Инсон ҳаёти тафсилотлардан иборат. Баъзан оддий кўринган амаллар орқасида юксак ҳикматлар яширинган бўлади. Ана шундай амаллардан бири – Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сут ичгандан сўнг оғизларини сув билан чайганларидир. Бу ҳолат бизга фақат бир суннат эмас, балки поклик, ҳушёрлик ва тафаккур дарси ҳамдир.
Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: "Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам сут ичдилар, сўнг оғизларини сув билан чайқадилар ва дедилар: “Албатта, унинг ёғи бор” (Имом Муслим, Имом Термизий ривояти).
Айниқса, кечаси ухлашдан олдин сут ичиб оғизни чаймаслик кариес (чириш) ва гингивит (яллиғланиш) каби касалликларни тезлаштиради. Шунинг учун ҳам тиббиётда оғизни чайиш оғиздаги бактериал мувозанатни сақлаш, тишлар орасини тозалаш, яхши нафас олиш ва касалликнинг олдини олиш учун жуда ҳам муҳимдир.
Кечки пайт, айниқса уйқу олдидан ичилган сутдан сўнг оғизни чаймаслик тишларнинг тунда эриб боришига сабаб бўлади. Бундан ташқари, кофе, мева шарбати, газли ичимликлар кислотали муҳитга сабаб бўлса, сут эса аксинча – ишқорий муҳит ҳосил қилади. Аммо уни чаймаслик бактериялар учун “шерик” топиш билан баробардир. Шу боисдан тажрибали стоматологлар сут ичгандан кейин камида 20–30 сония давомида сув билан оғиз чайишни тавсия қиладилар.
Аслида, бу амал фақат гигиена эмас, балки онгли ва шуурли яшаш маданиятини ҳам ўргатади. Инсон ҳар бир амалда эътиборли бўлиши керак. Яъни инсон доимо ўзига: “Қандай овқат еяпман? Еяётган таомим зарарли эмасми? Оғзимда нима қолмоқда?” каби саволларни бериб туриши керак.
Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам таъкидлаганларидек, поклик – иймоннинг бир қисмидир. Зеро, оғиз фақат овқат йўли эмас – у зикр, ибодат ва тиловат йўли ҳамдир. Унинг тозалиги – зикр ва ибодатдан ҳосил бўладиган қалб тозалигига ҳам таъсир қилади.
Сут ичиб оғиз чайиш – бу шунчаки сувни оғизда айлантириш эмас. Бу – бадан поклиги, илмга асосланган соғлиқ ҳимояси ва суннатга эътибор демакдир. Бугун биз уни ҳар тонг, ҳар кеч, ҳар стакан ичимликдан сўнг амалга оширсак, бу нафақат соғлиғимизни сақлайди, балки руҳий саломатлигимизга ҳам фойда беради.
Аллоҳ бизга суннатни севишни ва амал қилишни, унинг орқасидаги ҳикматни англаб яшашни насиб этсин!
Руқайя ЮСУФИЙ,
Имом Бухорий номидаги Тошкент Ислом институти талабаси.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Жаҳон тиббиёт журналларида (Annals of Internal Medicine, The British Medical Journal) чоп этилган йирик илмий тадқиқотларда суррогат оналикнинг соғлиқ учун бир қанча салбий томонлари исботланган.
Илмий кузатувлар шуни кўрсатадики, суррогат оналарда ҳомиладорлик ва туғруқ асоратлари оддий аёлларга нисбатан 3 баравар юқори бўлади. Қолаверса, туғруқдан кейин бачадондан кучли қон кетиши ва инфекция тушиш хавфи сезиларли даражада ортади.
Суррогат онанинг организми ўзига мутлақо бегона бўлган (генетик алоқаси йўқ) эмбрионни қабул қилгани сабабли, иммун тизими реакция беради. Бунинг натижасида қон босимининг хавфли даражада кўтарилиши кўп кузатилади.
Суррогат ҳомиладорликда жарроҳлик амалиёти орқали туғруқ кўп ҳолларда олдиндан режалаштирилади, бу эса ички аъзоларнинг чандиқланишига ва бачадон йиртилиши хавфига олиб келади.
Эмбрион бачадонга ўрнашиши учун суррогат онага жуда кўп миқдорда сунъий гормонлар юборилади. Бу жигар, буйрак фаолиятига зарар етказади.
Суррогат оналикда болалар кўпинча 37-ҳафтага етмай, вақтидан олдин туғилади. Чала туғилиш оқибатида гўдакларнинг вазни нормадан паст бўлади ва уларнинг ўпка ҳамда бошқа аъзолари тўлиқ ривожланмайди.
Илмий жиҳатдан бола суррогат онанинг генини олмаса ҳам, ҳомиладорлик даврида суррогат онанинг турмуш тарзи, стресслари ва соғлиғи болага бевосита таъсир қилади.
Бола туғилган заҳоти уни 9 ой давомида кўтариб юрган, юрак уришини эшитиб ўсган онасидан (суррогат онадан) ажратиб олинади. Бу чақалоқ учун ҳам, туққан аёл учун ҳам кучли руҳий стресс (психологик жароҳат, траума) келтириб чиқаради.
Германия, Франция, Италия, Швеция, Норвегия, Австрия, Швейцария, Финляндия, Эстония, Словакия, Хитой, Япония каби давлатларда бу амалиёт қонунан тақиқланган. Испанияда ҳатто хорижга бориб суррогат она хизматидан фойдаланиш ҳам жиноят саналади.
Ислом шариатида суррогат оналик (хоҳ у пул эвазига бўлсин, хоҳ бепул) қатъиян тақиқланган ва ҳаром саналади. Бу бўйича Бутунжаҳон Ислом Фиқҳи Академияси ва Ўзбекистон мусулмонлари идорасининг фатволари мавжуд.
Даврон НУРМУҲАММАД