Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
21 Ноябр, 2026   |   11 Жумадул сони, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:55
Қуёш
07:13
Пешин
12:14
Аср
15:18
Шом
17:02
Хуфтон
18:18
Bismillah
21 Ноябр, 2026, 11 Жумадул сони, 1448

ЭЪТИБОР, ЭҲТИРОМ ВА ЭЪЗОЗ

06.09.2024   12036   10 min.
ЭЪТИБОР, ЭҲТИРОМ ВА ЭЪЗОЗ

Дил изҳори

Аллоҳ таолога беадад шукрлар бўлсинки, юртимиз мустақиллигининг 33 йиллигини катта хурсандчилик билан кутиб олдик. Бугун ҳар бир гўшада байрам шукуҳи ҳукмрон. Бу айём ўзини шу Ватан фарзанди деб билган ҳар бир инсон учун қадрли, азиз ва мўътабар. Чунки у бизга ўзлигимиз, инсоний ҳақ-ҳуқуқ ва қадр-қимматимизни бахш этди.

Энг улуғ, энг азиз байрам арафасида Президентимиз фармонларига мувофиқ турли соҳа вакиллари фахрий унвон, орден ва медаллар билан тақдирланди. Шундай фидойи юртдошларимиз қаторида уч нафар имом-хатиб “Имом Бухорий” ордени билан мукофотлангани барча диний соҳа вакилларини бениҳоя хурсанд қилди. Айтиш жоизки, яқин ўтмишда имом-хатибларга бу даражада эҳтиром кўрсатилмаган.  Ушбу қувончли воқеа янги Ўзбекистонда ислом дини ва соҳа ходимларига қаратилаётган эътиборнинг яна бир ёрқин ифодаси бўлди.

Имом-хатиблар юксак мукофотларни 30 август куни Кўксарой қароргоҳида давлатимиз раҳбаридан қабул қилиб олди. Қуйида уларнинг дил сўзлари билан танишасиз.

Маърифий соҳада илмий асос яратилмоқда

— Бугун мен жуда ҳам шодман. Мана шундай улуғ мукофотни шахсан давлатимиз раҳбарининг ўзидан қабул қилиб олиш менга юксак шараф бўлиш билан бирга, катта масъулият ҳам юклади. Мамлакатимизда Президентимиз  раҳбарлигида барча соҳаларда инсон қадри ва унинг шаънини юксалтириш борасида олиб борилаётган изчил ислоҳотларнинг самараларини бирма-бир санаб адоғига етиш мушкул.

Ўзбекистон замини ислом илм-фани ва маданиятининг қадимий бешикларидан бири ҳисобланади. Халқимизнинг бой тарихий, илмий, маънавий меросини ҳар томонлама ўрганиш, жаҳон ҳамжамиятига кенг танитиш, энг муҳими, ислом динининг асл инсонпарварлик моҳиятини чуқур очиб бериш мақсадида юртимизда Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий, Имом Насафий каби буюк алломаларимизнинг бебаҳо илмий мактабини ўрганиш ва тадқиқ этиш учун илмий-тадқиқот марказлари фаолияти кенг йўлга қўйилди.

Динимизни илмий жиҳатдан ўрганишни ривожлантириш мақсадида Ўзбекистон халқаро ислом академияси, Бухорода Мир Араб олий мадрасаси, Самарқандда Ҳадис илми мактаби ва Сурхондарёда Имом Термизий номидаги ислом институти ҳамда шу номдаги мадрасага асос солинди. Самарқандда Имом Бухорий, Сурхондарёда Имом Термизий, Тошкентда Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказлари ташкил этилди. Уларда талабалар ва ёш тадқиқотчилар буюк аждодларимизнинг бой меросини ўрганиш ва тадқиқ этиш баробарида замонавий илмларни ҳам ўзлаштириб, етук олим бўлиб камол топади. Шулар қаторида турли ҳудудларда ҳадис, калом, тасаввуф, фиқҳни ўрганишга ихтисослашган илмий мактаблар, хусусан, бизнинг вилоятимизда ҳам тасаввуф илми мактаби фаолияти йўлга қўйилгани диний-маърифий соҳада янги давр бошлаганидан дарак беради.

