги фаолиятимда бу мукофот менга қанот бағишлайди, дея ишонч билан айта оламан.

Жобир домла ЭЛОВ,

Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг

Бухоро вилоятидаги вакили,

Бухоро вилояти бош имом-хатиби,

Мир Араб олий мадрасаси ректори

* * *

Аждодларимизнинг ўлмас мероси чуқур ўрганилмоқда

— Бугун жуда бахтиёрман. Энг улуғ, энг азиз байрам — мустақиллигимизнинг 33 йиллиги арафасида давлатимизнинг энг юксак мукофотларидан бири “Имом Бухорий” ордени билан тақдирланганимдан қувончим чексиз, сўз билан таърифлашга ожизман. Президентимиз ташаббуси билан таъсис этилган орденга биринчилардан бўлиб лойиқ кўрилганимдан, юксак мукофотни давлат раҳбарининг ўз қўлидан олганимдан бошим кўкка етди.  

Турли соҳаларда эришилаётган барча ютуқлар ватанимизда ҳукм сураётган тинчлик ва осойишталик, одилона сиёсат натижасидир. Ислом дини илмлари ривожига беқиёс ҳисса қўшган буюк ватандошларимизнинг улкан илмий меросини янада чуқур ўрганиш, табаррук зиёратгоҳ ва қадамжолар, кўҳна масжид ва мадрасаларни обод қилиш борасида кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда. Вилоятимизда ўнлаб янги масжидлар қурилди, мавжудларида қайта қуриш ва таъмирлаш ишлари олиб бориляпти. Мисол учун, бир вақтлар йўқ бўлиб кетиш арафасида турган Абул Муин Насафий зиёратгоҳини бугун бутун дунё сайёҳлари  катта завқ ва ҳайрат билан томоша қилмоқда.

Мазкур мажмуада Абул Муин Насафий илмий меросига бағишлаб ўтказилган халқаро илмий-амалий конференцияларда Туркия, Миср, Франция, Россия, Бангладеш, Қозоғистон, Тожикистон, Қирғизистон каби давлатлардан юзлаб олим ва каломшунос мутахассислар иштирок этиб, юртимизда эътиқод эркинлигини таъминлашга қаратилаётган эътиборни юксак баҳолади. Шунингдек, Касби туманидаги Султон Мир Ҳайдар, Китоб туманидаги Хўжа Илм Кони ва Мавлоно Дарвеш Муҳаммад Вахшуворий, Қамаши туманидаги Лангар ота мажмуаларини реконструкция ва реставрация қилиш ишлари амалга оширилди.

Мустақилликнинг дастлабки йилларида муборак ҳаж амалини адо этишга муяссар бўлган ватандошларимиз сони бармоқ билан саноқли бўлган. Бугунги кунда виждон эркинлиги ва диний-маърифий муҳит барқарорлигини таъминлашга қаратилаётган алоҳида эътибор туфайли уларнинг сони 15 мингдан ошди. Жорий йилда фақат Қашқадарё вилоятининг ўзидан 801 нафар фуқаро ҳаж амалларини бажариб келди.

Ҳаж мавсумида Президентимиз ҳожилар ҳолидан хабар олиб, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари билан телефон орқали мулоқот қилгани нафақат ҳаж зиёратига борганларни, уларнинг оила аъзоларини, барча мўмин-мусулмонларимизни беҳад қувонтирди.

Бундай ғамхўрликдан руҳланган ҳожиларимиз, вилоятимиздаги барча жоме масжидлар имом-хатиблари ва уларнинг ноиблари “Янги Ўзбекистон фидойиси бўлиб, маънавият тарғиботчисига айланамиз” шиори остида хайрли амалларни бажаришмоқда.

