03 Октябр, 2026, 22 Рабиъус сони, 1448
03 Октябр, 2026, 22 Рабиъус сони, 1448
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
2014 йили Ёрқинжон домла билан бирга Бухорога сафар қилдик. У ерда кечки пайт тунаб қолиш учун Масжиди Калон ёнидаги меҳмонхонага жойлашдик. Кечки пайт бухоролик талабалар бизни бомдод намозига Бухоронинг етук қориларидан бири Абдулбосит қори ака имомлик қиладиган масжидга боришимизни, у ерда қори ака ўзи намозга ўтиб гўзал қироат қилиб беришини айтишди.
Биз эрта тонгда туриб ўша масжидга борамиз деб ҳаракатга тушдик. Ҳамма таҳорат олиб тайёргарлик кўрди, лекин Ёрқинжон домла бир иш билан банд бўлиб қолиб, яқинроқдаги бошқа масжидга боришимизга тўғри келганди, шу туфайли “Масжиди Калон”га чиқдик.
У ерда жамоат жуда оз экан. Масжидга кирганимизда кийими, ташқи кўринишидан ҳиндистонликка ўхшаш тўрт мусофир зиёратчи бомдоднинг суннатини ўқиб, ўтиришган экан. Биз ҳам дарров суннатни ўқидик, имом етиб келмаган экан, мени имомликка ўтказишди. Намозни тугатиб, дуо қилинг десам, Ёрқинжон домла ҳиндистонлик шайхларга ишора қилган эдилар. Улардан бири дуо қилди.
Намоздан чиқиб у меҳмонлар билан кўришдик. Ёрқинжон домла урдучада "Аҳволингиз яхшими?" деган эдилар. Ҳинд меҳмонлар: “Сен қаерликсан, урду тилини қаердан биласан?” деб сўраб қолишди. У киши Девбандда ўқиганликларини айтдилар.
Улар ҳам ўзини таништириб, бири Ҳиндистонда катта мадраса мудири ва яна бири Жанубий Африка Республикасидаги диний мадрасалар тизими раҳбари эканлигини айтди. Бошқалари ҳам Ҳиндистоннинг йирик уламолари экан.
Улар “Бизни малоно Раҳматуллоҳ исмли яна бир ҳамроҳимиз бор. У киши ҳозир меҳмонхонада ўтирибди. Ўзбекистонга келганимиздан бери шайхимиз бир талаба ҳақида сўраяпти” дейишди. Домла “У шайх Раҳматуллоҳ Кашмирийми?” деб сўраган эдилар, улар: “Ҳа айнан ўша киши. Сен биз билан меҳмонхонага боргин, балки шайхимиз сўраган киши сендирсан” дейишди.
Улар билан меҳмонхонага кириб бордик. Ичкарига кирсак, зикр қилиб ўтирган экан. Меҳмонлардан бири эшикдан киришимиз биланоқ: “Шайх сиз излаётган ўзбек талабанинг исми нима эди?” деди. Шайх орқа ўгириб, қиблага юзланиб ўтирганича: “Ярқииин” дедилар. Ёрқинжон домла шайхнинг ёнига бориб, қўлларидан тутиб, йиғлаб: “Мен Ёрқинман” деган эдилар. Шайх ҳам кўриб йиғлаб юборди. Улар салом алик қилишганидан кейин шайх: “Мен Ҳиндистонда самолётга ўтираётганимизда котибимга телефон қилиб, уй манзилингни сўраб ёзиб олгандим. Бу ерга келганимдан бери сени излайман, олдимга қандай келиб қолдинг?” деган эди. Ёрқинжон домла: “Ҳазрат бу сизнинг кароматингиз” дедилар.
У ерда узоқ суҳбат қургандан кейин намозга чиққан меҳмонлар менга “Сен намозда тажвид билан, чиройли қироат қилдинг, яна ўқиб бергин” дейишди. Мен томоғим оғриб, шамоллаб турганимни айтгандим. Мавлоно Раҳматуллоҳ менга: “Ихлос сурасини ихлос билан ўқигин” дедилар. Тиловат қилдим, мавлоно дуо қилдилар.
Хайрлашиб икки кундан кейин Самарқандга қайтдик.
Самарқандда Имом Бухорий раҳматуллоҳи алайҳнинг қабрларини зиёрат қилиш учун мажмуага кираётганда яна тўсатдан мавлоно Раҳматуллоҳ Кашмирий бошчиликларидаги ўша ҳиндистонлик меҳмонлар билан учрашиб қолдик. Шунда мавлоно ҳазрат Ёрқинжон домлага: “Бу ерга қаердан келиб қолдинг?” дегандилар, у киши: “Ҳазрат бу сизнинг иккинчи кароматингиз-да” дедилар. У ерда ҳазрат билан узоқ суҳбатлашдик. У киши сафар асносидаги баъзи таассуротлари, хусусан, бироз аввал мажмуадаги масжидда никоҳ хутбаси маросимида қатнашиб, келин-куёвларга гувоҳлик қилганларини айтиб бердилар.
Ушбу учрашувимиздан бир йил ўтиб, Ёрқинжон домла Девбанд мадрасасига боргандилар. Мадраса яқинида меҳмонхонада турганларида ходим “Бу ерга юртимизнинг катта шайхлардан бири келган” деб айтиб қолибди. Ёрқинжон домла “У киши ким?” деб сўрасалар “Мавлоно Раҳматуллоҳ Кашмирий” дебди. Ёрқинжон домла дарров мавлоно турган хоналарига кириб кўришибдилар. Шунда мавлоно “Бу ерга қачон келиб қолдинг, мени яна қандай топдинг?” деб сўрасалар, Ёрқинжон домла: “Бу сизнинг учинчи кароматингиз” деган эканлар.
Дарҳақиқат, уч сафар ҳам устоз-шогирд бир-бирларига муҳаббатлари туфайли тўсатдан кўришиб қолишган. Улар қалбан боғланишганда Аллоҳ таоло шундай тарзда учраштирган".
Азҳар университети магистранти Камолиддин Усмон суҳбатидан
Муҳаммад Зариф Муҳаммад Олим ёзиб олди
1-ҚИСМ
Даъво: Ҳижрат ва жанг йўлини танлаганлар ҳақ йўлда.
Раддия: Саҳобаларнинг жанглари: Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам раҳбарлигида давлат ва жамоат ҳукми билан, аниқ шаръий қоидалар асосида бўлган.
Бугунги кунда айрим гуруҳларнинг ўзбошимчалик билан қурол олиши, давлат, жамият ва уламоларга қарши чиқиши саҳобалар амалига умуман ўхшамайди.
2. Ҳижрат – мутлақ ва доимий фарздек кўрсатилиши нотўғри.
Ҳанафий–Мотуридий ақидасига кўра, ҳижрат шароитга боғлиқ ҳукм; агар инсон ўз юртида: динини сақлаб яшай олса, фарз-воҷибларни адо этса, фитна ва куфрга мажбурланмаса, унда ҳижрат фарз эмас.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам очиқ айтганлар: “Фатҳдан кейин ҳижрат йўқ” (яъни Макка ҳижрати каби умумий ҳижрат тугади).
Демак, ҳижратни ҳар замон ва ҳар жойда барчага мажбурий қилиб кўрсатиш – фиқҳга зид.
3. “Жанг ва хавф – ҳақ йўл белгиси” деган тасаввур ботил.
Исломда ҳақ йўлнинг мезони – Қуръон, суннат ва жамоат. Жанг, уруш, қон тўкиш ва хавф эса, фазилат эмас.
Абу Мансур Мотуридий таълимотига кўра, Аллоҳ бандалари учун омонлик, адолат ва ҳаётни асрашни истайди.
Жанг: фақат заруратда, қонунли ҳокимият остида, фитнани тўхтатиш учун бўлади.
Зўравонликни “жиҳод руҳи” деб кўрсатиш – жиҳод тушунчасини бузишдир.
4. “Мужоҳидлар” образини қаҳрамонлаштириш – хавфли ғоя
Аҳли сунна манҳажида: қаҳрамон – шариатга итоат қилган,жамиятга зарар келтирмаган, қон тўкишдан эҳтиёт қилган киши.
Ўзбошимчалик билан қурол кўтарган, фитна чиқарган, мусулмон юртларини вайрон қилган шахслар мужоҳид деб эмас, балки фитначи деб баҳоланади.
Xулоса, Ҳанафий мазҳаби ва Мотуридий ақидасига кўра:
1. Саҳобалар ҳаётини замонавий қуролли гуруҳлар билан қиёслаш – ботил.
2. Ҳижрат ҳар кимга, ҳар жойда фарз, деган даъво нотўғри.
3. Зўравонликни жиҳод деб оқлаш – Исломга хиёнат.
4. Бундай маърузалар илмга эмас, радикаллашув ва фитнага хизмат қилади.
Раддия: Исломда жиҳод маъноси аввало уруш маъносида эмас, Аллоҳнинг динига сўз билан даъват қилиш маъносида юзага келган ва бу маъно шу мавзуда асос бўлиб қолган.
Имом Термизий, Ибн Ҳиббон ва Дайламий ривоят қилган ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Жиҳоднинг афзали Аллоҳ таолонинг зотида ҳавои нафсингга қарши жиҳод қилмоғингдир”, деганлар.
Яна бир ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Кичик жиҳоддан катта жиҳодга, банданинг ҳавои нафсига қарши қиладиган жиҳодига хуш келдингиз!” деганлар.
Бундан инсоннинг ҳавойи нафсининг куйига кирмаслик, уни енгиб шариатга мувофиқ яшаш учун жон жаҳди ила қилган ҳаракати ҳам жиҳод эканлиги, жиҳод бўлганда ҳам афзал жиҳод экани чиқади.
Имом Бухорий ва бошқалар ривоят қилган ҳадисда эса, қуйидагилар айтилади: “Бир киши Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига у зотдан жиҳодга изн сўраб келди. Шунда у зот унга: “Сенинг ота-онанг борми?” дедилар.
“Ҳа”, деди.
“Бас, икковлари(хизмати)да жиҳод қил!” дедилар.
Демак, ота-онанинг хизмати ҳам жиҳод бўлиши мумкин.
Шариатга, забардаст Ислом уламоларининг фатволарига мувофиқ тарих давомида бутун халқ, мамлакат, давлат учун кучга эга қилич жиҳодини эълон қилиш ҳуқуқига фақат мусулмонлар раҳбари ёки мусулмонлар яшайдиган давлат раҳбари ушбу мамлакатнинг юқори даражадаги олимлари билан маслаҳатлашган холда эга бўлади.
Ўткирбек Собиров
Ўзбекистон мусулмонлари идораси бўлим бошлиғи,
Тошкент ислом институти ўқитувчиси
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 