Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
22 Ноябр, 2026   |   12 Жумадул сони, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:56
Қуёш
07:14
Пешин
12:14
Аср
15:17
Шом
17:02
Хуфтон
18:18
Bismillah
22 Ноябр, 2026, 12 Жумадул сони, 1448

ЭЪТИБОР, ЭҲТИРОМ ВА ЭЪЗОЗ

06.09.2024   12216   10 min.
ЭЪТИБОР, ЭҲТИРОМ ВА ЭЪЗОЗ

Дил изҳори

Аллоҳ таолога беадад шукрлар бўлсинки, юртимиз мустақиллигининг 33 йиллигини катта хурсандчилик билан кутиб олдик. Бугун ҳар бир гўшада байрам шукуҳи ҳукмрон. Бу айём ўзини шу Ватан фарзанди деб билган ҳар бир инсон учун қадрли, азиз ва мўътабар. Чунки у бизга ўзлигимиз, инсоний ҳақ-ҳуқуқ ва қадр-қимматимизни бахш этди.

Энг улуғ, энг азиз байрам арафасида Президентимиз фармонларига мувофиқ турли соҳа вакиллари фахрий унвон, орден ва медаллар билан тақдирланди. Шундай фидойи юртдошларимиз қаторида уч нафар имом-хатиб “Имом Бухорий” ордени билан мукофотлангани барча диний соҳа вакилларини бениҳоя хурсанд қилди. Айтиш жоизки, яқин ўтмишда имом-хатибларга бу даражада эҳтиром кўрсатилмаган.  Ушбу қувончли воқеа янги Ўзбекистонда ислом дини ва соҳа ходимларига қаратилаётган эътиборнинг яна бир ёрқин ифодаси бўлди.

Имом-хатиблар юксак мукофотларни 30 август куни Кўксарой қароргоҳида давлатимиз раҳбаридан қабул қилиб олди. Қуйида уларнинг дил сўзлари билан танишасиз.

Маърифий соҳада илмий асос яратилмоқда

— Бугун мен жуда ҳам шодман. Мана шундай улуғ мукофотни шахсан давлатимиз раҳбарининг ўзидан қабул қилиб олиш менга юксак шараф бўлиш билан бирга, катта масъулият ҳам юклади. Мамлакатимизда Президентимиз  раҳбарлигида барча соҳаларда инсон қадри ва унинг шаънини юксалтириш борасида олиб борилаётган изчил ислоҳотларнинг самараларини бирма-бир санаб адоғига етиш мушкул.

Ўзбекистон замини ислом илм-фани ва маданиятининг қадимий бешикларидан бири ҳисобланади. Халқимизнинг бой тарихий, илмий, маънавий меросини ҳар томонлама ўрганиш, жаҳон ҳамжамиятига кенг танитиш, энг муҳими, ислом динининг асл инсонпарварлик моҳиятини чуқур очиб бериш мақсадида юртимизда Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий, Имом Насафий каби буюк алломаларимизнинг бебаҳо илмий мактабини ўрганиш ва тадқиқ этиш учун илмий-тадқиқот марказлари фаолияти кенг йўлга қўйилди.

Динимизни илмий жиҳатдан ўрганишни ривожлантириш мақсадида Ўзбекистон халқаро ислом академияси, Бухорода Мир Араб олий мадрасаси, Самарқандда Ҳадис илми мактаби ва Сурхондарёда Имом Термизий номидаги ислом институти ҳамда шу номдаги мадрасага асос солинди. Самарқандда Имом Бухорий, Сурхондарёда Имом Термизий, Тошкентда Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот марказлари ташкил этилди. Уларда талабалар ва ёш тадқиқотчилар буюк аждодларимизнинг бой меросини ўрганиш ва тадқиқ этиш баробарида замонавий илмларни ҳам ўзлаштириб, етук олим бўлиб камол топади. Шулар қаторида турли ҳудудларда ҳадис, калом, тасаввуф, фиқҳни ўрганишга ихтисослашган илмий мактаблар, хусусан, бизнинг вилоятимизда ҳам тасаввуф илми мактаби фаолияти йўлга қўйилгани диний-маърифий соҳада янги давр бошлаганидан дарак беради.

Қувонарлиси, мамлакатимиз раҳбарининг ташаббуси билан Бухоро Арк қўрғони яқинида Мир Араб олий мадрасасининг янги биноси барпо этилди ва фойдаланишга топширилди. 200 ўринга мўлжалланган олий мадрасада Қуръони карим, ҳадис, фиқҳ ва тасаввуф илмлари, хорижий тиллар пухта ўргатилади. Бугунги кунда 100 нафардан ортиқ талаба замонавий жиҳозланган ўқув хоналари, кутубхона, фаоллар зали, талабалар ётоқхонаси ва спорт залида малакали устозлардан таълим олмоқда.

2021–2024 йилларда вилоятимиздаги 15 та масжиднинг янгитдан қуриб фойдаланишга топширилгани, 42 та масжидда эса йирик таъмирлаш ишлари олиб борилгани мамлакатимизда муборак динимизга қаратилаётган алоҳида эътиборнинг исботидир.

Мустақиллик байрами арафасида шундай улуғ эътирофга сазовор бўлиш, менга чексиз ғурур бағишлади. Келажак авлодни янги Ўзбекистоннинг чинакам бунёдкори қилиб тарбиялаш, халқимизнинг маданий-маърифий, диний-ахлоқий дунёқарашини бойитиш йўлидаги фаолиятимда бу мукофот менга қанот бағишлайди, дея ишонч билан айта оламан.

Жобир домла ЭЛОВ,

Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг

Бухоро вилоятидаги вакили,

Бухоро вилояти бош имом-хатиби,

Мир Араб олий мадрасаси ректори

* * *

Аждодларимизнинг ўлмас мероси чуқур ўрганилмоқда

— Бугун жуда бахтиёрман. Энг улуғ, энг азиз байрам — мустақиллигимизнинг 33 йиллиги арафасида давлатимизнинг энг юксак мукофотларидан бири “Имом Бухорий” ордени билан тақдирланганимдан қувончим чексиз, сўз билан таърифлашга ожизман. Президентимиз ташаббуси билан таъсис этилган орденга биринчилардан бўлиб лойиқ кўрилганимдан, юксак мукофотни давлат раҳбарининг ўз қўлидан олганимдан бошим кўкка етди.  

Турли соҳаларда эришилаётган барча ютуқлар ватанимизда ҳукм сураётган тинчлик ва осойишталик, одилона сиёсат натижасидир. Ислом дини илмлари ривожига беқиёс ҳисса қўшган буюк ватандошларимизнинг улкан илмий меросини янада чуқур ўрганиш, табаррук зиёратгоҳ ва қадамжолар, кўҳна масжид ва мадрасаларни обод қилиш борасида кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда. Вилоятимизда ўнлаб янги масжидлар қурилди, мавжудларида қайта қуриш ва таъмирлаш ишлари олиб бориляпти. Мисол учун, бир вақтлар йўқ бўлиб кетиш арафасида турган Абул Муин Насафий зиёратгоҳини бугун бутун дунё сайёҳлари  катта завқ ва ҳайрат билан томоша қилмоқда.

Мазкур мажмуада Абул Муин Насафий илмий меросига бағишлаб ўтказилган халқаро илмий-амалий конференцияларда Туркия, Миср, Франция, Россия, Бангладеш, Қозоғистон, Тожикистон, Қирғизистон каби давлатлардан юзлаб олим ва каломшунос мутахассислар иштирок этиб, юртимизда эътиқод эркинлигини таъминлашга қаратилаётган эътиборни юксак баҳолади. Шунингдек, Касби туманидаги Султон Мир Ҳайдар, Китоб туманидаги Хўжа Илм Кони ва Мавлоно Дарвеш Муҳаммад Вахшуворий, Қамаши туманидаги Лангар ота мажмуаларини реконструкция ва реставрация қилиш ишлари амалга оширилди.

Мустақилликнинг дастлабки йилларида муборак ҳаж амалини адо этишга муяссар бўлган ватандошларимиз сони бармоқ билан саноқли бўлган. Бугунги кунда виждон эркинлиги ва диний-маърифий муҳит барқарорлигини таъминлашга қаратилаётган алоҳида эътибор туфайли уларнинг сони 15 мингдан ошди. Жорий йилда фақат Қашқадарё вилоятининг ўзидан 801 нафар фуқаро ҳаж амалларини бажариб келди.

Ҳаж мавсумида Президентимиз ҳожилар ҳолидан хабар олиб, Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари билан телефон орқали мулоқот қилгани нафақат ҳаж зиёратига борганларни, уларнинг оила аъзоларини, барча мўмин-мусулмонларимизни беҳад қувонтирди.

Бундай ғамхўрликдан руҳланган ҳожиларимиз, вилоятимиздаги барча жоме масжидлар имом-хатиблари ва уларнинг ноиблари “Янги Ўзбекистон фидойиси бўлиб, маънавият тарғиботчисига айланамиз” шиори остида хайрли амалларни бажаришмоқда.

Раҳматулло УСМОНОВ,

Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг

Қашқадарё вилоятидаги вакили,

вилоят бош имом-хатиби

* * *

Юксак маънавий-ахлоқий жамият барпо этиш йўлида

Кўксарой қароргоҳида мамлакатимизда кўзга кўринган илм-фан, таълим, соғлиқни сақлаш, адабиёт, маданият вакиллари қаторида давлат мукофоти билан тақдирланганим менга чексиз фахру ифтихор бағишлади.

Яратганга беҳад шукрлар бўлсинки, юртимизда Истиқлол байроғи остида халқимизнинг юрт равнақи йўлидаги азалий истакларини рўёбга чиқа бошлади. Бу, албатта, ўз-ўзидан бўлиб қолмайди. Давлатимиз раҳбари бошчилигида жамият ҳаётининг барча жабҳаларида олиб борилаётган ислоҳотларнинг туб моҳияти, энг аввало, инсон манфаатига қаратилган бўлиб, уларнинг негизида фаровон турмуш, илм-фан равнақи, юксак маънавий-ахлоқий, илмий-ижодий салоҳиятни янада юксалтириш ва ривожлантириш ётади.

Бугун шу мақсадда диний-маърифий соҳада амалга оширилаётган улкан ислоҳотлар, эришилаётган ютуқлар мақтовга лойиқ. Жумладан, Президентимиз ташаббуси билан Имом Бухорий меъморий мажмуаси юксак даражада ва  маҳобатли шаклда бунёд этилмоқдаки, у бир неча асрлар давомида юртимиз ва дунё мўмин-мусулмонлари учун руҳий-маънавий озиқа оладиган муҳташам даргоҳга айланади. Шунингдек, келажак авлод учун бир неча юз йиллар зиё сочадиган, ёшларга илм-маърифат нурини таратадиган осори-атиқа бўлади.

Давлатимиз етакчиси раҳбарлигида бунёд этилаётган ва Учинчи Ренессанс пойдевори, дея таърифланаётган Ислом цивилизацияси маркази ҳам буюк алломаларимизнинг жаҳон тамаддунига қўшган ҳиссаларини дунё ҳамжамиятига намоён этадиган, ислом маърифатини кенг тарқатадиган ва ёшларни улуғ алломаларга муносиб авлод қилиб тарбиялайдиган маърифат кошонаси бўлиб асрлар оша хизмат қилди, инша Аллоҳ.

Мана шу ўзгаришлар кўз ўнгимда рўй бераётгани ва ўзим ҳам унда иштирок этиб, улкан савобли ишларга сабабчи бўлаётганимдан фахрга тўламан. Бундан ўттиз йил олдин Фарғона вилоятининг Қувасой шаҳрида янги қурилган жоме масжидининг имом-хатиби сифатида ўз фаолиятимни бошлаганман. Истиқлолнинг илк даврларида вилоятимизда бор йўғи 4 масжид бор эди. Улардаги шарт-шароитлар ҳақида сўз юритишнинг ҳожати ҳам йўқ. Бугун вилоятимизда 200 дан ортиқ масжид фаолият юритяпти. Уларнинг барчаси замон талабига мос тарзда таъмирланган, бинолари янгидан бунёд этилиб, намозхонлар учун барча шароитлар ҳозирланган.

Яна бир таъкидлаш жоиз бўлган воқеа имом-хатиб ва диний соҳа ходимларининг жамиятдаги ўрни мустаҳкамланди. Олдинлари  фақат тўй-маъракалардагина кўриниш берадиган имомларимиз бугун юртимизда олиб борилаётган ислоҳотларда, уни халққа етаказишда астойдил фидойилик кўрсатмоқда. Айниқса, ёшларимизни ёт ғоялар таъсиридан асраб-авайлаш, ҳанафий мазҳабига хос диний тушунчаларни тарғиб қилиш, диндошларимиз тўғри йўлда юриши учун олиб борилган маънавий-маърифий ишларда бевосита иштирок этаётганимдан беҳад хурсандман. 

Камтарона меҳнатим юксак қадрланишидан, “Имом Бухорий” ордени билан тақдирланганимдан беҳад миннатдорман. Аслида бу мукофот нафақат менинг, балки бутун Фарғона вилоятида фаолият кўрсатаётган барча имом-хатиб ва ноибларнинг улкан меҳнати натижаси, деб ҳисоблайман.

Биз, дин пешволари бундай эътибор ва эҳтиром олдида қарздорликни мудом ҳис этамиз. Бунга жавобан юртимиз тинчлиги ва аҳоли фаровонлиги йўлида янада куч-ғайрат ва фидокорлик билан хизмат қиламиз. Шунингдек, давлатимиз раҳбари томонидан олиб борилаётган ислоҳотлар бардавом бўлишини доимо Раббимиздан сўраймиз. Зеро, Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Менга дуо қилинг ва сизга ижобат қилурман...”, деб марҳамат қилган.

Алишер НАИМОВ,

Фарғона вилояти бош имом-хатиби ўринбосари,

Қувасой шаҳар бош имом-хатиби

Бошқа мақолалар

Қазо ва қадар ҳақида

29.09.2026   59277   11 min.
Қазо ва қадар ҳақида

(“Ал-Эътимод фил эътиқод” асари асосида)

Қазо ва қадар – Аллоҳнинг азалий сифатлари бўлиб, уларнинг моҳияти бандасига маълум эмас. Аллоҳ барча нарсаларнинг қазо ва қадарини белгилаб қўйган. Дунё ва охиратдаги ҳар бир нарса фақат унинг хоҳиши, илми, қазоси, қадари, Лавҳул маҳфузга ёзиб қўйилишига кўра бўлади. Лекин ёзиб қўйиши тавсиф йўли биландир, ҳукм йўли билан эмас, яъни мажбурий эмас. Қазо ва қадар Аллоҳ таолонинг олдиндан билиб, билганига кўра Лавҳул маҳфузда битиб қўйишидир.


Қазодан турли маънолар ирода қилинади. Қурони карим оятларида кўп ўринларда қазо калимаси турли маъноларда қўлланган. Масалан, Аллоҳ таоло: ﴿وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ﴾ “Роббинг фақат Унинг Ўзигагина ибодат қилишингни амр этди”[1], деб марҳамат қилади. Бу ўринда “қазо” сўзи “амр қилиш” маъносида келган. Баъзида қазодан “ҳукм” ирода қилинади. Аллоҳ таоло: ﴿فَاقْضِ مَا أَنْتَ قَاضٍ﴾ “Бас, нима ҳукм қилсанг, қилавер”[2], дейди. Баъзан эса “мукаммал барпо қилиш” маъносида келади. Бунга Аллоҳ таолонинг ﴿فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ﴾ “Бас, етти осмонни барпо қилди”[3], деган сўзи мисол бўлади. Яъни бекаму-кўст, мукаммаллик билан яратди.


Қадарга келсак, у – ҳар бир нарсани қандай бўлиши лозим бўлса, шундай қилиб белгилашдир: у яхшилик ёки ёмонлик, гўзаллик ёки хунуклик, ҳикмат ёки бемаънилик бўлишидан қатъи назар. Шунингдек, ҳар бир нарсанинг қайси замон ва маконда воқе бўлишини, унга қандай савоб ёки жазо бўлишини баён қилиш ҳам қадарга киради.


Қадар деганда Аллоҳ таолонинг ҳар бир нарсани ўз ўрни, вақти, макони ва ҳолатига мос равишда белгилаб қўйиши назарда тутилади. Яъни, дунёда содир бўладиган ҳар бир нарса – яхшилик ёки ёмонлик, гўзаллик ёки хунуклик, ҳикматли иш ёки инсон назарида бемаънидек кўринган иш – Аллоҳнинг илми ва белгилаши доирасидадир. Шунингдек, нарсанинг қачон, қаерда ва қандай тарзда содир бўлиши ҳам қадарга тааллуқли.


Бандаларнинг барча феъл (иш-ҳаракат)ларини Аллоҳ таоло яратади. Демак, уларнинг гуноҳу маъсиятлари ҳам Аллоҳнинг қазо ва қадари, яъни яратиши билан бўлади.


Шунинг учун уламоларимиз: “Куфрни яратиш нодонлик эмас”, дейди. Аллоҳ таоло: ﴿إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ﴾ “Албатта, Биз ҳар бир нарсани ўлчов билан яратдик”[4], деган. Демак, буларнинг барчаси Аллоҳдан экани собит бўлгач, бизнинг барча феълларимиз ҳам Аллоҳ таолонинг қазоси ва қадари билан бўлиши собит бўлади. Банда эса ўз феълида, гарчи бу Аллоҳнинг қазоси ва қадари билан бўлса ҳам, ихтиёрли бўлади, мажбурланган эмас.


Мўътазилалар: “Маъсиятлар Аллоҳнинг қазоси ва қадари эмас. Чунки Аллоҳ таоло қазосига розиликни вожиб қилган. Агар куфр ҳам У Зотнинг қазоси билан бўлганда, албатта, куфрга рози бўлиш бизга вожиб бўларди”, деган.


Аҳли сунна олимлари эса бунга қуйидагича жавоб беради: “Куфр бизнинг наздимизда Аллоҳ таолонинг қазоси эмас, мақзийсидир[5]. Яъни, куфр – Аллоҳ томонидан қазо қилинган (яъни тақдир этилган) нарсадир, лекин унинг ўзи Аллоҳнинг қазоси (амри, ҳукми) эмас. Биз Аллоҳнинг қазосига ва куфрни ботил қилганига рози бўламиз. Аммо мақзий, яъни куфр инсонга сифат бўлишига рози бўлмаймиз. Шуни билиш керакки, ҳақиқий мажбурланиш касалликлар ва мусибатларда бўлади. Чунки инсон бошига қазо қилинган касаллик ва мусибатларни ёқтирмайди. Аммо куфрга дучор бўлган киши ундан батамом рози бўлади”.


Янада кенгроқ баён қиладиган бўлсак, касаллик ва мусибат инсонга мажбуран келади. Инсон уларни хоҳламайди. Аммо куфрда инсон уни ўз ихтиёри билан қабул қилади ва ундан рози бўлади. Куфр – инсоннинг ихтиёрий феъли бўлиб, у куфрни танлагани учун масъул бўлади.

Масалан, Аллоҳ таоло бир инсоннинг куфрни ўз ихтиёри билан танлашини азалдан билган ва унинг воқе бўлишини тақдир қилган. Шунда куфр Аллоҳнинг мақзийси бўлади. Лекин бу “Аллоҳ куфрга буюрди” ёки “Аллоҳ куфрдан рози” дегани эмас.


Мўмин банда Аллоҳ таолонинг қазо ва тақдирига эътироз қилмайди. Биз Аллоҳ таоло бир нарсанинг воқе бўлишини тақдир қилган бўлса, унинг Аллоҳ томонидан тақдир қилинганига рози бўламиз. Аммо бу ерда жуда муҳим фарқ бор. Қазонинг Аллоҳдан эканлигига рози бўлиш – қазо қилинган ҳар бир нарсанинг ўзидан рози бўлиш дегани эмас. Масалан, зулм ҳам Аллоҳнинг илми ва тақдиридан ташқарида содир бўлмайди. Лекин Аллоҳ зулмни буюрмаган ва ундан рози ҳам эмас.


Аллоҳ таоло куфрни ботил деб ҳукм қилган. Қуръонда ҳам куфр, ширк ва зулм каби нарсалар мақталган эмас, аксинча рад этилган. Шунинг учун: “Куфр Аллоҳнинг қазоси билан содир бўлган” деган гап “Аллоҳ куфрни маъқуллаган” дегани эмас.


Биз қазо қилинган нарса, яъни куфр бизнинг сифатимиз бўлишига рози бўлмаймиз. Яъни инсон: “Аллоҳ менинг кофир бўлишимни тақдир қилган экан, демак, мен куфрга рози бўлишим керак”, деб айта олмайди. Аллоҳнинг тақдири бир масала, банданинг куфрни танлаши ва унга муносабати бошқа масала. Шунинг учун мўмин: “Аллоҳнинг тақдирига розиман, лекин куфрга рози эмасман”, дейди.


Юқорида айтилганидек, ҳақиқий жабр касаллик ва мусибатларда бўлади. Нима учун? Чунки инсон касал бўлишни ўзи танламайди. Масалан, инсонга иситма келиши, оғриб қолиши, мусибатга учраши, табиий офатдан зарар кўриши инсоннинг ихтиёрига боғлиқ эмас. Шунинг учун бу ерда ҳақиқий маънода мажбурлик бор. Чунки бошига шундай нарса қазо қилинган киши ундан рози бўлмайди. Масалан, одам касал бўлса: “Мен касал бўлишни хоҳлайман”, деб касалликни танламаган. У шифо топишга ҳаракат қилади. Демак, касаллик инсонга мажбуран келган. Бу ҳолатда мўмин инсон унга сабр қилиб, Аллоҳдан савоб умидида бўлади.


Аммо куфрга келсак, унга қазо қилинган кишининг ўзи ундан жуда қаттиқ рози бўлади. Яъни, инсон уни қабул қилади, сўнг унга эътиқод қилади ва уни маъқул деб билади.


Демак, инсон мажбурми ёки ихтиёрлими? Инсонда ихтиёр ва касб бор. Масалан, инсон олдида икки йўл бор: имон ёки куфр. У қайси йўлни танлашни ўз ихтиёри билан қилади. Лекин унинг ихтиёри, қудрати ва феълининг воқе бўлиши ҳам Аллоҳнинг яратиши ва тақдири доирасида. Шунинг учун икки ҳақиқат бир вақтда тўғри бўлади: “Аллоҳ тақдир қилди” ва “Банда ўз ихтиёри билан қилди”. Бу иккаласи бир-бирига зид эмас.


Яна ҳам соддароқ мисол келтирадиган бўлсак, масалан, бир киши қўли билан бировни урди. Бу иш – Аллоҳнинг илмида бор, Аллоҳнинг қудратидан ташқарида эмас ва Аллоҳ унинг воқе бўлишини тақдир қилган. Лекин киши: “Мени Аллоҳ мажбур қилди, шунинг учун мен айбдор эмасман”, деб баҳона қила олмайди. Чунки у қўлини ўз ихтиёри билан кўтарди. Агар қўли касаллик сабабли беихтиёр ҳаракатланиб, бировга тегиб кетса, бу бошқа масала. Бу ерда қасд ва ихтиёр йўқ. Шу фарқ жабр ва касб масаласининг моҳиятини тушунишга ёрдам беради.


Мўътазилаларнинг ёмон ишлар Аллоҳнинг қазо ва қадари эмас, деган қарашлари машҳур ҳадисга зиддир. Машҳур хабарда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Қадарнинг яхши-ю, ёмони Аллоҳ таолодандир”, деганлар. Бу ҳадис биз учун далилдир.


Яна бир далил қуйидаги ҳадис: “Саъд ибн Абу Ваққос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Кимда тўрт нарса бўлса, у мўминдир, ким улардан учтасини келтириб, биттасини беркитса, у кофирдир: Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига, мени Аллоҳнинг расули эканимга, ўлгандан кейин қайта тирилишига гувоҳлик бериш ва қадарнинг яхши-ю, ёмонига имон келтириш. Ким улардан учтасини келтириб, биттасини беркитса, у кофирдир”, дедилар”.


Хулоса қилганда, қазою қадар масаласи ўта нозик масалалардан саналади. Башарнинг ақли илоҳий ҳикматлар моҳиятини қамраб олишдан нуқсонли ва кўзлар раббоний сирларни идрок этишдан йироқдадир.


Имом Абу Абдуллоҳ ибн Абу Ҳафс Кабир “Ар-Радду ала аҳлил аҳво” асарида келтиради: “Бир киши Али ибн Абу Толибга: “Менга тақдир ҳақида хабар бер”, деди. Али: “Тақдир чуқур денгиздир, унга шўнғима”, деди. У яна: “Менга тақдир ҳақида хабар бер”, деди. Али: “Тақдир қоронғу йўлдир, унга қадам босма”, деди. У яна: “Менга тақдир ҳақида хабар бер”, деди. Али: “Тақдир Аллоҳнинг сиридир, уни билишга уринма”, деди”. Баъзи ривоятларда “уни тафтиш қилма” дейилган. Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳунинг қазо ва қадар масаласида ҳақни қандай очиқлаб берганига эътибор берадиган бўлсак, у киши: “Тақдир Аллоҳнинг сиридир. Уни билишга уринма”, деб чуқур кетишдан қайтарди. Энг асосий нарса – бизга қазо-ю қадрнинг яхши-ю, ёмонига имон келтириш буюрилгандир.

 

Равшан ЭЛМУРОДОВ,
Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази
илмий ходими

 

 

[1] Исро сураси, 23-оят.

[2] Тоҳа сураси, 72-оят.

[3] Фуссилат сураси, 12-оят.

[4] Қамар сураси, 49-оят.

[5] Қазо – Аллоҳ таолонинг ҳукми ва тақдири. Мақзий – Аллоҳнинг қазоси ўлароқ бандада воқе бўлган нарса, яъни қазо қилинган нарса, қазо ҳукми остида воқе бўлган нарса.