Раҳматулло УСМОНОВ,

Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг

Қашқадарё вилоятидаги вакили,

вилоят бош имом-хатиби

* * *

Юксак маънавий-ахлоқий жамият барпо этиш йўлида

Кўксарой қароргоҳида мамлакатимизда кўзга кўринган илм-фан, таълим, соғлиқни сақлаш, адабиёт, маданият вакиллари қаторида давлат мукофоти билан тақдирланганим менга чексиз фахру ифтихор бағишлади.

Яратганга беҳад шукрлар бўлсинки, юртимизда Истиқлол байроғи остида халқимизнинг юрт равнақи йўлидаги азалий истакларини рўёбга чиқа бошлади. Бу, албатта, ўз-ўзидан бўлиб қолмайди. Давлатимиз раҳбари бошчилигида жамият ҳаётининг барча жабҳаларида олиб борилаётган ислоҳотларнинг туб моҳияти, энг аввало, инсон манфаатига қаратилган бўлиб, уларнинг негизида фаровон турмуш, илм-фан равнақи, юксак маънавий-ахлоқий, илмий-ижодий салоҳиятни янада юксалтириш ва ривожлантириш ётади.

Бугун шу мақсадда диний-маърифий соҳада амалга оширилаётган улкан ислоҳотлар, эришилаётган ютуқлар мақтовга лойиқ. Жумладан, Президентимиз ташаббуси билан Имом Бухорий меъморий мажмуаси юксак даражада ва  маҳобатли шаклда бунёд этилмоқдаки, у бир неча асрлар давомида юртимиз ва дунё мўмин-мусулмонлари учун руҳий-маънавий озиқа оладиган муҳташам даргоҳга айланади. Шунингдек, келажак авлод учун бир неча юз йиллар зиё сочадиган, ёшларга илм-маърифат нурини таратадиган осори-атиқа бўлади.

Давлатимиз етакчиси раҳбарлигида бунёд этилаётган ва Учинчи Ренессанс пойдевори, дея таърифланаётган Ислом цивилизацияси маркази ҳам буюк алломаларимизнинг жаҳон тамаддунига қўшган ҳиссаларини дунё ҳамжамиятига намоён этадиган, ислом маърифатини кенг тарқатадиган ва ёшларни улуғ алломаларга муносиб авлод қилиб тарбиялайдиган маърифат кошонаси бўлиб асрлар оша хизмат қилди, инша Аллоҳ.

Мана шу ўзгаришлар кўз ўнгимда рўй бераётгани ва ўзим ҳам унда иштирок этиб, улкан савобли ишларга сабабчи бўлаётганимдан фахрга тўламан. Бундан ўттиз йил олдин Фарғона вилоятининг Қувасой шаҳрида янги қурилган жоме масжидининг имом-хатиби сифатида ўз фаолиятимни бошлаганман. Истиқлолнинг илк даврларида вилоятимизда бор йўғи 4 масжид бор эди. Улардаги шарт-шароитлар ҳақида сўз юритишнинг ҳожати ҳам йўқ. Бугун вилоятимизда 200 дан ортиқ масжид фаолият юритяпти. Уларнинг барчаси замон талабига мос тарзда таъмирланган, бинолари янгидан бунёд этилиб, намозхонлар учун барча шароитлар ҳозирланган.

Яна бир таъкидлаш жоиз бўлган воқеа имом-хатиб ва диний соҳа ходимларининг жамиятдаги ўрни мустаҳкамланди. Олдинлари  фақат тўй-маъракалардагина кўриниш берадиган имомларимиз бугун юртимизда олиб борилаётган ислоҳотларда, уни халққа етаказишда астойдил фидойилик кўрсатмоқда. Айниқса, ёшларимизни ёт ғоялар таъсиридан асраб-авайлаш, ҳанафий мазҳабига хос диний тушунчаларни тарғиб қилиш, диндошларимиз тўғри йўлда юриши учун олиб борилган маънавий-маърифий ишларда бевосита иштирок этаётганимдан беҳад хурсандман. 

Камтарона меҳнатим юксак қадрланишидан, “Имом Бухорий” ордени билан тақдирланганимдан беҳад миннатдорман. Аслида бу мукофот нафақат менинг, балки бутун Фарғона вилоятида фаолият кўрсатаётган барча имом-хатиб ва ноибларнинг улкан меҳнати натижаси, деб ҳисоблайман.

Биз, дин пешволари бундай эътибор ва эҳтиром олдида қарздорликни мудом ҳис этамиз. Бунга жавобан юртимиз тинчлиги ва аҳоли фаровонлиги йўлида янада куч-ғайрат ва фидокорлик билан хизмат қиламиз. Шунингдек, давлатимиз раҳбари томонидан олиб борилаётган ислоҳотлар бардавом бўлишини доимо Раббимиздан сўраймиз. Зеро, Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Менга дуо қилинг ва сизга ижобат қилурман...”, деб марҳамат қилган.

Алишер НАИМОВ,

Фарғона вилояти бош имом-хатиби ўринбосари,

Қувасой шаҳар бош имом-хатиби

Бошқа мақолалар

Жадидлар авлодлари тарихий меросни келажак авлодга етказиш йўлида бирлашди

20.10.2026   71077   13 min.
Жадидлар авлодлари тарихий меросни келажак авлодга етказиш йўлида бирлашди

Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида «Жадидлар авлодлари учрашуви» умуммиллий илмий-маърифий йиғини бўлиб ўтди. Унда жадидчилик ҳаракатининг таниқли намояндалари авлодлари, тарихчи олимлар, тадқиқотчилар ва зиёлилар иштирок этиб, миллий уйғониш даврининг мураккаб саҳифалари, маърифатпарвар аждодларимизнинг фидойилиги ва улардан қолган бой илмий-маънавий меросни асраб-авайлаш масалаларини муҳокама қилдилар. Учрашувда оилавий хотираларни илмий тадқиқотлар билан уйғунлаштириш, тарихий ҳужжатларни сақлаш ва жадидлар ғояларини замонавий авлодга етказишга қаратилган ташаббуслар илгари сурилди, хабар бермоқда iccu.uz.

Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан барпо этилган Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Тарих институти ҳамда Марказ ҳамкорлигида ташкил этилган анжуман миллий тарихимизни чуқур ўрганиш, жадидчилик ҳаракати намояндалари хотирасини эъзозлаш ва уларнинг авлодлари билан илмий жамоатчилик ўртасидаги мулоқотни мустаҳкамлаш йўлидаги муҳим қадам бўлди.

Жадидчилик ҳаракати XIX аср охири ва XX аср бошларида Туркистонда миллий уйғониш, таълимни янгилаш, илм-фан ва маданиятни ривожлантириш, миллий матбуот ва театрни шакллантириш орқали жамиятни тараққиёт сари етаклашга интилган маърифатпарварлар ҳаракати сифатида тарихда алоҳида ўрин эгаллайди. Уларнинг фаолияти халқни замонавий билимлар билан қуроллантириш, миллий ўзликни англаш ва жамиятнинг келажаги учун масъулиятни кучайтиришга қаратилган эди.

Бугун жадидлар меросини ўрганиш фақат ўтмиш воқеаларини тиклаш эмас, балки уларнинг ғояларини замонавий тараққиёт жараёнлари билан боғлаш, тарихий хотирани мустаҳкамлаш ва ёш авлодни илм-маърифат руҳида тарбиялаш нуқтаи назаридан ҳам муҳим аҳамият касб этмоқда.

Жадидлар орзу қилган тараққиёт ғоялари бугунги ислоҳотларда ўз ифодасини топмоқда

Йиғинни кириш сўзи билан очган Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Тарих институти директори, академик Азамат Зиё жадидчилик ҳаракатининг миллий тарихимиздаги ўрни, маърифатпарвар аждодларимизнинг жасорати ва уларнинг халқ келажаги йўлидаги фидойилиги ҳақида сўз юритди.

Академик таъкидлаганидек, Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази аждодларимиз қолдирган улкан илмий-маънавий меросни намоён этадиган, миллий тарих ва маърифатни улуғлайдиган маскандир. Нотиқ жадидларнинг орзу-интилишлари ўз давридаги сиёсий ва ижтимоий шароитлар туфайли тўлиқ амалга ошмаганини қайд этиб, бугунги даврда уларнинг ҳаёти ва фаолиятини холис ўрганиш, илмий меросини тиклаш ҳамда кенг жамоатчиликка етказиш учун янги имкониятлар мавжудлигини таъкидлади.

«XIX асрнинг сўнгги, XX асрнинг бошларида, Россия империясининг мустамлакачилик сиёсати Туркистон заминида авж олган бир шароитда, юртимизда ўз миллати, халқи ва Ватани тақдири учун жавобгарликни ҳис этган, ҳеч нарсадан қўрқмайдиган, ўзини эл-юрт манфаати йўлида фидо қилишга тайёр бўлган зиёлилар авлоди шаклланди. Агар ана шундай инсонлар жамиятда кўпчиликни ташкил этганида эди, халқимизнинг тарихий тақдири ва тараққиёт йўли, эҳтимол, бутунлай бошқача кечган бўларди. Биз бугун айнан шу фидойи инсонлар бошлаб берган жадидчилик ҳаракати ҳақида сўз юритмоқдамиз.

Бугун Янги Ўзбекистонда кечаётган, кўзимиз ўнгида содир бўлаётган тарихий ўзгаришлар жадидларимизнинг орзулари, интилишлари ва ғояларини қайта англаш имконини бермоқда. Энг асосийси, бугун улар билан фахрланиш, уларнинг номларини эъзозлаш, қолдирган меросини чуқур ўрганиш ва келажак авлодларга етказиш даври келди. Биз жадид боболаримизнинг миллат равнақи, илм-маърифат ва тараққиёт йўлидаги хизматларини қанчалик чуқур англасак, бугунги кунимизнинг тарихий аҳамиятини ҳам шунчалик теран ҳис этамиз», — деди академик.

Унинг фикрича, жадидлар авлодларининг бир давра атрофида жам бўлиши ҳам алоҳида маънавий аҳамиятга эга. Чунки авлодлар хотирасида сақланиб келаётган воқеалар, ҳикоялар ва шахсий маълумотлар тарихий тадқиқотларни янги далиллар билан бойитиши мумкин.

«Жадидлар бизга ўз орзуларини омонат қолдиришди»

Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази директори Фирдавс Абдухолиқов ўз кириш нутқида жадидларнинг маърифатпарварлик ғоялари, уларнинг аянчли тақдири ва бугунги авлод зиммасидаги тарихий масъулият ҳақида тўхталди.

У Марказнинг асосий вазифаларидан бири аждодлар меросини асраб-авайлаш, уни замонавий билимлар ва илмий изланишлар билан уйғунлаштириш ҳамда ёш авлодни маърифат руҳида тарбиялашдан иборат эканини таъкидлади.

«Президентимиз ташаббуси билан бугун ушбу авлодлар учрашувини ташкил этдик. Асосий мақсадимиз жадид боболаримизнинг бой маънавий меросини чуқур ўрганиш, шу билан бирга, жадидлар авлодлари ўртасидаги маънавий ришталарни мустаҳкамлашдан иборат.

Аждодларимиз асрлар давомида тўплаган хазинани бизга мерос қолдиришди. Уни ўз билимларимиз ва кашфиётларимиз билан бойитиб, жадид боболаримиз бошлаган маърифат ишини муносиб давом эттирайлик. Улар бизга ўз орзуларини омонат қолдиришди, биз эса келажак авлодларга шу орзуларни рўёбга чиқариб қолдиришга қодирмиз», — деди Фирдавс Абдухолиқов.

Фирдавс Абдухолиқов бугун жадидлар меросини ўрганиш ва тарғиб қилишга давлат сиёсати даражасида эътибор қаратилаётганини таъкидлади. Президент Шавкат Мирзиёев томонидан 2017 йилда БМТ Бош Ассамблеясининг 72-сессиясида илгари сурилган «Жаҳолатга қарши маърифат» ғояси ҳам илм, маърифат ва бағрикенгликни қарор топтиришда муҳим аҳамиятга эга эканини қайд этди.

Жадидчилик — миллий тараққиёт ва маърифатга элтувчи ҳаракат

Тарих фанлари доктори, профессор, Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Тарих институти директорининг илмий ишлар бўйича ўринбосари Дилноза Жамолова жадидчилик ҳаракатининг тарихий илдизлари, миллий тараққиётдаги ўрни ва унинг замиридаги маърифий ғояларга эътибор қаратди.

Олиманинг таъкидлашича, жадидчилик ҳаракати Турон заминида асрлар давомида шаклланган илмий-маърифий анъаналар ва жамиятни тараққий эттиришга бўлган интилишлар негизида вужудга келган. Жадидларнинг олдинги уйғониш даврларидан фарқли жиҳати шунда эдики, улар кучли сиёсий таянчга эга бўлмаган шароитда ўзлари бирлашиб, миллий давлатчиликни тиклаш, халқнинг билим савиясини юксалтириш ва жамиятни замонавий тараққиёт йўлига олиб чиқишга ҳаракат қилдилар.

«Жадидчилик миллий ҳаракати қуруқ ерда пайдо бўлган ҳаракат эмас. Қадимдан тараққиёт маскани бўлган Турон заминидаги аввалги уйғониш даврларида шаклланган илмий-маърифий анъаналар жадидлар фаолияти учун муҳим замин бўлди. Бироқ уларнинг олдинги уйғониш даврларидан фарқи шунда эдики, жадидларни қўллаб-қувватлайдиган ҳукмдорлар ёки кучли сиёсий таянч мавжуд эмас эди. Улар ўзлари бирлашиб, миллий давлатчиликни тиклаш, Туроннинг илгариги тараққиётини қайта юксалтириш ва халқни маърифатли қилиш учун ҳаракат қилдилар», — деди Дилноза Жамолова.

Унинг сўзларига кўра, жадидлар ўз мақсадларига эришишни, аввало, таълимни ислоҳ қилишдан бошлаганлар. Ёшларни янги усулда ўқитиш, уларнинг хорижда таълим олишини қўллаб-қувватлаш, ҳомийлик маблағларини жалб этиш, миллий матбуот ва театрни ривожлантириш орқали жамиятда туб ўзгаришлар ясашга интилганлар.

Олима жадидлар меросини тадқиқ этишда уларнинг диний билимлари, маърифатпарварлик қарашлари ва жамият тараққиётига оид ғояларини биргаликда ўрганиш зарурлигини таъкидлади. Ушбу ҳаракатни фақат муайян тарихий давр билан чеклаб қўймасдан, унинг таълим, маданият, иқтисодиёт, сиёсий тафаккур ва ижтимоий муносабатлар ривожига қўшган ҳиссасини ҳам кенг таҳлил қилиш лозимлигини қайд этди.

Дилноза Жамолова жадидлар авлодларини аниқлаш ва уларнинг хотираларини тўплаш борасида амалга оширилган изланишлар ҳақида ҳам маълумот берди. Унинг айтишича, 2023 йилда «Jadidlar.uz» платформасини яратиш ғояси муҳокама қилинган даврда жадидларнинг бир нечта авлоди ҳақида маълумот мавжуд бўлган. Кейинги изланишлар натижасида эса қарийб 150 нафар авлод аниқланиб, уларнинг хотиралари ёзиб олинган.

Бу тажриба оғзаки тарихнинг аҳамиятини яна бир бор намоён этади. Оилавий хотиралар расмий ҳужжатларда акс этмаган воқеалар ва шахсий тажрибаларни ўрганиш, мавжуд маълумотларни бошқа манбалар билан таққослаш ҳамда келгуси тадқиқотлар учун янги далилларни тўплаш имконини беради.

«Жадидлар мероси Янги Ўзбекистон тараққиёти учун муҳим маънавий асосдир»

Тадбирда сўзга чиққан Журналистика ва оммавий коммуникациялар университети ректори Шерзодхон Қудратхўжа жадидлар меросини бугунги тараққиёт жараёнлари билан боғлиқ ҳолда ўрганиш, уларнинг ғояларини замонавий авлодга етказиш ва тарихнинг ҳали етарлича ўрганилмаган саҳифаларини очиш муҳимлигини таъкидлади.

«Жадид боболаримиз миллатнинг маънавий уйғониши, илм-маърифат ва тараққиёт йўлида фидокорона меҳнат қилдилар. Улар халқнинг дунёқарашини кенгайтириш, илмни ривожлантириш ва Туркистоннинг салоҳиятини тиклашга интилдилар. Уларнинг ҳаёти ва фаолияти биз учун бугун ҳам муҳим сабоқдир. Зеро, бугунги мустақиллик ва эркинлик ўз-ўзидан қўлга киритилмаган. Уларнинг ортида аждодларимизнинг орзу-интилишлари, кураши ва фидойилиги мужассам», — деди Шерзодхон Қудратхўжа.

У жадидлар меросини фақат тарихий хотира сифатида эмас, балки Янги Ўзбекистон тараққиёти, илм-фан ва маърифат ривожи учун муҳим маънавий асос сифатида ҳам ўрганиш зарурлигини қайд этди.

Шунингдек, учрашувда «Ёш тадқиқотчилар» билан ҳамкорликда «Жадидлар хотираси» халқаро рақамли архивини шакллантириш ташаббуси ҳақида маълумот берилди. Лойиҳа доирасида жадидлар авлодлари ва оилаларида сақланаётган мактублар, фотосуратлар, қўлёзмалар ва хотираларни уларнинг эгалари розилиги ҳамда илмий текширув асосида ягона рақамли манбага жамлаш кўзда тутилган.

Бундай архив тарихимизнинг ҳали тўлиқ ўрганилмаган саҳифаларини очиш, тадқиқотчилар учун ишончли манбалар базасини яратиш ва жадидлар меросини келажак авлодларга етказишга хизмат қилиши мумкин. Учрашувда тарихий маълумотларни замонавий медиа форматлари ва сунъий интеллект имкониятлари орқали кенг жамоатчиликка тақдим этиш масаласи ҳам муҳокама қилинди.

Авлодлар хотираси — тарихнинг тирик манбаси

Анжуманнинг энг муҳим жиҳатларидан бири жадидчилик ҳаракати намояндаларининг бевосита авлодлари билан юзма-юз мулоқот бўлди. Улар ўз аждодларининг ҳаёти, фаолияти, оилада сақланиб келаётган хотиралар ва тарихий воқеалар ҳақида сўзлаб, жадидлар меросига шахсий муносабатларини баён этдилар.

Маҳмудхўжа Беҳбудийнинг набираси Шоҳрух Беҳбудий аждоди фаолиятини ўрганишда мустақиллик йилларида яратилган имкониятлар муҳим аҳамият касб этаётганини таъкидлади. Унинг айтишича, оилада Беҳбудийнинг «Падаркуш» пьесасини ёзгани, газета чиқаргани ва кутубхона ташкил этгани каби маълумотлар сақланиб келган. Бироқ унинг миллий тараққиёт йўлидаги фаолияти ва ғояларининг кўлами кейинги йилларда янада чуқурроқ англанмоқда.

«Янги тарихимизда мен ўйлайманки, ҳақиқий қаҳрамонлар — бу жадидлар. Чунки улар қилган нарсалар — ўз ҳисобларидан мактаблар очиш, газеталар чиқариш, кутубхоналар ташкил қилиш, театрлар очиш — ҳар ким ҳам қила оладиган иш эмас эди. Бу ишларни қилиш учун жасорат керак эди», — деди Шоҳрух Беҳбудий.

У Маҳмудхўжа Беҳбудийнинг замонавий илм-фанни эгаллаш ва халқни саводли қилишга қаратилган қарашлари бугун ҳам долзарб эканини таъкидлади. Авлодлар учун аждодларининг ҳаётини ўрганиш нафақат оилавий хотирани асраш, балки улар бошлаган маърифат ишларини давом эттиришга интилишни ҳам англатади.

Обиджон Маҳмудовнинг набираси Мақсуда Обиджонова эса бундай учрашувлар узоқ йиллар давомида етарлича тилга олинмаган тарихий шахсларнинг номларини қайта тиклаш ва уларнинг авлодлари хотираларини жамоатчиликка етказиш учун муҳим имконият яратаётганини қайд этди.

Унинг сўзларига кўра, мустақиллик йилларида Обиджон Маҳмудовнинг ҳаёти ва фаолиятига эътибор қаратилиши, унинг номи ва меросининг эъзозланиши авлодлар учун катта маънавий аҳамиятга эга. Мақсуда Обиджонова жадидларнинг халқни билимли қилиш, маданиятни ривожлантириш ва жамият манфаатлари йўлида хизмат қилишга қаратилган фаолияти бугунги ёшлар учун ҳам ибрат бўлиши кераклигини таъкидлади.

«Жадидчилар топган пулларини фақат ўзлари еб-ичиб ўтирмаган. Бойликларини давлат, халқ ва ишларини ривожлантириш учун сарфлашган. Халқни билимли қилиш, маданиятли қилиш, шаҳарни ривожлантириш учун ҳаракат қилганлар», — деди Мақсуда Обиджонова.

У жадидлар меросини ўрганишга қаратилаётган бугунги эътибор ёш авлодни аждодлардан ўрнак олишга, билимли бўлишга ва мамлакат тараққиётига ҳисса қўшишга ундашини қайд этди.

Учрашувда, шунингдек, Саидризо Ализода, Абдуқодир Шакурий, Ҳожи Муин, Вадуд Маҳмуд, Пўлат Солиев, Мусожон Саиджонов, Ҳасанхон Ниёзий, Марям Султонмуродова ва бошқа маърифатпарварлар авлодлари иштирокида ҳам мулоқотлар ўтказилди. Уларда оилавий архивларда сақланаётган ҳужжатлар, суратлар, китоблар ва хотираларни асраб-авайлаш, уларни илмий ўрганишга жалб этиш масалаларига эътибор қаратилди.

Авлодларнинг шахсий хотиралари жадидларнинг фаолиятига оид мавжуд тасаввурларни бойитиш, уларнинг ҳаёти ва ижодини янги қирралардан ўрганиш ҳамда тарихий маълумотларни келгуси авлодларга ишончли етказишда муҳим манба бўлиб хизмат қилиши мумкин.

Тарихий меросни асраш — келажак олдидаги масъулият

«Жадидлар авлодлари учрашуви» умуммиллий илмий-маърифий йиғини жадидчилик ҳаракатининг тарихий аҳамиятини янада чуқур англаш, оилавий хотиралар ва академик тадқиқотлар ўртасидаги алоқаларни мустаҳкамлаш, тарихий манбаларни сақлаш ва уларни илмий муомалага киритиш масалаларини биргаликда муҳокама қилиш учун муҳим майдон бўлди.

Анжуман доирасида билдирилган фикрлар ва илгари сурилган ташаббуслар жадидшунослик тадқиқотларини ривожлантириш, тарихий ҳужжатларни рақамлаштириш, авлодлар билан ҳамкорликни кенгайтириш ва маърифатпарвар аждодлар меросини замонавий усулларда тарғиб қилишга қаратилган саъй-ҳаракатларни янада кучайтириш зарурлигини кўрсатди.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати