19 Феврал, 2026, 2 Рамазон, 1447
19 Феврал, 2026, 2 Рамазон, 1447
Яқинда, аниқроғи 2025 йилнинг февраль ойида Иордания мамлакатининг пойтахти Уммон шаҳридаги электрон ахборот агентлиги ўзининг араб ва инглиз тилларида фаолият юритадиган "Уммон" номли веб-сайтида Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Нуруддин Холиқназар ҳазратларининг "Ўзбекистондаги буюк мерос: "Катта Лангар Қуръони”нинг қўлёзма тарихи" мавзусидаги илмий мақоласини нашр қилинган эди.
Жорий йилнинг апрель ойида эса ушбу мақолани Исломий ҳамкорлик ташкилотининг расмий босма нашри “OIC Journal” ҳам ўз саҳифасида эълон қилди.
Араб тилида эълон қилинган ушбу мақолада Муфтий ҳазратлари тарихий қўлёзма асар ҳақида маълумот берар экан, унинг ёзилиш тарихи VIII асрнинг охирларига тўғри келишини таъкидлаган. Бунга асос эса 2000 йилда Гронинген университетининг Изотоп тадқиқиот маркази рус ва голланд олимлари ушбу қўлёзмада эрамизнинг 775-995 йиллари оралиғига оид радиокарбонни анқилаганини келтирган. Бу давр эса араб тили грамматикасининг шаклланиш палласига тўғри келиши айтилган. Демак, бизнинг диёрларимизда илм-фан ва маърифатнинг тарихи жуда қадимий эканлигини бу илмий асослар яна бир бор исботлайди.
Китобнинг айнан “Катта Лангар Қуръони” деб аталиши ҳақида ҳам аниқликлар киритган муаллиф Қуръони карим узоқ йиллар сақланиб келинган Қашқадарё вилоятидаги “Лангар ота” масканидан олганини таъкидлаган.
Мақола билан танишган ўқувчи унинг турли йилларда турли хил вазиятда сақлангани, қаровсиз қолгани туфайли аксар варақлари йўқолиб кетгани, ҳозирги вақтда қанча саҳифаси қаерда сақланаётгани ҳақида ҳам маълумотларни умумийлаштирганига гувоҳ бўлади. Сўнги йиллардаги қадимий қўлёзмани сақлаш, авайлаб асраш ишлари унга янги ҳаёт бергани таъкидланган. Ўзбекистон Республикаи Президенти Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан 2019-2021 йиллар давомида қўлёзма кенг қамровли реставрациядан ўтказилди. Франциянинг Лувр музейи реставраторлари маҳаллий мутахассислдар билан биргаликда амалга оширган бу нозик жараён асрлар давомида унга етган зарар ва эскиришларни бартараф этган.
Муфтий ҳазратнинг ушбу илмий мақоласи орқали бутун ислом оламига юртимизда тарихий, илмий меросларни сақлаш, илм-фанга эътибор, ислом илмларини ривожлантиришга қаратилган хатти-ҳаракатлар яна бир бор намоён қилиб берилди. “Катта Лангар Қуръони” қўлёзмаси исломшунослик ва маданий меросни асраб-авайлашнинг исботи бўлиб хизмат қилади. Унинг аҳамияти Ўзбекистон чегараларидан чиқиб, инсоният учун маънавий-тарихий хазина бўлиб хизмат қилмоқда.
Қадимдан ислом илмлари бешиги бўлиб келган юртимиз бу каби асарларни ўрганиш ва сақлашда ҳамда кўп асрлик ислом анъаналарини замонавий тадқиқотлар ва уларни асраш усуллари билан боғлаш борасида ҳам дунё халқларига ўрнак бўлаётгани яна бир карра ушбу мақолада очиб берилган.
Зайниддин ЭШОНҚУЛОВ,
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
раисининг ўринбосари
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Гўзал ахлоқ биз мўмин-мусулмонлар учун энг муҳим одоблардан биридир. Чунки у таянч нуқтаси, доиранинг маркази ва унинг ҳаётидаги фаол ўрнидир. Шунинг учун ислом ахлоқий тарбияга катта эътибор берган, ҳатто умматнинг муаллими бўлган Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламни Аллоҳ таоло: “Албатта, Сиз буюк хулқ узрадирсиз!” (Қалам сураси, 4-оят) дея мадҳ этган.
Рамазон ойи – мусулмонлар учун нафақат рўза тутиш, балки ахлоқий тарбия ва нафсни поклаш ойидир. Бу муборак ойда гўзал ахлоқни ривожлантириш, сабр-тоқатли бўлиш, ҳалимлик, ирода кучи, кечиримлилик, тенглик, эҳсон қилиш, садақа бериш, яхши муомала, раҳм-шафқат, меҳрибонлик, бошқаларни севиш ва ишончлилик каби фазилатларни амалга ошириш муҳим аҳамиятга эга. Бу фазилатлар нафақат шахсий ривожланишимизга, балки жамиятимизда ҳам яхшилик ва тинчликнинг қарор топишига хизмат қилади.
Бу ҳадис мусулмон кишининг бошқаларга нисбатан мулойим ва зарарсиз бўлиши кераклигини таъкидлайди. Рамазон ойида биз нафақат ўзимизнинг ибодатларимизга, балки бошқалар билан бўлган муносабатларимизга ҳам эътибор қаратишимиз лозим.
Рўза тутиш нафақат очлик ва чанқоқликни ҳис қилиш, балки нафсни тарбиялаш, сабр-тоқатни ошириш, нафс истакларини назорат қилиш ва ҳис-туйғуларни бошқаришга қаратилган ибодатдир.
Рамазон ойида нафсимизни юқорида зикр қилинган яхши хислатлар билан тарбиялаб борсак, улар доимий одатга айланиб, қолган ойларга ҳам ўз таъсирини ўтказади ва комил инсон бўлишимизга ёрдам беради.
Рамазон ойида баъзи рўзадорлар ўзларининг тез асабийлашиши ва сабрсизлигини рўза тутиш билан оқлашга ҳаракат қиладилар. Аммо бу ҳолат рўзанинг асл мақсадига зиддир. Рўза тутиш нафақат очлик ва чанқоқликни ҳис қилиш, балки нафсни тарбиялаш, сабр-тоқатни ошириш, нафс истакларини назорат қилиш ва ҳис-туйғуларни бошқаришга қаратилган ибодатдир.
Бу ҳадис рўзадор кишининг ўзини тутиши ва бошқалар билан муомалада қандай бўлиши кераклигини кўрсатади.
Шунинг учун Рамазон ойида ўз ахлоқимизни яхшилашга, гўзал хулқ-атворни сўз ва амалларимизда намоён этишга ҳаракат қилайлик. Бу нафақат рўзамизнинг қабул бўлишига, балки жамиятда ҳам эзгулик хотиржамликнинг тарқалишига ҳисса қўшади.
Аллоҳ таоло барчамизни гўзал ахлоқли, сабр-тоқатли ва бир-биримизга меҳрибон бўлишимизни насиб этсин.
Доктор Солиҳ бин Али Абу Аърроднинг
“Рамазон мактублари” китобидан
Илёсхон Аҳмедов тайёрлади.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 