Cавол: Эҳромдаги эркакнинг оёқ кийими қандай бўлиши керак?
Жавоб: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм. Эркак киши эҳром вақтида икки оёғига “тўпиқ”ларини ёпмайдиган, улардан паст бўлган оёқ кийимни кияди. Фиқҳий манбаларда таҳоратга доир ҳукмларда келишича тўпиқ деганда оёқнинг икки ёнидан бўртиб чиққан суяк тушинилади. Ҳаж ва умра масаласида эса, тўпиқ деб оёқ юзасидаги пояфзал ипи боғланадиган жойдаги бўғим тушунилади. Бу бўғим фан тилида (бешта узунчоқ) оёқ кафт суяклари ва (понасимон ва кубсимон) кафт усти суяклари бирлашган жойдир. Шундай экан эҳромдаги киши ана шу бўғим очиқ турадиган оёқ кийимларни кийиши керак.
Бу борада “Фатовои Ҳиндия” китобида шундай дейилган:
وَلَا يَلْبَسُ مَخِيطًا قَمِيصًا أَوْ قَبَاءً أَوْ سَرَاوِيلَ أَوْ عِمَامَةً أَوْ قَلَنْسُوَةً أَوْ خُفًّا إلَّا أَنْ يَقْطَعَ الْخُفَّ أَسْفَلَ مِنْ الْكَعْبَيْنِ ، كَذَا فِي فَتَاوَى قَاضِي خَانْ وَالْكَعْبُ هُنَا الْمَفْصِلُ الَّذِي فِي وَسْطِ الْقَدَمِ عِنْدَ مَعْقِدِ الشِّرَاكِ كَذَا فِي التَّبْيِينِ.
“Эҳромдаги эркак киши кўйлак, чакмон, шим, салла, дўппи, махсига ўхшаш тикилган кийимлар киймайди. Аммо маҳси тўпиқни пастидан кесилган бўлса, уни кийиш жоиз. “Тўпиқ” деб бу жойда (яъни эҳром масаласида) оёқни устки қисмидаги ип боғлайдиган жойдаги бўғим назарда тутилади. “Табйин” китобда шундай келган”.
Ушбу масалада “Муҳитул Бурҳоний” китобида бундай дейилган:
وتعتبر الكعب هنا العظم المربع في وسط القدم عند معقد الشراك
“Тўпиқ” бу ерда (эҳром масаласида) қадамни устки қисмидаги ип боғлайдиган жойдаги кубсимон суяк қисмидир, дейилган.
Муҳаққиқ олим, аллома Муҳаммад Амин Ибн Обидин раҳматуллоҳи алайҳ бу борада шундай деганлар:
وَإِذَا كَانَ وَجْهُهَا أَوْ وَجْهُ الْبَابُوجِ طَوِيلًا ، بِحَيْثُ يَسْتُرُ الْكَعْبَ الَّذِي فِي وَسَطِ الْقَدَمِ يَقْطَعُ الزَّائِدَ السَّاتِرَ أَوْ يَحْشُو فِي دَاخِلِهِ خِرْقَةً بِحَيْثُ تَمْنَعُ دُخُولَ الْقَدَمِ كُلِّهَا وَلَا يَصِلُ وَجْهُهُ إلَى الْكَعْبِ رد المحتار
яъни: “Агар эҳромдаги кишининг оёқ кийими юзаси узун бўлиб, оёқ юзасидаги тўпиқни (ип боғлайдиган жойдаги бўғимни) беркитиб қўйса, тўпиқни беркитиб турган қисмини кесиб олиб ташланади ёки оёқ кийимни ичига бирор нарса жойланади. Шунда оёқ тўлиқ кирмайди ва тўпиқ очиқ қолади" (“Раддул муҳтор” китоби).
Агар эҳромдаги киши тикилган кийим ёки тўпиғини ёпувчи оёқ кийимни камида бир кундуз ёки бир кеча (яъни, 12 соат) тўлиқ кийиб юрса, Ҳарам чегарасида битта қўй сўйиши вожиб бўлади. У ерда маблағи бўлмаган киши уйига келганидан кейин бўлсада бир қўйнинг қийматини Ҳарамга жонлиқ сўйиш учун жўнатади. Агар бир кундуз ёки бир кечадан кам муддат тикилган кийим ёки тўпиғини ёпувчи оёқ кийимини кийса, икки килограмм буғдой қийматича пул садақа қилиши вожиб бўлади.
Бу ҳақда “Жавҳаротун-наййиро” китобида шундай дейилади:
وَلَوْ لَبِسَ اللِّبَاسَ كُلَّهَا مِنْ قَمِيصٍ وَقَبَاءٍ وَسَرَاوِيلَ وَخُفَّيْنِ يَوْمًا كَامِلًا يَلْزَمُهُ دَمٌ وَاحِدٌ ؛ لِأَنَّهَا مِنْ جِنْسٍ وَاحِدٍ فَصَارَ كَجِنَايَةٍ وَاحِدَةٍ وَكَذَا لَوْ دَامَ أَيَّامًا لِمَا ذَكَرْنَا
“Агар ҳамма кийимларни: кўйлак, қубо (тўн), шим ёки маҳсини бир кундуз (ёки бир кеча) тўлиқ кийиб юрса, битта қўй сўйиши вожиб бўлади. Чунки бу жиноятларнинг жинси битта, битта жиноят қилгандек бўлади. Жинси битталиги сабабли шу кийимларни бир неча кун кийиб юрса ҳам, битта қўй сўяди”.
Ҳозирги кунда эҳромдаги ҳожилар киядиган аксарият шиппаклар юқоридаги талабларга жавоб беради. Лекин эҳромдагилар гоҳида оёқ кафтининг юз қисмини тўлиқ ёпадиган шиппакларни кийиши ҳам учраб туради. Амалларимиз ҳанафий уламоларнинг фатволарига мувофиқ келиши учун эса мана шундай шиппаклардан фойдаланмаслик керак бўлади.
Шуни ҳам таъкидлаймизки, ҳозиргача юқоридаги масалага амал қила олмаган ҳолда умра ёки ҳажни адо этган кишиларга ҳеч қандай гуноҳкорлик ва жарималар юкланмайди. Чунки улар ўз даврларидаги фатволарга амал қилганлар. Қолаверса, машҳур шаръий қоидага кўра, омма халқнинг тутган йўли уларга фатво берган уламонинг йўлидир. Валлоҳу аълам.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази.
Ўзбекистон элчихонаси томонидан Бобур номли халқаро жамоат фонди билан ҳамкорликда ўзбекистонлик тарихшунос ва бобуршунос олимлардан иборат делегациянинг Покистонга ташрифи амалга оширилди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА мухбири.
Ташриф Бобур ва Бобурийлар даврига оид тарихий-маданий меросни ўрганиш, Покистон ҳудудида сақланаётган мазкур даврга оид тарихий манбалар, қўлёзмалар, экспонатлар ва артефактлар билан танишиш, шунингдек, икки мамлакатнинг илмий-тадқиқот ва маданий муассасалари ўртасида ҳамкорликни ривожлантириш мақсадида ташкил эилди.
Делегация аъзолари дастлаб Лаҳор шаҳрида Бобурийлар даврига оид тарихий обидалар ва манзилгоҳларга ташриф буюриб, ўрганишлар олиб борди. Хусусан, Лаҳор музейи, Ислом галереяси ҳамда қатор илмий-тадқиқот муассасаларида бўлиб, мазкур муассасаларда қатор илмий учрашувлар ўтказди ва бобурийлар даврига оид тарихий манбалар билан танишди.
Лаҳор шаҳридаги Панжоб университети раҳбарияти билан илмий ва академик ҳамкорлик масалалари муҳокама қилинди. Сафар давомида мазкур университет ҳузуридаги Бобурийлар мероси маркази билан ҳамкорликда Бобурийлар сулоласининг 500 йиллигига бағишланган илмий-амалий анжуман ўтказилди.
Иштирокчилар Бобур ва Бобурийлар тарихи, уларнинг Марказий ва Жанубий Осиё тамаддунидаги ўрни, мазкур даврнинг сиёсий, маданий ва илмий меросини ўрганиш масалаларини муҳокама қилдилар.
Ўзбекистон олимлари Исломобод шаҳрида Покистон Миллий тилни ривожлантириш департаменти раҳбарияти Қуаид-и-Аъзам университети, Аллома Иқбол университети, Покистон Миллий кутубхонаси ҳамда қатор илмий-тадқиқот муассасаларига ташриф буюриб, қўлёзмалар, бобурийлар даврига оид экспонатлар ва бошқа тарихий манбалар билан танишди.
Ўзбекистон вакиллари Ислом ҳамкорлик ташкилотининг Илмий ва технологик ҳамкорлик бўйича доимий қўмитаси бош координатори Муҳаммад Иқбол Чоудҳари томонидан қабул қилинди.
Унда Бобур ва Бобурийлар меросини чуқур ўрганиш, уни асраш ва мусулмон дунёси илмий доиралари ҳамда кенг жамоатчилик ўртасида тарғиб қилиш бўйича ҳамкорликни йўлга қўйиш масалалари кўриб чиқилди.
Келгусида мазкур ташкилот билан ҳамкорликда Бобурийлар меросига бағишланган йирик халқаро илмий-амалий конференция ўтказиш бўйича келишувга эришилди.
Ташрифнинг асосий тадбири Исломобод шаҳрида «Заҳириддин Муҳаммад Бобур: муштарак цивилизациявий мерос ва Ўзбекистон-Покистон муносабатлари кўприги» мавзусида ташкил этилган бўлди.
Конференцияда Покистон Миллий мерос ва маданият вазирининг ўринбосари Фараҳ Наз Акбар, Ўзбекистон элчиси Алишер Тўхтаев, Покистондаги «Бобур форуми» раҳбари Рамзан Муғал ҳамда тарихчи ва бобуршунос олимлар ҳамда ёш тадқиқотчилар иштирок этди.
Дипломатик ваколатхона раҳбари ўз нутқида икки мамлакат ўртасидаги тарихий, маданий, маънавий ва цивилизациявий алоқалар узоқ тарих ва чуқур илдизларга эга эканини қайд этди.
– Ушбу муштарак тарихда Заҳириддин Муҳаммад Бобур Жанубий Осиёда улкан давлатчиликка асос солгани халқларимизни бирлаштирувчи муҳим тарихий омил бўлди, – деди Ўзбекистон элчиси. – Таъкидлаш жоизки, бугунги кунда Ўзбекистон-Покистон муносабатлари барча соҳаларда изчил ривожланиб бормоқда. Икки давлат раҳбарлари ўртасидаги мунтазам ва яқин дўстона мулоқот натижасида икки томонлама муносабатларимиз стратегик шериклик даражасига кўтарилди. Алоқаларнинг бундай даражасида умумий тарихий ва маданий меросни ўрганишнинг нақадар муҳимлиги, бу борада яқиндан ҳамкорлик қилиш икки халқ ўртасидаги дўстлик ва ўзаро англашувни янада мустаҳкамлашга хизмат қилади.
Бобур номли халқаро жамоат фонди раиси ўринбосари Рустам Мамасолиев ўз чиқишида Бобур ва унинг илмий-адабий мероси бутун минтақа тарихида алоҳида ўрин тутишини урғулади.
– Ўзбекистонда Бобур ва бобурийлар меросини ўрганиш, асраш ва тарғиб қилиш борасида жуда катта ишлар амалга ошириляпти, – деди у. – Бобурийлар меросини чуқур ўрганишда покистонлик олимлар ва илмий муассасалар билан қўшма тадқиқотлар, илмий анжуманлар, нашриёт лойиҳалари ва академик алмашинувларни кенгайтириш жуда муҳим.
Покистон Миллий мерос ва маданият вазирининг ўринбосари Фараҳ Наз Акбар, ўз навбатида, бобурийларнинг Покистон тарихидаги муҳим ўрнига тўхталди.
– Бобурийларнинг Покистондаги тарихий-маданий меросини асраш ва келажак авлодларга етказишга ҳукумат даражасида эътибор қаратиляпти, – деди Фараҳ Наз Акбар. – Биз Ўзбекистон билан тарихий алоқаларимизни янада мустаҳкамлаш, илмий ҳамкорлик ва маданий алмашинувларни қўллаб-қувватлашга, буюк аждодларимиз қолдирган меросни биргаликда ўрганиш ва тарғиб қилишга тайёрмиз.
Бобур номли халқаро жамоат фонди делегацияси ташрифи давомида Панжоб вилоятида жойлашган Бобурийлар даврига оид қатор тарихий қадамжоларда ўрганишлар олиб бориши режалаштирилган.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати