Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
21 Ноябр, 2026   |   11 Жумадул сони, 1448

Тошкент шаҳри
Бомдод
05:55
Қуёш
07:13
Пешин
12:14
Аср
15:18
Шом
17:02
Хуфтон
18:18
Bismillah
21 Ноябр, 2026, 11 Жумадул сони, 1448

“Зийнатли” кўринган дунё…

11.02.2025   12166   8 min.
“Зийнатли” кўринган дунё…

“Дунё” сўзи луғатда “бойлик”, “давлат” деган маъноларни англатади. Биз дунёга келганимиздан то вояга етгунимизча унинг гўзаллигини кўрамиз катта бўлган сари дунёнинг ташвишларга, адолатсизликарига, ғам-ташвишларига гувоҳ бўламиз ва аста-секин бунга кўникамиз. Яқинларимиз ва дўстларимиз билан мулоқот қиламиз, ўз юмушларимиз билан банд бўламиз, оила-аъзоларимиз билан шоду-ҳуррамликда вақт ўтказамиз.

Кундалик режалар ва мақсадлар билан кунимиз қандай ўтканини ҳам сезмай қоламиз. Дунёга, унинг зийнатларига шунчалик берилб кетганимиздан бир-биримизнинг ўртмиздаги меҳр-оқибатни, ота-онага яхшилик қилишни, қариндошлик ришталарини унутганмиз, ҳатто, намозимиздаги ҳушуни ҳам ёқотиб қўйганмиз.

Бунга сабаб нима? Аллоҳ таоло ҳузурида ҳар бир сониямиз учун жавоб беришимизни ўйламаймизми? Бу дунёни Аллоҳ таоло нима учун гўзал ва ундаги нарсаларни зийнатли қилиб яратди? Бунга Аллоҳ таолонинг Ўзи “Каҳф” сурасининг 7 оятида бундай марҳамат қилади: “Биз ер юзидаги нарсаларни, уларнинг қайсилари гўзалроқ амал қилишини синаш учун, зебу зийнат қилиб қўйганмиз”.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай дедилар: “Дунё осмон билан Ер ўртасида қамалган бўлиб, Аллоҳ таоло яратгандан бери унга қарамайди. Дунё қиёмат куни келганда: “Ё Роббим, бугун мени энг паст мақомдаги дўстларингга бўлса ҳам насиба қилиб бергин”, деб илтижо қилади. Аллоҳ таоло унга: “Эй ҳақир ва тубан нарса, жим бўл, мен сени уларга дунйода раво кўрмаган бўлсам, қандай қилиб энди раво кўрайин?” дейди. Мана, кўриниб турибдики, “дунё”ни ва ундаги зеб-зийнатларни синов учун, қай биримиз бу синовдан ўтолсак,унинг гўзаллигига алданмасак, Аллоҳ таолонинг Ўзи гўзал ажру-мукофот билан мукофотлайди.

Дунёни яхши кўриш узун орзу-ҳаваслар қилиш билан янада мустаҳкамланади. Агар Холиқ Зот дунё ҳақида хабар бериб, мисолини келтирмаганда, албатта, дунё ухлаганни уйғотиб, ғофилни ҳушёр қиларди.Аллоҳ таоло наздида дунёнинг мисқолча қадри йўқ. Пашша қанотича камайтирилмай дунё хазиналари калитлари билан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга кўрстатилганда, уни олишдан бош тортдилар.

Аллоҳ таоло синов-имтиҳон учун солиҳ бандаларидан дунёни пинҳон тутди, алдаш учун душманларига дунёни кенг ва бемалол қилиб қўйди.

Аъло ибн Зиёд: “Тушимда дунёни ўзига оро бериб, афт-башараси буришган кампир қиёфасида кўрдим. Одамлар унга топиниб, ҳар томондан ҳайратланиб қарарди. Кампир олдига бориб, унга бунчалик ажабланиб қараётганларидан ҳайрон бўлдим. Шунда кампирга: “Сен кимсан?”, дедим. У: “Мени танимаяпсанми?”, деди. Мен: “Йўқ”, дедим. “Сен кимсан?”, деб сўрадим. “Мен дунёман”, деди. “Аллоҳдан сенинг ёмонлигингдан паноҳ сўрайман”, дедим. У: “Агар ёмонлигимдан паноҳ топишни истасанг, дирҳамни ёмон кўр!”, деди.

Исо алайҳиссалом: “Дунё-кўприк, унда машғул бўлмасдан ўтинглар”, дедилар. Ҳақиқатан, бу дунё ҳаёти охиратга олиб боришга очиқ ва ёрқин мисолдир. Бешик шу кўприк бошидаги дастлабки масофа бўлса, лаҳад-охирги масофадир. Шу иккови орасида қисқа бир масофа мавжуд. Одамлардан қанчаси шу кўприкнинг ярмига етиб борса, қанчаси учдан бирини ва қанчаси учдан бирининг бирини босиб ўтадилар. Қанчасига бир қадамдан ортиқ юриш насиб қилмади. Ҳар қанақасига кўприкдан ўтилиши шарт. Аммо шу кўприкдан ўтиб олиш ҳақида ўйламай, унинг устида иморат қуриб, турли зийнатларга чалғиб яшаш ғоят жоҳиллик ва ютқизишдир.

Али каррамаллоҳу важҳаҳу бундай дедилар: “Билингларки, сизлар ўликсизлар, ўлгандан сўнг тириласизлар. Амалларингиз олдида турғизилиб, у туфайли жазо(мукофот)ланасизлар. Сизларни дунё ҳаёти алдаб қўймасин. Албатта, у бало-офатлар билан ўраб қўйилган, фонийлиги билан танилган ва алдамчилги билан васф қилинган. Дунёдаги ҳар бир нарсани завол тутади. Дунё ўз аҳли ўртасида гоҳ буёқ, гоҳ буёққа айланади. Дунё ҳеч қачон бир хил турган эмас, унинг ёмонлигидан низо, кураш тўхтаган эмас. Дунё аҳли сурур ва лаззатдан сарҳуш бўлиб турганида, тўсатдан бало ва алдовга йўлиқади”.

Ҳар бир нарсанинг ўртаси, яъни меъёри яхшидир. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Сизларнинг энг яхшиларингиз, дунёни деб охиратни, охиратни деб дунёни ташлаб қўймаганингиздир”, деганларидан кўриниб турибдики, бу дунёда Аллоҳ таоло бераётган неъматларга шукр қилиб, охиратимиз учун ажру-савоблар олиш, яхшиликлар қилиб олиш учун бу дунё айни муддаодир.

Барчамизга маълумки, дунё роҳати абадий эмас, у ажал сари етаклайди. Аллоҳнинг ҳузуридаги нарса эса боқийдир. Бизни бу дунё ташвишлари, тўплаётган молимиз, фарзандларимиз Аллоҳнинг зикридан, ибодатидан жалғитиб қўймаслиги зарур. Бу ҳақда Аллоҳ таоло “Мунофиқун” сураси, 9-оятида: “Эй иймон келтирганлар. Молларингиз ва болаларингиз сизни Аллоҳнинг зикридан чалғитмасин. Ким шундай қилса, бас, ана ўшалар ютқазувчилардир”.

Бу ҳаётда озгина баҳраманд бўлиб, йўқлик оламига кўчиб ўтишда беш кунлик дунёда ўйнаб-кулиб ажални кутиб олиб, охиратига ҳеч қандай заҳира тайёрламасдан ўзларига ерни макон тутган инсонлар қанча? Уларга энди ортга йўл йўқдир. Бунга далил эса Муминун сураси, 100-оятида: “Шоядки тарк қилган нарсамда солиҳ амал қилсам, дер. Йўқ! Албатта, бу (қуруқ) сўз бўлиб, у айтгувчи, холос. Уларнинг ортида қайта тириладиган кунларигача тўсиқ бордир”.

Агар амалларимиз гувоҳлик берса, қалбимиздаги нарсалар чиқарилса, диллардаги барча сир-асрорлар ошкор қилинса, Малик ва Жаббор бўлган Зот ҳузурига олиб боришимиз учун турғизилса, қалблар олдинги гуноҳларига раҳм-шавқат сўраб, қўрқиб титраса, пардалар кўтарилиб, айб ва сирларимиз очилса, ана шу вақтда ҳар бир жон ўзи қилиб ўтган амалига яраша жазо олади.

Аллоҳ таоло “Нажм” сураси, 31-оятида: “Осмонлару ердаги барча нарсалар Аллоҳникидир. У ёмонлик қилганларни амалига яраша жазолар ва яхшилик қилганларни гўзал (мукофот) ила мукофотлар” деб марҳамат қилган.

Агар бизга ҳар бир кун шайланган амаллар ошкор қилинса, олдинда келаётган кунимиздан юз буриб қочардик, бой берган вақтимизни ўйлаб, ғам-қайғуга ботардик. Лекин Аллоҳ таоло ажойиб тадбир қўллаб, уларни кўришдан маҳрум қилди. Тасалли ва таскин бўлиши учун дунёнинг бало-офатлари қатига лаззат ва завқни жойлаб, ана шу таъмга машғул-овора қилиб қўйди. Дунёни ва охиратни ҳеч қачон бир-бирига тенглаштириб бўлмайди.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай дедилар: “Дунёнинг охиратга нисбати биронтангиз бармоғини денгизга теккизишига ўхшайди. Бундан ўзига нима қайтиб келишига қарсин”, дедилар.

Али каррамаллоҳу важҳаҳу айтадилар: “Сизларга Аллоҳдан қўрқишни, гарчанд алсо ҳоҳламасангиз ҳам, дунё меросини тарк этишни васият қиламан. Танангиз қариб-қартайиб бораётир, сизлар тетик ва бақувват бўлишни ҳоҳлайсизлар. Сизлар ва дунё мисоли бир йўлда сафарга чиққан қавмга ўхшайди. Гўё улар шу йўлни босиб ўтадигандек, сафарга чиқадилар, гўёки, етиб борадигандек, йўл белгисига қараб юрадилар. Охирига қадар етиб бориш учун йўл масофаси қанча деб ўйлайсиз?

Дунёда бир кун қолиш эҳтимолини қанча деб ўйлайсиз? Дунёнинг зарари ва ғам-қайғуси деб ташвиш чекманг, барибир шу дунёда интиҳо топади. Дунё матоси ва неъматларидан ортиқча ҳурсанд бўлманг, у барибир заволга юз тутади. Дунёни излагувчини ўлим таъқиб эта туриб, дунёни излаши ва ўлим ҳар қадамда пойлаб юрганини била туриб, ғофил бўлганига ҳайронман”.

Дунёда охират учун озуқа еғиб, мусофирлар қарз нарсадан фойдаланганидек, дунёдан баҳраманд бўлсак, ундан ажралган вақтда мусибатларимиз оғир бўлмаслиги учун қалбларимизни тўлиқ бермасак, дунёни муқим қолувчилар учун эмас, ундан ўтгувчиларга берилган зиёфат деб қарасак, дунёю-охиратимиз обод бўлади, инша Аллоҳ.

Дунёга ва унинг зийнатларига чалғиб қолмаслигимиз учун, ибодатларимизда бардавом бўлишимиз ва бу дунёдаги мусибатларга сабр қилиб, карам ва ҳилм билан гўзал тарзда бизга ёрдам беришини меҳрибон Зот Аллоҳ таолодан сўраб қоламиз.

 

Нодирабегим ФАҲРУТДИНОВА,
“Янги аср” университети “Филология ва тилларни ўқитиш (мумтоз тиллар бўйича)” факультети 1-курс талабаси.

Бошқа мақолалар

Иордания фатво ҳайъати: Сотилаётган маҳсулотда йўқ сифатларни бор деб даъво қилиш ҳаром!

06.07.2026   18302   4 min.
Иордания фатво ҳайъати: Сотилаётган маҳсулотда йўқ сифатларни бор деб даъво қилиш ҳаром!

Иордания фатво ташкилоти (Доиратул-ифто ал-урдунийя) томонидан савдо-сотиқда маҳсулот қадоғига нотўғри маълумотларни ёзиш ва аслида йўқ бўлган хусусиятларни даъво қилишнинг ҳукмига оид саволга ойдинлик киритилди. Унда таъкидланишича, мазкур фатво ташкилотига қуйидагича савол келиб тушган:

Савол: Биз бир маҳсулот ишлаб чиқариб сотамиз. Унинг қадоғига калория миқдорини “200 ккал атрофида” деб ёзиб қўйган эдик. Аслида эса унинг калорияси бундан кўпроқ. Биз шу ҳолатида ундан жуда кўп миқдорда сотиб юбордик. Шуни ҳам таъкидлаш керакки, агар қадоққа калория миқдорини асл ҳолича кўпроқ қилиб ёзганимизда ҳам маҳсулотнинг нархи ўзгармасди. Шу қилган ишимизнинг ҳукми қандай бўлади ва энди нима қилишимиз керак?

Ушбу саволга Иордания фатво ҳайъати уламолари шундай жавоб беришган:

“Жавоб: Aллоҳга ҳамдлар бўлсин, Пайғамбаримизга саловат ва саломлар бўлсин!

Ислом динида савдо-сотиқ ва ўзаро муомалаларда ёлғон гапириш ва алдаш қатъиян ҳаром қилинган. Аллоҳ таоло марҳамат қилади:

وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ

«Улар (яъни, мўминлар) ўзларига ишонилган омонатларга ва (ўзгаларга) берган аҳду паймонларига риоя қилгувчи кишилардир» (Мўминун сураси, 8-оят).

Бошқа оятда эса:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ

«Эй, иймон келтирганлар, Аллоҳга тақво қилинглар ва содиқлар ила бирга бўлинглар», дейилган (Тавба сураси, 119-оят).

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар:

مَنْ غَشَّنَا فَلَيْسَ مِنَّا  (رواه مسلم)

«Ким бизни алдаса, биздан эмас» (Имом Муслим ривояти).

Товарга унда аслида йўқ бўлган сифатларни нисбат бериш (масалан, қадоққа нотўғри маълумот ёзиш) ёлғон ва фирибгарлик ҳисобланади. Арзимас дунёвий манфаатларни деб ёлғон гапириш ва алдашнинг ҳаромлиги ҳеч кимга сир эмас. Иордания Фатво кенгашининг 101-сонли қарорида шундай дейилади:

“Мусулмон киши хоҳ тожир бўлсин, хоҳ савдо вакили ёки бошқа вазифада бўлсин, барча сўзларида ростгўй бўлиши, ўзи реклама қилаётган ва сотаётган ҳар қандай маҳсулот ҳақидаги ҳақиқатни доим очиқ баён қилиши шарт. Қандай ҳолат бўлмасин, ёлғон гапириш ва одамларни чалғитиш ҳаромдир. Пайғамбаримиз алайҳиссалом айтганларидек: «Ростгўйликни лозим тутинглар, чунки ростгўйлик яхшиликка бошлайди. Яхшилик эса жаннатга бошлайди. Киши рост гапираверса ва ростгўйликни исташда бардавом бўлаверса, Аллоҳнинг ҳузурида «сиддиқлардан» деб ёзилади. Сизлар ёлғондан ҳазир бўлинглар, чунки ёлғон фужурга бошлайди. Фужур эса дўзахга бошлайди. Киши ёлғон гапираверса ва ёлғончиликни исташда бардавом бўлаверса, Аллоҳнинг ҳузурида «каззоблардан» деб ёзилади» (Муттафақун алайҳ). Ва яна шундай деганлар: «Ким бизни алдаса, биздан эмас» (Имом Муслим ривояти). Ва яна: «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир. Мусулмон киши ўз биродарига бирор айбли нарсани сотса, албатта, уни баён қилиши шартдир» (Имом Ибн Можа ривояти)”.

Савдо-сотиқда билиб-билмай ёлғон ва фирибгарликка йўл қўйган киши зудлик билан Аллоҳ таолога чин дилдан тавба қилиши вожибдир. Бунинг учун дарҳол мазкур нотўғри ишни тўхтатиб, маҳсулот қадоғидаги нотўғри маълумотларни тўғрилаш, харидорларни бу ҳолатдан хабардор қилиш, бундай ишга қайтмасликка қатъий қарор қилиш ва қилган ишига пушаймон бўлиб, Аллоҳдан кўп мағфират сўраш ҳамда яхши амалларни кўпайтириш лозим бўлади.

 

Шуни ҳам таъкидлаш керакки, модомики маҳсулотнинг нархи ундаги нотўғри маълумот сабабли ошмаган экан (яъни калорияси бошқача ёзилганда ҳам нарх бир хил бўлса), фойданинг қайсидир қисмини ажратиб ташлаш талаб этилмайди. Чунки ўртада қайтарилиши керак бўлган фарқ йўқ. Бироқ, топилган даромадни поклаш ва кўнгилни хотиржам қилиш мақсадида яхшилик йўлларига садақа қилиб юбориш мақсадга мувофиқдир.

Хулоса қилиб айтганда, сотилаётган маҳсулотда аслида йўқ бўлган сифатларни бор деб даъво қилиш ҳаромдир. Бу Исломда тақиқланган ёлғон ва алдов саналади. Бундай ишга қўл урган кимса дарҳол чин тавбага шошилиши лозим, даромадни поклаш учун эса садақа қилиши мақсадга мувофи бўлади. Валлоҳу аълам”.

 

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво маркази