Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.
«Совчилик» дегани муайян бир аёл ёки қизга уйланиш истагини унинг ўзига ёки валийсига билдиришдир. Аслида, аёл кишининг ўзи ёки яқинлари томонидан куёвнинг ўзига ёки унинг оила тарафига совчилик қилиниши ҳам мумкин.
Бу билдириш уйланмоқчи кишининг ўзи ёки унинг вакили томонидан бўлиши мумкин. Шунингдек, совчиликни никоҳи исталган шахсга ёки унинг ишбошиларидан бирига билдириш ҳам мумкин.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Ҳафса онамизга уйланганларида у кишининг оталари Умар розияллоҳу анҳуга совчилик қилганлар.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Умму Салама розияллоҳу анҳога уйланганларида у кишининг ўзларига совчилик қилганлар.
Фазийлатли кишиларга аёлнинг ўзи, ота-онаси ёки ишбошиларидан бири совчилик қилиши жоиз.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига баъзи аёллар келиб, ўзини никоҳлаб олишларини сўраганлар.
عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ فَخَفَّضَ فِيهَا النَّظَرَ وَرَفَعَهُ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ. وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ أَنَسٌ: إِنَّ امْرَأَةً عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَضَحِكَتِ ابْنَةُ أَنَسٍ، فَقَالَتْ: مَا كَانَ أَقَلَّ حَيَاءَهَا فَقَالَ أَنَسٌ: هِيَ خَيْرٌ مِنْكِ عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Саҳл ибн Саъд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: "Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларида эдик. Бир аёл келиб, у кишига ўзини тақдим қилди. У зот унга бошдан-оёқ назар солиб қарадилар" (Бешовлари ривоят қилганлар).
Бошқа бир ривоятда: Анас: «Бир аёл ўзини Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга тақдим қилди», деди.
Анаснинг қизи кулиб: «Мунча ҳам ҳаёси оз экан!», деди. Шунда Анас: «У сендан яхшироқ. У Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга ўзини тақдим қилди», деди.
عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ، وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ، فَقَالَ عُمَرُ: عَرَضْتُ حَفْصَةَ عَلَى عُثْمَانَ، فَقَالَ: سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ لَقِيَنِي، فَقَالَ: قَدْ بَدَا لِي أَلَّا أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا. فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ فَقُلْتُ: إِنْ شِئْتَ زَوَّجْتُكَ حَفْصَةََ، فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ، وَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللهِ، فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ: لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا، قَالَ عُمَرُ: قُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ: إِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي كُنْتُ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا، فَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ تَرَكَهَا قَبِلْتُهَا. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ.
Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Ҳафса Хунайс ибн Ҳузафа ас-Саҳмийдан бева қолди. У Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан бўлиб, Мадинада вафот этган эди. Бас, Умар айтди: «Ҳафсани Усмонга тақдим қилдим. У «Ўйлаб кўрай-чи», деди. Бир неча кун кутдим. Сўнг у менга учраб, «Ҳозирги кунда уйланмай турганим маъқулга ўхшайди», деди.
Абу Бакр Сиддиққа учраб, «Хоҳласанг, сенга Ҳафсани никоҳлаб бераман», дедим. Абу Бакр индамади. Ўшанда ундан Усмондан аччиғим чиққанидан кўра кўпроқ аччиғим чиқди. Бир неча кун турганимдан сўнг унга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам совчи бўлдилар ва мен уни у зотга никоҳлаб бердим. Сўнгра Абу Бакр менга учраб:
«Ҳафсани менга тақдим қилганингда, мен эса сенга жавоб бермаганимда, аччиғинг чиққан бўлса керак?» деди.
«Ҳа», дедим.
«Мени сенга жавоб беришдан фақат Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг уни зикр қилганларини эшитганим ман қилди, холос. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сирларини фош қилишим мумкин эмас эди. У зот тарк қилганларида, уни қабул қилар эдим», деди Абу Бакр».
Бухорий ривоят қилган.
Бизнинг шароитимизда, одатда, совчилик йигитнинг ота-онаси ёки улар тайинлаган кишилар томонидан келинликка номзоднинг ота-онасига ёки оила аъзоларига қилинади.
Айтайлик, мазкур иш содир бўлди. Эркак томондан аёл-қиз томонга совчилик қилинди. Энди аёл-қиз тараф муносиб куёв танлаш мажбуриятида қолади. Албатта, улар ҳам бу танлашда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг кўрсатма ва тавсияларига амал қилсалар, жуда ҳам яхши бўлади ва бундай ўта нозик, умр савдоси бўлган ишда энг тўғри йўл тутган бўладилар.
"Бахтиёр оила" китобидан
Қозоғистон, Қирғизистон ва Тожикистондан «Умра+» дастури орқали Ўзбекистонга келаётган хорижий зиёратчилар учун Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан Ислом цивилизацияси марказига бепул маърифий ташрифлар ташкил этилмоқда. Меҳмонлар муқаддас қадамжоларга йўл олишдан аввал Марказ экспозициялари орқали буюк алломалар мероси, ислом цивилизациясининг илм-фан тараққиётига қўшган ҳиссаси ҳамда Биринчи ва Иккинчи Ренессанс даврларида шаклланган илмий анъаналар билан танишмоқда. Ташкилотчилар келгусида Малайзия ва Индонезиядан ҳам зиёратчиларни жалб этишни режалаштирмоқда, хабар бермоқда iccu.uz.
Ўзбекистонда зиёрат туризмини тарихий-маданий мерос билан уйғунлаштиришга қаратилган «Умра+» дастури доирасида хорижий меҳмонлар учун янги маърифий имкониятлар яратилмоқда. Дастур орқали мамлакатга ташриф буюраётган зиёратчиларнинг Ислом цивилизацияси маркази билан танишуви уларнинг саёҳат дастурига киритилган.
Ташрифлар давомида Қозоғистон, Қирғизистон ва Тожикистондан келган меҳмонларга Ўзбекистон ҳудудида шаклланган қадимий цивилизациялар, буюк муҳаддислар, мутафаккирлар ва қомусий олимларнинг илмий-маънавий мероси ҳақида маълумот берилмоқда.
Марказнинг тарихий экспозициялари орқали зиёратчилар ислом цивилизацияси тараққиётида Мовароуннаҳрнинг тутган ўрни, Биринчи ва Иккинчи Ренессанс даврларидаги илмий юксалиш, шунингдек, аждодларимизнинг математика, астрономия, тиббиёт, диний илмлар ва бошқа соҳаларга қўшган ҳиссаси билан танишиш имконига эга бўлмоқда.
Мазкур ёндашув зиёрат сафарларини фақат тарихий қадамжоларни зиёрат қилиш билан чекламасдан, уларнинг илмий ва маънавий аҳамиятини чуқурроқ англашга қаратилган дастурлар билан бойитиш имконини беради.
«Умра+» халқаро туризм ассоциацияси бош директори Нуриймон Абулҳасаннинг таъкидлашича, Ислом цивилизацияси марказига ташкил этилаётган ташрифлар дастурнинг муҳим маърифий йўналишларидан бирига айланган.
Унинг сўзларига кўра, зиёратчилар Марказда тарихий мерос ва буюк алломалар ҳақида кенг қамровли маълумот олиб, кейинги зиёрат манзилларига янада бой билим ва тасаввур билан йўл олмоқда. Айниқса, хорижий меҳмонлар учун Марказга бепул кириш имконияти яратилгани дастур ташкилотчилари томонидан ижобий баҳоланмоқда. Нуриймон Абулҳасаннинг маълум қилишича, «Умра+» дастури доирасидаги ташаббуслар Марказий Осиё мамлакатлари билан чекланиб қолмаслиги режалаштирилмоқда. Ассоциация келгусида Малайзия ва Индонезиядан келадиган зиёратчиларнинг ҳам Ислом цивилизацияси марказига ташрифларини ташкил этиш устида иш олиб бормоқда.
Мазкур режалар Ўзбекистонда «Умра+» зиёрат туризмини ривожлантиришга қаратилган давлат дастури билан ҳамоҳангдир.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 9 январдаги 6-сон қарорига мувофиқ, 2026–2027 йилларда Малайзия ва Индонезиядан зиёрат туризми йўналишида келувчилар сонини 100 минг нафарга етказиш мақсад қилинган.
Ҳукумат дастурида халқаро зиёрат йўналишларини кенгайтириш, туроператорларни рағбатлантириш, сайёҳлик инфратузилмасини такомиллаштириш ва Ўзбекистоннинг тарихий-маданий меросини хорижий бозорларда кенг тарғиб этишга алоҳида эътибор қаратилган.
Марказга ташриф давомида меҳмонлар Ўзбекистоннинг буюк тарихи, биринчи ва иккинчи Ренессансга асос солган олим-у уламоларимиз ҳақида тўлиқ тасаввурга эга бўлиб, улар ҳақидаги батафсил маълумотларни ўрганиб, шундан сўнг муқаддас зиёратларга боришлари учун кенг имкониятлар яратилмоқда.
Бугунги кунда Қирғизистон, Қозоғистон ва қўшни Тожикистондан келаётган зиёратчиларни айнан мана шу Ислом цивилизацияси марказига олиб келяпмиз. Бу борада Туризм қўмитаси биз билан яқиндан ҳамкорлик қилмоқда. Зиёратчилар учун кўплаб қулайликлар яратилишида бевосита иштирок этмоқда.
Шу муносабат билан, “Умра+” зиёрати орқали Ўзбекистонга келаётган хорижий меҳмонлар Ислом цивилизацияси марказига бепул кириш имкониятига эга эканидан жуда ҳам хурсандмиз ва мамнунмиз, — деди Нуриймон Абулҳасан.
Унинг таъкидлашича, экспозициялардаги маълумотларнинг кўлами, тарихий жараёнларнинг изчил ёритилиши ва буюк алломалар меросининг яхлит тақдим этилиши хорижий зиёратчиларда катта қизиқиш уйғотмоқда.
Марказий Осиёдан келаётган зиёратчилар учун йўлга қўйилган ташрифлар ва Жануби-Шарқий Осиё мамлакатлари билан боғлиқ истиқболли режалар эса Ўзбекистоннинг зиёрат туризми йўналишидаги халқаро алоқаларини кенгайтиришга қаратилган ташаббусларнинг амалий кўринишидир.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати