Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.
«Совчилик» дегани муайян бир аёл ёки қизга уйланиш истагини унинг ўзига ёки валийсига билдиришдир. Аслида, аёл кишининг ўзи ёки яқинлари томонидан куёвнинг ўзига ёки унинг оила тарафига совчилик қилиниши ҳам мумкин.
Бу билдириш уйланмоқчи кишининг ўзи ёки унинг вакили томонидан бўлиши мумкин. Шунингдек, совчиликни никоҳи исталган шахсга ёки унинг ишбошиларидан бирига билдириш ҳам мумкин.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Ҳафса онамизга уйланганларида у кишининг оталари Умар розияллоҳу анҳуга совчилик қилганлар.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Умму Салама розияллоҳу анҳога уйланганларида у кишининг ўзларига совчилик қилганлар.
Фазийлатли кишиларга аёлнинг ўзи, ота-онаси ёки ишбошиларидан бири совчилик қилиши жоиз.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига баъзи аёллар келиб, ўзини никоҳлаб олишларини сўраганлар.
عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ فَخَفَّضَ فِيهَا النَّظَرَ وَرَفَعَهُ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ. وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ أَنَسٌ: إِنَّ امْرَأَةً عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَضَحِكَتِ ابْنَةُ أَنَسٍ، فَقَالَتْ: مَا كَانَ أَقَلَّ حَيَاءَهَا فَقَالَ أَنَسٌ: هِيَ خَيْرٌ مِنْكِ عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Саҳл ибн Саъд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: "Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларида эдик. Бир аёл келиб, у кишига ўзини тақдим қилди. У зот унга бошдан-оёқ назар солиб қарадилар" (Бешовлари ривоят қилганлар).
Бошқа бир ривоятда: Анас: «Бир аёл ўзини Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга тақдим қилди», деди.
Анаснинг қизи кулиб: «Мунча ҳам ҳаёси оз экан!», деди. Шунда Анас: «У сендан яхшироқ. У Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга ўзини тақдим қилди», деди.
عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ، وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ، فَقَالَ عُمَرُ: عَرَضْتُ حَفْصَةَ عَلَى عُثْمَانَ، فَقَالَ: سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ لَقِيَنِي، فَقَالَ: قَدْ بَدَا لِي أَلَّا أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا. فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ فَقُلْتُ: إِنْ شِئْتَ زَوَّجْتُكَ حَفْصَةََ، فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ، وَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللهِ، فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ: لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا، قَالَ عُمَرُ: قُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ: إِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي كُنْتُ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا، فَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ تَرَكَهَا قَبِلْتُهَا. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ.
Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Ҳафса Хунайс ибн Ҳузафа ас-Саҳмийдан бева қолди. У Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан бўлиб, Мадинада вафот этган эди. Бас, Умар айтди: «Ҳафсани Усмонга тақдим қилдим. У «Ўйлаб кўрай-чи», деди. Бир неча кун кутдим. Сўнг у менга учраб, «Ҳозирги кунда уйланмай турганим маъқулга ўхшайди», деди.
Абу Бакр Сиддиққа учраб, «Хоҳласанг, сенга Ҳафсани никоҳлаб бераман», дедим. Абу Бакр индамади. Ўшанда ундан Усмондан аччиғим чиққанидан кўра кўпроқ аччиғим чиқди. Бир неча кун турганимдан сўнг унга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам совчи бўлдилар ва мен уни у зотга никоҳлаб бердим. Сўнгра Абу Бакр менга учраб:
«Ҳафсани менга тақдим қилганингда, мен эса сенга жавоб бермаганимда, аччиғинг чиққан бўлса керак?» деди.
«Ҳа», дедим.
«Мени сенга жавоб беришдан фақат Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг уни зикр қилганларини эшитганим ман қилди, холос. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сирларини фош қилишим мумкин эмас эди. У зот тарк қилганларида, уни қабул қилар эдим», деди Абу Бакр».
Бухорий ривоят қилган.
Бизнинг шароитимизда, одатда, совчилик йигитнинг ота-онаси ёки улар тайинлаган кишилар томонидан келинликка номзоднинг ота-онасига ёки оила аъзоларига қилинади.
Айтайлик, мазкур иш содир бўлди. Эркак томондан аёл-қиз томонга совчилик қилинди. Энди аёл-қиз тараф муносиб куёв танлаш мажбуриятида қолади. Албатта, улар ҳам бу танлашда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг кўрсатма ва тавсияларига амал қилсалар, жуда ҳам яхши бўлади ва бундай ўта нозик, умр савдоси бўлган ишда энг тўғри йўл тутган бўладилар.
"Бахтиёр оила" китобидан
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказига Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти тингловчилари ташриф буюрди. «Учинчи Ренессанс чорраҳаси» мавзуси доирасида ташкил этилган ташриф давомида улар Марказ экспозициялари, Қуръони карим зали ва кутубхона билан танишди. Ташриф иштирокчиларга аждодларимизнинг бой илмий-маънавий мероси, жаҳон цивилизацияси тараққиётига қўшган ҳиссаси ва миллий тарихимизнинг муҳим саҳифалари ҳақидаги билимларини бойитиш имконини берди. Андижон вилояти Жалақудуқ туманидаги Қутайба ибн Муслим жоме масжиди имом-хатиби Абдулбосит Хотамбеков Марказда тақдим этилган тарихий манбалар ва илмий мероснинг аҳамиятини таъкидлади, хабар бермоқда iccu.uz.
«Илгари аждодларимизнинг илмий мероси ҳақида китоблар орқали маълумот олиб, тасаввур ҳосил қилган бўлсак, бугун уни тарихий манбалар ва экспозициялар орқали бевосита кўриш имконига эга бўлдик. Айниқса, кутубхонадаги асл манбалар ва илмий адабиётлар эътиборимизни тортди. Бу ерда Ислом тарихи билан бирга Марказий Осиё халқларининг жаҳон цивилизацияси ривожига қўшган улкан ҳиссаси ҳам кенг ёритилган.
Давлатимиз раҳбарининг ташаббуси билан барпо этилган ушбу Марказ аждодларимизнинг бой илмий меросини халқимизга етказиш, уни ёш авлодга танитиш ва асрлар давомида шаклланган маърифат анъаналарини намоён этишда муҳим аҳамиятга эга. Экспозициялар тарихимизни нафақат ўрганиш, балки уни кўз ўнгимизда гавдалангандек ҳис этиш имконини ҳам беради», — деди Абдулбосит Хотамбеков.
Андижон вилояти Булоқбоши туманидаги «Меҳриқул Азизов» жоме масжиди имом-хатиби, Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтининг модул тизими тингловчиси Аъзамжон Матмусаев ҳам Марказ экспозициялари ва Қуръони карим зали унда чуқур таассурот қолдирганини таъкидлади.
«Марказда тарихимизнинг турли босқичлари, аждодларимиз мероси ва мустақиллик йилларида эришилган ютуқлар изчил ёритилган. Қуръони карим залидаги муҳит эса инсонни муқаддас китобимиз тарихи ҳақида янада чуқурроқ ўйлашга ундайди.
Бундай масканлар, айниқса, ёшлар учун катта маънавий аҳамиятга эга. Улар бу ерда аждодларимизнинг илм-фан соҳасида эришган юксак натижаларини англаб, тарихимиз билан яқиндан танишади. Бу эса билим олиш, изланиш ва буюк аждодларимизнинг муносиб давомчилари бўлишга рағбатлантиради», — деди Аъзамжон Матмусаев.
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази тарихий хотирани тиклаш, бой илмий меросни замонавий усулларда намоён этиш ва ёш авлодни илм-маърифат руҳида тарбиялашга хизмат қилмоқда. Марказдаги экспозициялар ва қўлёзмалар аждодлар меросини чуқурроқ англаш, уни асраб-авайлаш ҳамда келажак авлодларга етказишга хизмат қилади.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси матбуот хизмати