Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.
«Совчилик» дегани муайян бир аёл ёки қизга уйланиш истагини унинг ўзига ёки валийсига билдиришдир. Аслида, аёл кишининг ўзи ёки яқинлари томонидан куёвнинг ўзига ёки унинг оила тарафига совчилик қилиниши ҳам мумкин.
Бу билдириш уйланмоқчи кишининг ўзи ёки унинг вакили томонидан бўлиши мумкин. Шунингдек, совчиликни никоҳи исталган шахсга ёки унинг ишбошиларидан бирига билдириш ҳам мумкин.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Ҳафса онамизга уйланганларида у кишининг оталари Умар розияллоҳу анҳуга совчилик қилганлар.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Умму Салама розияллоҳу анҳога уйланганларида у кишининг ўзларига совчилик қилганлар.
Фазийлатли кишиларга аёлнинг ўзи, ота-онаси ёки ишбошиларидан бири совчилик қилиши жоиз.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига баъзи аёллар келиб, ўзини никоҳлаб олишларини сўраганлар.
عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ فَخَفَّضَ فِيهَا النَّظَرَ وَرَفَعَهُ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ. وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ أَنَسٌ: إِنَّ امْرَأَةً عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَضَحِكَتِ ابْنَةُ أَنَسٍ، فَقَالَتْ: مَا كَانَ أَقَلَّ حَيَاءَهَا فَقَالَ أَنَسٌ: هِيَ خَيْرٌ مِنْكِ عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Саҳл ибн Саъд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: "Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларида эдик. Бир аёл келиб, у кишига ўзини тақдим қилди. У зот унга бошдан-оёқ назар солиб қарадилар" (Бешовлари ривоят қилганлар).
Бошқа бир ривоятда: Анас: «Бир аёл ўзини Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга тақдим қилди», деди.
Анаснинг қизи кулиб: «Мунча ҳам ҳаёси оз экан!», деди. Шунда Анас: «У сендан яхшироқ. У Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга ўзини тақдим қилди», деди.
عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ، وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ، فَقَالَ عُمَرُ: عَرَضْتُ حَفْصَةَ عَلَى عُثْمَانَ، فَقَالَ: سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ لَقِيَنِي، فَقَالَ: قَدْ بَدَا لِي أَلَّا أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا. فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ فَقُلْتُ: إِنْ شِئْتَ زَوَّجْتُكَ حَفْصَةََ، فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ، وَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللهِ، فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ: لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا، قَالَ عُمَرُ: قُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ: إِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي كُنْتُ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا، فَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ تَرَكَهَا قَبِلْتُهَا. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ.
Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Ҳафса Хунайс ибн Ҳузафа ас-Саҳмийдан бева қолди. У Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан бўлиб, Мадинада вафот этган эди. Бас, Умар айтди: «Ҳафсани Усмонга тақдим қилдим. У «Ўйлаб кўрай-чи», деди. Бир неча кун кутдим. Сўнг у менга учраб, «Ҳозирги кунда уйланмай турганим маъқулга ўхшайди», деди.
Абу Бакр Сиддиққа учраб, «Хоҳласанг, сенга Ҳафсани никоҳлаб бераман», дедим. Абу Бакр индамади. Ўшанда ундан Усмондан аччиғим чиққанидан кўра кўпроқ аччиғим чиқди. Бир неча кун турганимдан сўнг унга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам совчи бўлдилар ва мен уни у зотга никоҳлаб бердим. Сўнгра Абу Бакр менга учраб:
«Ҳафсани менга тақдим қилганингда, мен эса сенга жавоб бермаганимда, аччиғинг чиққан бўлса керак?» деди.
«Ҳа», дедим.
«Мени сенга жавоб беришдан фақат Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг уни зикр қилганларини эшитганим ман қилди, холос. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сирларини фош қилишим мумкин эмас эди. У зот тарк қилганларида, уни қабул қилар эдим», деди Абу Бакр».
Бухорий ривоят қилган.
Бизнинг шароитимизда, одатда, совчилик йигитнинг ота-онаси ёки улар тайинлаган кишилар томонидан келинликка номзоднинг ота-онасига ёки оила аъзоларига қилинади.
Айтайлик, мазкур иш содир бўлди. Эркак томондан аёл-қиз томонга совчилик қилинди. Энди аёл-қиз тараф муносиб куёв танлаш мажбуриятида қолади. Албатта, улар ҳам бу танлашда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг кўрсатма ва тавсияларига амал қилсалар, жуда ҳам яхши бўлади ва бундай ўта нозик, умр савдоси бўлган ишда энг тўғри йўл тутган бўладилар.
"Бахтиёр оила" китобидан
Покистоннинг “Diplomatic Insight” журналида Ўзбекистоннинг туризмни ривожлантириш борасидаги тажрибаси ва эришган юксак натижаларига бағишланган мақола эълон қилинди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА.
Мақола муаллифи, нашр бош муҳаррири Асиф Нурнинг таъкидлашича, Ўзбекистонда сўнгги йилларда туризм соҳасини ривожлантириш борасида амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар, шунингдек, мамлакатнинг бой тарихий-маданий мероси халқаро сайёҳлик бозоридаги нуфузининг ортишига хизмат қилмоқда.
Ўзбекистоннинг Самарқанд, Бухоро ва Хива каби қадимий шаҳарлари жаҳон цивилизациясининг бебаҳо меросини намоён этиб, замонавий тараққиёт, очиқлик ва иқтисодий модернизациянинг ўзига хос намунасига айланган. Имом Бухорий ва Имом Термизий каби буюк алломаларнинг маънавий мероси Ўзбекистоннинг мусулмон дунёсидаги туристик ва маърифий аҳамиятини янада оширмоқда.
Туризм соҳасидаги статистик кўрсаткичлар ҳам бу жараённинг кўламини яққол ифодалайди. 2025 йилда Ўзбекистонга 11,7 миллион нафар хорижлик ташриф буюрган. Бу 2021 йилдаги кўрсаткичдан олти баробардан зиёддир. Айниқса, Хитой, Малайзия ва Индонезия каби узоқда жойлашган ҳамда мусулмон дунёсига мансуб мамлакатлардан ташрифлар сонининг ортиб бораётгани мамлакатнинг туристик географияси кенгаяётганини кўрсатади.
Журналда қайд этилишича, Ўзбекистон туризми фақат тарихий обидаларни томоша қилиш билан чекланмаяпти. 2025 йилда хорижий ташрифларнинг 67,3 фоизи қариндошларни зиёрат қилиш, 16,5 фоизи дам олиш, 11,3 фоизи эса бизнес мақсадларига тўғри келган.
Бизнес сафарларининг сезиларли даражада ўсиши Ўзбекистонга нисбатан халқаро ишбилармонлик қизиқиши ортиб бораётганини англатади. Туризм савдо-сотиқ, инвестиция, меҳмонхона бизнеси, транспорт, қурилиш, ҳунармандчилик ва молиявий хизматларни ривожлантирувчи муҳим иқтисодий механизмга айланмоқда.
Мақоланинг муҳим жиҳатларидан бири – Ўзбекистоннинг туризм соҳасидаги тажрибаси Покистон билан ҳамкорликни ривожлантириш нуқтаи назаридан таҳлил қилинганидир.
Ўзбекистон тажрибаси, айниқса, Покистон учун ҳам муайян амалий аҳамиятга эга. Икки мамлакатни бой исломий мерос, тарихий савдо йўллари ва минтақавий ҳамкорлик манфаатлари боғлаб туради.
Самарқанд, Бухоро каби тарихий марказлар билан Покистоннинг Лаҳор, Мултон ва бошқа тарихий шаҳарлари ўртасида зиёрат, маданий ва тарихий туризм йўналишларини ривожлантириш учун катта имкониятлар мавжуд.
Тўғридан-тўғри авиақатновлар, туристик пакетлар, қўшма тадбирлар ва ишбилармонлик форумлари икки давлат ўртасидаги иқтисодий-маданий алоқаларга янги суръат бағишламоқда.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати