Бугунги даврда дунёнинг турли ҳудудларида юз бераётган тартибсизликлар, урушлар, бегуноҳ инсонларнинг мол-мулки ва жонига тажовузлар, обод масканларнинг вайрон қилиниши ҳамда жамиятда фитна ва фасоднинг кенг ёйилиши бевосита ақиданинг заифлашуви билан боғлиқдир. Гуноҳ ва жиноятларнинг ортиб бораётгани ҳам айнан эътиқоддаги бузилиш натижасидир. Шу сабабли аввало “ақида” ва “адашиш” тушунчаларига тўхталиб ўтиш муҳимдир.
“Ақида” сўзи луғавий жиҳатдан “бир нарсани маҳкам боғлаш, тугун қилиш” маъносини англатади. Истилоҳда эса, қалбда ишонилиши лозим бўлган ҳақиқатларни қатъий ва мустаҳкам ҳолда жойлаштириш демакдир. Яъни, мўмин инсон эътиқод масалаларини шубҳасиз ва собит ҳолатда қалбига жойлаб олиши керак.
“Ақида масаласида адашиш” араб тилида “залолат” деб юритилади. “Залолат” эса йўлдан чиқиш, тўғри йўлни йўқотиш деганидир. Ақидада адашган киши нафақат дунё, балки охират саодатига элтувчи йўлдан ҳам узилган бўлади. Бу эса ниҳоятда хавфли ҳолатдир. Оддий ҳаётда йўлини йўқотган одамни кимдир тўғри йўлга бошлаши мумкин. Аммо эътиқодда адашган кишини, ҳатто бутун инсоният жам бўлса ҳам, тўғри йўлга қайтариш жуда мушкулдир.
Шу боис банда Аллоҳ таолодан доимо ҳидоят сўраб яшаши лозим. Бу борада ҳам биз учун энг гўзал ўрнак — Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламдир. У зот Аллоҳдан ҳидоят тилаб доимий дуо қилганлар ва бу дуони саҳобаларга ҳам ўргатганлар. Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда қуйидаги дуо зикр этилади:
اللَّهُمَّ اهْدِنَا فِيمَنْ هَدَيْتَ
Мазкур дуонинг маъноси: “Аллоҳим, ҳидоят қилган бандаларинг қаторида бизни ҳам ҳидоят қилгин.”
Ҳидоят устида собит туриш улуғ неъмат ва буюк амал ҳисобланади. Шунинг учун мўмин банда бу масалада Аллоҳ таолодан ёрдам сўрашдан асло тўхтамаслиги керак. Фиқҳ уламолари намозда Фотиҳа сурасини ўқиш вожиб эканини таъкидлайдилар. Бунинг ҳикматларидан бири шуки, Фотиҳа сурасида: “Бизни тўғри йўлга ҳидоят қилгин” мазмунидаги илтижо мавжуд.
Шариат ҳукмлари замон ва маконга қараб ўзгариши мумкин. Аммо ақида ҳеч қачон ўзгармайди. Одам алайҳиссаломдан тортиб қиёматга қадар барча мўминлар бир хил ақида асосида яшашлари шарт. Чунки барча амаллар эътиқод пойдевори устига қурилади. Агар ақида бузилса, қилинган амаллар ҳам беҳуда кетади. Эътиқодсиз ёки эътиқоди бузуқ инсон шайтоннинг дўсти ва яқинига айланади. Бундай кишининг амаллари сароб сингари йўқ бўлиб кетади.
Бугунги глобаллашган дунёда интернет ва ахборот тармоқлари орқали турли ёт ғоялар, нотўғри эътиқодлар кенг тарғиб қилинмоқда. Бу ҳолат эса жамиятда катта фитна ва хатарларнинг пайдо бўлишига сабаб бўлмоқда. Шу боис замонимиз уламолари бу бузуқ оқимларнинг зарарини очиқ баён қилиб, инсонларни, айниқса ёш авлодни бундай фитналардан огоҳ бўлишга чақирмоқдалар.
Хожа Бухорий ўрта махсус ислом
таълим муассасаси ўқитувчиси
Муҳаммад Мирмахаматов
#Мустақилликнинг 35 йиллиги
Мустақиллигимизнинг 35 йиллик тўйи яқинлашиб, жойларда байрам шукуҳи кеза бошлади. Бундан дилда шукроналик ҳисси ортмоқда.
Тарихга назар ташланса, ҳамма даврда ҳам давлатнинг ривожланиши, тараққий топиши жамиятнинг фаровон ва осойишта ҳаёт кечиришига боғлиқлиги аён бўлади.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам тинчлик-хотиржамлик энг катта неъмат эканлигини таъкидлаб, бундай деганлар: “Икки неъмат борки, кўпчилик инсонлар унинг қадрига етмайди. Улар хотиржамлик ва сиҳат-саломатлик” (Имом Бухорий ривояти).
Демак, тинчлик ва хотиржамлик Аллоҳ таъолонинг беҳисоб бўлган буюк илоҳий неъматларидан. Шундай экан, тинчликнинг қадрига етиб, унинг шукрини адо этиш инсоннинг бурчларидандир. Зеро, ҳаётнинг бир маромда давом этиши, Ҳақ таоло буюрган ишлар хотиржам адо этилиши учун ҳам осойишталик лозим бўлади. Аллоҳ таоло ҳам: “Эй, имон келтирганлар! Ёппасига тинчлик ишига киришингиз!” дея буюради (Бақара сураси, 208-оят). Тинчлик, салимлик мавзуси ўта муҳим бўлгани боис Қуръони карим оятларидан ўрин олган. Зотан, араб тилидаги “салм”, “силм”, “салом”, ва “ислом” сўзлари бир ўзакдан чиққан, турли маънодаги сўзлар бўлсада, айнан бир мақсадга йўналтирилгандир.
Бандага берилган неъматларнинг қадрига етишда ва уни асрашда, бизга пайғамларларнинг отаси бўлган, Иброҳим алайҳиссалом ўрнак бўлиб келган. У зот ўз даврида Маккага тинчлик, унинг аҳлига ризқ сўрагани сўзимизнинг ёрқин мисолидир: “Ибрoҳим: “Эй, Рaббим, бу (Мaккa)ни тинчлик шaҳри қилгин вa унинг aҳoлисидaн Aллoҳгa вa oxирaт кунигa ишoнувчилaргa (турли) мeвaлaрдaн ризқ қилиб бeргин” деди” (Бақара сураси,126-оят).
Аллоҳ таоло бу орқали Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни ўтган пайғамбарлар ҳаётидан хабардор қилиш баробарида, улар сўраган нарсаларни ҳам билдириб, шунга чақирган.
Бу неъатлар бардавом бўлиши учун ҳам инсондан шукр ва қадрлаш талаб этилади. Тинчлик ҳукм суриб турган жойга яна тинчлик сўраб дуо қилиш эса, муқаддас динимиз буюрадиган ишлардан. Шундай экан, инсон ким бўлишидан қатъий назар, ўзи яшаб турган, Аллоҳ неъмат қилиб берган Ватани, унинг зилол сувлари, ҳавоси, нози неъматлари ва бошқа барча шароитларига шукр қилиб, уни зиёда бўлишини сўраб дуо қилиши лозим.
Бугун дунёда тинчлиги, хотиржамлигини йўқотганлар қанча. Буларни кўриб, эшитиб турганлар ибрат олиб, хулосалар чиқариб, ўзлари учун инъом қилинган тинчлик ва хотиржамликни қадрлаб, асраб авайлаши лозим.
Юртимизда ҳукм сураётган тинчлик, хотиржамликни сақлаш, уни турли хил ғаразли хуруж, ҳамлалардан, фитна ва бўҳтонлардан ҳимоя қилиш, ғарзли ва манфур кимсаларнинг макрларига учмасдан, ёш авлодни ҳам улардан хабардор қилиб, ислом таълимотининг эзгу ғояларини кенг тарғиб этиш ҳар биримизнинг бурчимиздир. Бу хусусида Аллоҳ таоло бундай деган: “Эзгулик ва тақво (йўли)да ҳамкорлик қилингиз, гуноҳ ва адоват (йўли)да ҳамкорлик қилмангиз! Аллоҳдан қўрқингиз! Албатта, Аллоҳ азоби қаттиқ зотдир” (Моида сураси, 2-оят).
Хулоса қиладиган бўлсак, динимизнинг тинчлик ва хотиржамликка бўлган эътибори нечоғлик катта, ҳамда бағрикенглик унинг негизи экани яққол намоён бўлади. Инсон ўзидаги неъматнинг қадрини унинг устида мулоҳаза юритиш, шу неъматдан ўзгалар ҳам баҳраманд ёки бебаҳра эканини ўйлаб кўриш билан билади. Бу эса Аллоҳга янада кўпроқ шукр қилишга ундайди.
Неъматнинг бардавом бўлиши, унинг шукри адо этилишига ҳам боғлиқ. Ёши улуғ нуроний отахон ва онахонларимиз ушбу икки улуғ неъматнинг мустаҳкамлигини сўраб дуо қилишлари шундан. Аллоҳ таоло юртимиз тинчлиги ва хотиржамлигини барқарор, бардавом, халқимиз ҳаётини бундан-да фаровон қилсин.
Исомиддин АҲРОРОВ