Қувонарлиси, мамлакатимиз раҳбарининг ташаббуси билан Бухоро Арк қўрғони яқинида Мир Араб олий мадрасасининг янги биноси барпо этилди ва фойдаланишга топширилди. 200 ўринга мўлжалланган олий мадрасада Қуръони карим, ҳадис, фиқҳ ва тасаввуф илмлари, хорижий тиллар пухта ўргатилади. Бугунги кунда 100 нафардан ортиқ талаба замонавий жиҳозланган ўқув хоналари, кутубхона, фаоллар зали, талабалар ётоқхонаси ва спорт залида малакали устозлардан таълим олмоқда.

2021–2024 йилларда вилоятимиздаги 15 та масжиднинг янгитдан қуриб фойдаланишга топширилгани, 42 та масжидда эса йирик таъмирлаш ишлари олиб борилгани мамлакатимизда муборак динимизга қаратилаётган алоҳида эътиборнинг исботидир.

Мустақиллик байрами арафасида шундай улуғ эътирофга сазовор бўлиш, менга чексиз ғурур бағишлади. Келажак авлодни янги Ўзбекистоннинг чинакам бунёдкори қилиб тарбиялаш, халқимизнинг маданий-маърифий, диний-ахлоқий дунёқарашини бойитиш йўлидаги фаолиятимда бу мукофот менга қанот бағишлайди, дея ишонч билан айта оламан.

Жобир домла ЭЛОВ,

Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг

Бухоро вилоятидаги вакили,

Бухоро вилояти бош имом-хатиби,

Мир Араб олий мадрасаси ректори

* * *

Аждодларимизнинг ўлмас мероси чуқур ўрганилмоқда

— Бугун жуда бахтиёрман. Энг улуғ, энг азиз байрам — мустақиллигимизнинг 33 йиллиги арафасида давлатимизнинг энг юксак мукофотларидан бири “Имом Бухорий” ордени билан тақдирланганимдан қувончим чексиз, сўз билан таърифлашга ожизман. Президентимиз ташаббуси билан таъсис этилган орденга биринчилардан бўлиб лойиқ кўрилганимдан, юксак мукофотни давлат раҳбарининг ўз қўлидан олганимдан бошим кўкка етди.  

Турли соҳаларда эришилаётган барча ютуқлар ватанимизда ҳукм сураётган тинчлик ва осойишталик, одилона сиёсат натижасидир. Ислом дини илмлари ривожига беқиёс ҳисса қўшган буюк ватандошларимизнинг улкан илмий меросини янада чуқур ўрганиш, табаррук зиёратгоҳ ва қадамжолар, кўҳна масжид ва мадрасаларни обод қилиш борасида кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда. Вилоятимизда ўнлаб янги масжидлар қурилди, мавжудларида қайта қуриш ва таъмирлаш ишлари олиб бориляпти. Мисол учун, бир вақтлар йўқ бўлиб кетиш арафасида турган Абул Муин Насафий зиёратгоҳини бугун бутун дунё сайёҳлари  катта завқ ва ҳайрат билан томоша қилмоқда.

Мазкур мажмуада Абул Муин Насафий илмий меросига бағишлаб ўтказилган халқаро илмий-амалий конференцияларда Туркия, Миср, Франция, Россия, Бангладеш, Қозоғистон, Тожикистон, Қирғизистон каби давлатлардан юзлаб олим ва каломшунос мутахассислар иштирок этиб, юртимизда эътиқод эркинлигини таъминлашга қаратилаётган эътиборни юксак баҳолади. Шунингдек, Касби туманидаги Султон Мир Ҳайдар, Китоб туманидаги Хўжа Илм Кони ва Мавлоно Дарвеш Муҳаммад Вахшуворий, Қамаши туманидаги Лангар ота мажмуаларини реконструкция ва реставрация қилиш ишлари амалга оширилди.

Мустақилликнинг дастлабки йилларида муборак ҳаж амалини адо этишга муяссар бўлган ватандошларимиз сони бармоқ билан саноқли бўлган. Бугунги кунда виждон эркинлиги ва диний-маърифий муҳит барқарорлигини таъминлашга қаратилаётган алоҳида эътибор туфайли уларнинг сони 15 мингдан ошди. Жорий йилда фақат Қашқадарё вилоятининг ўзидан 801 нафар фуқаро ҳаж амалларини бажариб келди.

Ҳаж мавсумида Президентимиз ҳожилар ҳолидан хабар олиб, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари билан телефон орқали мулоқот қилгани нафақат ҳаж зиёратига борганларни, уларнинг оила аъзоларини, барча мўмин-мусулмонларимизни беҳад қувонтирди.

Бундай ғамхўрликдан руҳланган ҳожиларимиз, вилоятимиздаги барча жоме масжидлар имом-хатиблари ва уларнинг ноиблари “Янги Ўзбекистон фидойиси бўлиб, маънавият тарғиботчисига айланамиз” шиори остида хайрли амалларни бажаришмоқда.

Раҳматулло УСМОНОВ,

Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг

Қашқадарё вилоятидаги вакили,

вилоят бош имом-хатиби

* * *

Юксак маънавий-ахлоқий жамият барпо этиш йўлида

Кўксарой қароргоҳида мамлакатимизда кўзга кўринган илм-фан, таълим, соғлиқни сақлаш, адабиёт, маданият вакиллари қаторида давлат мукофоти билан тақдирланганим менга чексиз фахру ифтихор бағишлади.

Яратганга беҳад шукрлар бўлсинки, юртимизда Истиқлол байроғи остида халқимизнинг юрт равнақи йўлидаги азалий истакларини рўёбга чиқа бошлади. Бу, албатта, ўз-ўзидан бўлиб қолмайди. Давлатимиз раҳбари бошчилигида жамият ҳаётининг барча жабҳаларида олиб борилаётган ислоҳотларнинг туб моҳияти, энг аввало, инсон манфаатига қаратилган бўлиб, уларнинг негизида фаровон турмуш, илм-фан равнақи, юксак маънавий-ахлоқий, илмий-ижодий салоҳиятни янада юксалтириш ва ривожлантириш ётади.

Бугун шу мақсадда диний-маърифий соҳада амалга оширилаётган улкан ислоҳотлар, эришилаётган ютуқлар мақтовга лойиқ. Жумладан, Президентимиз ташаббуси билан Имом Бухорий меъморий мажмуаси юксак даражада ва  маҳобатли шаклда бунёд этилмоқдаки, у бир неча асрлар давомида юртимиз ва дунё мўмин-мусулмонлари учун руҳий-маънавий озиқа оладиган муҳташам даргоҳга айланади. Шунингдек, келажак авлод учун бир неча юз йиллар зиё сочадиган, ёшларга илм-маърифат нурини таратадиган осори-атиқа бўлади.

Давлатимиз етакчиси раҳбарлигида бунёд этилаётган ва Учинчи Ренессанс пойдевори, дея таърифланаётган Ислом цивилизацияси маркази ҳам буюк алломаларимизнинг жаҳон тамаддунига қўшган ҳиссаларини дунё ҳамжамиятига намоён этадиган, ислом маърифатини кенг тарқатадиган ва ёшларни улуғ алломаларга муносиб авлод қилиб тарбиялайдиган маърифат кошонаси бўлиб асрлар оша хизмат қилди, инша Аллоҳ.

Мана шу ўзгаришлар кўз ўнгимда рўй бераётгани ва ўзим ҳам унда иштирок этиб, улкан савобли ишларга сабабчи бўлаётганимдан фахрга тўламан. Бундан ўттиз йил олдин Фарғона вилоятининг Қувасой шаҳрида янги қурилган жоме масжидининг имом-хатиби сифатида ўз фаолиятимни бошлаганман. Истиқлолнинг илк даврларида вилоятимизда бор йўғи 4 масжид бор эди. Улардаги шарт-шароитлар ҳақида сўз юритишнинг ҳожати ҳам йўқ. Бугун вилоятимизда 200 дан ортиқ масжид фаолият юритяпти. Уларнинг барчаси замон талабига мос тарзда таъмирланган, бинолари янгидан бунёд этилиб, намозхонлар учун барча шароитлар ҳозирланган.

Яна бир таъкидлаш жоиз бўлган воқеа имом-хатиб ва диний соҳа ходимларининг жамиятдаги ўрни мустаҳкамланди. Олдинлари  фақат тўй-маъракалардагина кўриниш берадиган имомларимиз бугун юртимизда олиб борилаётган ислоҳотларда, уни халққа етаказишда астойдил фидойилик кўрсатмоқда. Айниқса, ёшларимизни ёт ғоялар таъсиридан асраб-авайлаш, ҳанафий мазҳабига хос диний тушунчаларни тарғиб қилиш, диндошларимиз тўғри йўлда юриши учун олиб борилган маънавий-маърифий ишларда бевосита иштирок этаётганимдан беҳад хурсандман. 

Камтарона меҳнатим юксак қадрланишидан, “Имом Бухорий” ордени билан тақдирланганимдан беҳад миннатдорман. Аслида бу мукофот нафақат менинг, балки бутун Фарғона вилоятида фаолият кўрсатаётган барча имом-хатиб ва ноибларнинг улкан меҳнати натижаси, деб ҳисоблайман.

Биз, дин пешволари бундай эътибор ва эҳтиром олдида қарздорликни мудом ҳис этамиз. Бунга жавобан юртимиз тинчлиги ва аҳоли фаровонлиги йўлида янада куч-ғайрат ва фидокорлик билан хизмат қиламиз. Шунингдек, давлатимиз раҳбари томонидан олиб борилаётган ислоҳотлар бардавом бўлишини доимо Раббимиздан сўраймиз. Зеро, Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Менга дуо қилинг ва сизга ижобат қилурман...”, деб марҳамат қилган.

Алишер НАИМОВ,

Фарғона вилояти бош имом-хатиби ўринбосари,

Қувасой шаҳар бош имом-хатиби

Бошқа мақолалар
Мақолалар

Жаҳон амалиётида ўхшаши бўлмаган лойиҳа: 114 Қуръон ягона илмий тадқиқот майдонида

09.10.2026   221780   5 min.
Жаҳон амалиётида ўхшаши бўлмаган лойиҳа: 114 Қуръон ягона илмий тадқиқот майдонида

Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида ислом тарихи, қўлёзма мероси, манбашунослик, рақамлаштириш ва маданий ёдгорликларни замонавий илмий усуллар асосида ўрганишга қаратилган қатор йирик тадқиқот лойиҳалари амалга оширилмоқда. Уларнинг умумий хусусияти — тарихий меросни фақат сақлаш ёки намойиш этиш эмас, балки уни бирламчи манба сифатида қайта ўрганиш, турли фондларда тарқоқ ҳолда сақланаётган материаллар ўртасидаги илмий боғланишларни аниқлаш ва янги тадқиқот масалаларини шакллантиришдир. Марказда амалга оширилаётган “114 Қуръон” лойиҳаси ана шу ёндашувнинг энг ноёб ва методологик жиҳатдан муҳим намуналаридан бири ҳисобланади, хабар бермоқда iccu.uz.

Лойиҳанинг янгилиги 114 та нодир мусҳафни бир жойга жамлаш билан чекланмайди. Унинг асосий илмий концепцияси Қуръони каримнинг 114 сурасини турли асрлар, ҳудудлар ва қўлёзма мактабларига мансуб 114 тарихий нусха орқали ягона тизимда тақдим этиш ва қиёсий ўрганишга асосланган. Шу орқали бир хил муқаддас матннинг қарийб ўн тўрт аср давомида турли маданий муҳитларда қандай китобий шаклларга киргани, хат услублари, безак тизими, материаллар, китоб тайёрлаш технологияси ва таржима анъаналарида қандай ўзгаришлар юз бергани кузатилади. Илк Қуръон қўлёзма анъаналаридан Сомонийлар, Қорахонийлар, Салжуқийлар, Хоразмшоҳлар, Олтин Ўрда, Темурийлар, Бобурийлар, Сафавийлар ва Туркистон хонликлари давригача бўлган манбаларнинг бир корпусда қиёсланиши лойиҳани анъанавий каталог ёки экспозиция доирасидан чиқаради.

“114 Қуръон” доирасида ҳар бир қўлёзма мустақил тарихий-илмий манба сифатида ўрганилади. Палеография унинг хат хусусиятлари ва ёзув услубларининг ривожини, кодикология қўлёзманинг қоғоз ёки пергаменти, ҳажми, муқоваси ва китоб тузилишини, санъатшунослик тазҳиб, орнамент ва композиция мактабларини, тарихий тилшунослик эса таржима қатламлари ва лексик хусусиятларни таҳлил қилиш имконини беради. Колофонлар, бағишловлар, эгалик қайдлари ва бошқа белгилар орқали қўлёзманинг яратилган муҳити, хаттоти, буюртмачиси ва кейинги ҳаракат тарихи тикланади. Шу жиҳатдан мусҳаф бу лойиҳада фақат диний ёдгорлик эмас, балки бир вақтнинг ўзида тарих, тил, санъат, китобат технологияси ва маданий алоқаларни ўрганиш учун кўп қатламли манбага айланади.

Лойиҳанинг алоҳида аҳамиятли йўналишларидан бири — туркий ва форсий сатрма-сатр таржимали Қуръон қўлёзмаларини тадқиқ этишдир. Хусусан, Қорахонийлар ва Хоразм муҳити билан боғлиқ таржимали нусхалар Қуръоншуносликдан ташқари тарихий тилшунослик учун ҳам муҳим маълумот беради. Уларда сақланган лексика, грамматик шакллар ва таржима усуллари туркий ёзма тилнинг қадимги босқичларини, исломий тушунчаларнинг маҳаллий тил муҳитига қандай кириб келганини ва кейинги тил жараёнларини ўрганиш имконини яратади. Бу эса “114 Қуръон”ни фақат қўлёзмалар тарихи эмас, балки Марказий Осиёда диний тафаккур, тил ва китобат маданиятининг ўзаро таъсирини тадқиқ этувчи кенг илмий платформа сифатида намоён қилади.

Тадқиқотнинг яна бир муҳим хусусияти — унинг халқаро манбалар географияси билан боғлиқлигидир. Ўзбекистон ва тарихий Мовароуннаҳр билан боғлиқ кўплаб нодир Қуръон қўлёзмалари бугун Истанбул, Париж, Лондон, Дублин, Машҳад, Нью-Йорк ва бошқа шаҳарлардаги йирик музей ва кутубхоналар фондларида сақланмоқда. Шу боис лойиҳада қўлёзманинг ҳозирги сақланиш жойи эмас, балки унинг келиб чиқиши, яратилган илмий-маданий муҳити, хаттотлик анъанаси ва тарихий алоқалари асосий мезон сифатида қаралади. Лойиҳа Ўзбекистон, Франция, Туркия ва Австриянинг Қуръоншунослик, қўлёзмашунослик, палеография ва ислом санъати соҳаларидаги олим ҳамда мутахассисларини ягона илмий жамоа атрофида бирлаштирди. Уларнинг иштирокида дунёнинг турли музей ва кутубхона фондларида сақланаётган мингдан ортиқ нодир мусҳафга оид илмий маълумотлар ва рақамли тасвирлар кўриб чиқилиб, тарихий, матншунослик ва бадиий аҳамияти юқори бўлган намуналар саралаб олинди. Бундай халқаро ҳамкорлик турли мамлакатларда тарқоқ ҳолда сақланаётган қўлёзмаларга оид манбаларни ягона методология асосида қиёсий ўрганиш имконини бермоқда.

Лойиҳанинг илмий натижалари Ислом цивилизацияси марказининг Қуръони карим залида ҳам ўз ифодасини топади. Ҳазрати Усмон Мусҳафи марказий ўрин эгаллаган мазкур маконда турли даврларга мансуб Қуръон нусхаларининг тарихий кетма-кетликда тақдим этилиши ташрифчига алоҳида нодир асарларни кўришдан кўра кенгроқ имконият — Қуръон китобати маданиятининг асрлар давомидаги ривожини яхлит жараён сифатида англаш имконини беради. Шу маънода “114 Қуръон” лойиҳаси Ислом цивилизацияси марказининг илмий моделини аниқ намоён этади: дунё фондларига тарқалган манбаларни излаш, аниқлаш, қиёсий таҳлил қилиш, илмий тавсифлаш, рақамлаштириш ва замонавий музей талқини орқали жамоатчиликка етказиш ягона тадқиқот жараёнига бирлаштирилмоқда. Лойиҳанинг ҳақиқий ноёблиги ҳам ана шунда — 114 қўлёзма бир жойга эмас, бир илмий ғоя ва ягона тадқиқот тизими атрофига бирлаштирилмоқда.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси матбуот хизмати

Ўзбекистон янгиликлари