17 Сентябр, 2026, 6 Рабиъус сони, 1448
17 Сентябр, 2026, 6 Рабиъус сони, 1448
Бугунги глобаллашув жараёнида турли ижтимоий, иқтисодий ва экологик муаммолар авж олиши, айниқса, XX асрнинг 70-80-йилларидан бошлаб фан-техника тараққиётида катта ўзгаришлар юз бериб, жисмоний меҳнат ўрнини ақлий меҳнат эгаллаши чексиз имкониятлар билан бирга инсонлар саломатлигига катта салбий таъсир ўтказмоқда. Аслида, инсон камолотида унинг нафақат маънавияти, балки жисмоний етуклиги ҳам катта аҳамиятга эга. Кишининг жисмонан соғлом бўлиши унинг бош мия фаолияти яхшиланиб, ақлининг тез ривожланиши, маънавий қувватининг ҳам ортишига ёрдам беради.
Мисрлик машҳур олим шайх Махмуд Шалтут айтади: “Инсонинг кучлилиги унинг жисми ва руҳининг қуввати билан боғлиқ. Чунки ҳаёт оғриқлар, аламларва орзу-умидлар билан тўла. У эса оғриқларни енгиши ва орзу-умидларга эришиши керак. Кучсиз, заиф руҳ, истакларга етишда дош бера олмаганидек, оғриқларга ҳам сабр қилишда дош беролмайди. Шунингдек, жисмнинг заифлиги ҳамтўхтовсиз ҳаракатланиш лозим бўлган ўринларда етарлича ҳаракатга чидай олмайди. Шубҳасиз, албатта жисмоний тарбия жисмнинг кучга тўлиши ва иммунитети ортишида катта таъсирга эга”.
Ислом дини таълимотининг caломатлик ва жисмоний баркамол бўлиш борасидаги тарғиботиҚуръони карим оятлари, ҳадиси шарифлардава ислом уламолари асарларида кенг ёритилган.
Қуръони каримда бундай марҳамат қилинади:
﴿ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيم﴾
“Сўнгра ўша кунда, албатта, берилган неъматлардан сўраласиз” (Такасур сураси, 8-оят).
Али розияллоҳу анҳу ушбу оятидаги “неъматлар” оятини “У – хотиржамлик, соғлик ва саломатликдир” деб тафсир қилганлар.
Киши соғлом бўлиши, ўзида куч-қувват, шижоат ҳосил қилиши, маънан ва жисмонан етукликка эришиши учунжисмоний ҳаракат қилиши лозим.
Ислом динида инсоннингкучли, бақувват бўлишига катта аҳамият берилган. Бу ҳақда сўз кетганда дастлаб зеҳнга қуйидаги ҳадиси шариф келади.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Кучли мўмин Аллоҳ таолога кучсиз мўминдан кўра яхшироқ ва суюклироқдир. Барчасида яхшилик бор. Сен ўзинга фойда берадиган нарсага интилгин, Аллоҳдан ёрдам сўра ва суст бўлмагин”, деганлар (Имом Муслим ривояти).
Ушбу ҳадисда назарда тутилган қувват умумий маънода бўлиб, инсон ҳаётининг барча жабҳаларини ўз ичига олади.Демак, иймони кучли иймони заифдан яхшироқ. Ўз соҳасида кучли суст кишидан яхшироқ, жисмонан бақувват киши кучсиз кишидан яхшироқдир. Агар баданнинг қуввати жисмоний машқлар билан ҳосил бўлар экан, инсон гўзал фазилатларни қўлга киритиши ва Аллоҳ таолонинг муҳаббатини қозониши учун жисмоний машқларни бажариши лозим.
Инсоният қадим замонлардан саломатлигини сақлаш, жисмоний куч-қувват ҳосил қилиш учун турли воситалардан фойдаланган. Бу борада якка тартибда ёки жамоа бўлиб ҳар хил машқлар бажарган ва ўйинларни кашф қилган.
Ислом дини атрофга ёйилаётган илк даврларда ҳам хилма-хил ҳарбий ўйинлар, ўқ-ёй отиш, чавандозлик мусобақалари ўтказиб туриларди.
Соғлиқ ҳақида турли даврда яшаган алломалар ўз фикрларини айтиб, бу борада жисмоний тарбиянинг ўрни нечоғли муҳим эканини таъкидлабўтганлар.
Хусусан, Абу Али ибн Сино бундай дейди: “Соғлиқни сақлашнинг асосий тадбири бадантарбия. Бадантарбия ўзга тадбирлар билан бирга тўғри ишлатилганда гавдани тўлдирувчи нарсалар тўпланишининг олдини олувчи кучли омиллардан бўлиб, туғма иссиқликни оширади, танага енгиллик беради. Ўз вақтида меъёри билан бадантарбия қилган одамга дард яқин йўламайди. Бадантарбия билан машғул бўлинса, ҳеч қандай дори-дармонга зарурат қолмайди, бунинг учун муайян тартибга риоя қилмоқ ҳам шарт. Бадантарбияни тарк этган одам аксари хароб бўлади, зеро ҳаракатсиз қолган аъзоларнинг қуввати заифлашади”.
Ўрта Осиё олимлари орасида жисмоний машқларни таърифлаш ва ўзига хос тарзда таснифлашдаИбн Синонинг хизматлари беқиёс.
Олим ўзининг машҳур “Тиб илми қонуни” асари учинчи қисмнинг иккинчи бўлимини кишилар саломатлиги учун курашда жисмоний машқлардан фойдаланиш масалаларига бағишлаган. Бу бўлимнинг дастлабки сатрларидаёқ жисмоний машқлар билан шуғулланиш ва ундан кейин овқатланиш ҳамда уйқу режими саломатликни сақлашда энг муҳим шарт экани қайд этилади.
Олим жисмоний машқларни киши саломатлигини сақлашнинг энг муҳим воситаси деб ҳисоблаш билан бирга, жисмоний машқ нафас олиш узлуксиз ва чуқур бўлишига олиб келувчи ихтиёрий ҳаракат эканини, жисмоний машқлар билан меъёрида ва ўз вақтида шуғулланувчи киши ҳеч қандай муолажага муҳтож бўлмаслигини айтади.
Олимнинг жисмоний машқларни қўллаш принциплари тўғрисидаги методик кўрсатмаларининг ахамияти ғоятда катта. “Жисмоний машқларни бошлаётганда бадан тоза бўлиши керак” ва “жисмоний машқлар билан шуғулланувчи киши оч бўлганидан кўра тўқ бўлгани маъқул ҳамда гавда совуқ ва қуруқ бўлгандан кўра иссиқ, нам бўлгани яхши”, дейди Абу Али ибн Сино.
Буюк бобокалонимизнинг ушбу сўзлари ҳозирги техника ривожланган асрда жисмоний саломатлик учун қайғурган ҳар бир киши бадан тарбия машқларига янада эътиборли бўлишини лозимлигини кўрсатади.
Халқпарвар, жадидчи, педагог Абдурауф Фитрат бу хусусида: “Бадантарбия баданни соғлом ва кучли ҳамда аъзоларни мукаммал даражага етказишдан иборат, бусиз бахт-саодатга эришиб бўлмайди”, дея инсон танасининг соғлом бўлишига алоҳида аҳамият берган.
Жисмоний машқлар кишининг касалликларга қарши иммунитетини тиклаб, қон айланиш системаси, ошқозон ҳазми тизимини яхшилайди. Кишининг куч-қувватини ва ўзига бўлган ишончини оширади. Шунингдек, ортиқча вазнни, дангасалик ва руҳий тушкунликни кетказади. У нафақат жисмоний, балки маънавий камолотга етишда ҳам муҳим омилдир. Жисмоний тарбия иродани тоблайди, аниқ мақсад сари интилиш, қийинчиликларни бардош ва чидам билан енгишга ўргатади. Инсон қалбида ғалабага ишонч, ғурур ва ифтихор туйғуларини тарбиялайди.
Ҳозирда фан-техника тараққий этиб, инсон кундалик ҳаётига турли техника воситалари кириб келиши унинг жисмоний ҳаракатларининг чекланиб қолишига сабаб бўлмоқда. Натижада, турли касалликлар тобора авж олиб бормоқда. Ушбу ҳолатда юқорида айтилганидек, ҳар бир инсон комиллик сари интилиб, доимо руҳий тарбия билан биргаликда ўзининг жисмоний жиҳатига ҳам алоҳида аҳамият бериши лозим. Албатта, жисмоний машқларни бажариш ва ўзаро мусобақалар жараёни одоб-ахлоқ доирасида бўлиши, жисмоний жиҳатдан кучли бўлишга, иштирокчилар ва атрофдагиларни бирлаштиришга хизмат қилишилозим. Рақиблар бир-бирларини масхара қилиши, тахқирлаши ёки машқлар ва мусобақаларда аврат очиқ бўлиши ҳаром амал ҳисобланади. Айни пайтда, юртимизда жисмоний тарбия ва спорт билан шуғулланиш учун етарлича имкониятлар мавжуд. Ҳар бир киши бу имкониятлардан оқилона фойдаланиши даркор. Зеро, жисмонан соғлом бақувват киши ўз зиммасидаги бурч ва вазифаларни тўла уддалай олади. Оиласи ва жамиятга кўпроқ фойда келтиради.
"Исломда саломатлик" китобидан
Халқаро медиа майдонида йўлга қўйилаётган янги ҳамкорликлар ва илмий-маданий лойиҳалар Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг халқаро фаолиятини янги босқичга олиб чиқмоқда. Яқинда ўтказилган “Ислом цивилизацияси: янги нигоҳ — янги кашфиётлар” халқаро медиафоруми доирасида бошланган ҳамкорликларнинг кейинги босқичи сифатида Париж шаҳридаги ЮНЕСКО Бош қароргоҳида махсус тақдимот, халқаро илмий-амалий конференция ва кўргазма ўтказиш режалаштирилган. Мазкур лойиҳаларнинг натижалари ва уларга тайёргарлик жараёни Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази Илмий кенгашининг навбатдаги йиғилишида муҳокама қилинди.
Йиғилишда Илмий кенгаш аъзолари, олим ва тадқиқотчилар ҳамда тегишли йўналишлар учун масъул ходимлар иштирок этди.
Унда дастлаб халқаро медиафорумнинг натижалари таҳлил қилинди. Қайд этилганидек, мазкур форум Марказнинг халқаро ахборот ва илмий майдондаги фаолиятини кенгроқ намойиш этиш, хорижий журналистлар, медиа экспертлар, олим ва тадқиқотчилар билан янги профессионал алоқаларни йўлга қўйиш учун муҳим мулоқот майдони бўлди.
Форум давомида Марказнинг илмий-тадқиқот салоҳияти, Ўзбекистон ҳудудида шаклланган исломий илм-фан ва маданият мероси, шунингдек, ушбу меросни замонавий медиа воситалари орқали халқаро аудиторияга етказиш имкониятлари юзасидан фикр алмашилди. Хорижий ОАВ вакилларининг Марказ фаолиятига билдирган қизиқиши ҳамда ўзаро мулоқотлар келгусидаги ҳамкорликлар учун янги имкониятларни шакллантиргани таъкидланди.
Шу муносабат билан форум доирасида йўлга қўйилган алоқаларни изчил давом эттириш, халқаро ва маҳаллий оммавий ахборот воситалари билан тизимли ҳамкорликни йўлга қўйиш, Марказнинг илмий лойиҳалари ва тадқиқотларини халқаро аудиторияга кенгроқ етказиш бўйича келгусидаги вазифалар белгилаб олинди.
Илмий кенгаш йиғилишида Марказнинг халқаро илмий-маданий ҳамкорлигини янги босқичга олиб чиқишга қаратилган истиқболли лойиҳалардан бири — Париж шаҳридаги ЮНЕСКО Бош қароргоҳида ўтказилиши режалаштирилаётган махсус тақдимот, халқаро илмий-амалий конференция ва кўргазма лойиҳасига тайёргарлик масалаларига алоҳида эътибор қаратилди.
Мазкур тадбирлар орқали Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан бунёд этилган Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг илмий-тадқиқот фаолияти, мамлакат ҳудудида шаклланган илм-фан, маърифат, маданият ва тарихий мероснинг жаҳон цивилизацияси тараққиётидаги ўрнини халқаро илмий жамоатчиликка кенгроқ танитиш мақсад қилинган.
Айни пайтда лойиҳа доирасида халқаро олим ва тадқиқотчиларни тадбирларга жалб этиш, илмий муассасалар, халқаро ташкилотлар билан ҳамкорликни йўлга қўйиш, тақдимот ва конференция дастурини шакллантириш, шунингдек, кўргазма экспозицияларини илмий ва мазмун жиҳатдан тайёрлаш бўйича ишлар олиб борилмоқда.
Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот маркази директори Комилжон Шермуҳаммедов Париждаги тадбирларга тайёргарлик жараёни ҳақида маълумот берди:
“Франциядан 50 га яқин олим ва тадқиқотчига таклифномалар юборилган. Шунингдек, бошқа халқаро ташкилотлар ва илмий муассасалар вакилларини жалб этиш бўйича ҳам тегишли ишлар амалга оширилмоқда.
Тадбирнинг яна бир муҳим қисми — ЮНЕСКО Бош қароргоҳида ташкил этиладиган кўргазма лойиҳаси. Беш экспозициядан иборат кўргазма орқали Ўзбекистон ҳудудида шаклланган илм-фан, маданият ва тарихий мероснинг муҳим жиҳатларини халқаро жамоатчиликка намойиш этиш режалаштирилган. Кўргазма учун 35 та муҳим артефакт ва 200 га яқин қадимий китоб, шунингдек, тарихий обидалар макетларини тақдим этиш бўйича ишлар олиб борилмоқда”.
Илмий кенгаш аъзолари томонидан мазкур лойиҳаларнинг мазмун-моҳияти, илмий асосланганлиги ва уларни халқаро аудиторияга тақдим этиш усуллари юзасидан ҳам фикр алмашилди.
Хусусан, кўргазма экспозицияларини шакллантиришда тарихий манбаларнинг илмий қиймати, артефактларнинг тарихий аҳамияти ва уларнинг Ўзбекистон ҳудудидаги ислом цивилизацияси тараққиёти билан боғлиқ жиҳатларини аниқ ва ишончли маълумотлар асосида ёритиш муҳимлиги қайд этилди.
Шунингдек, халқаро аудиторияга тақдим этиладиган материалларда Ўзбекистон заминида юзага келган илмий мактаблар, буюк алломаларнинг жаҳон илм-фани ва маданияти ривожига қўшган ҳиссаси ҳамда бугунги кунда ушбу илмий-маърифий меросни ўрганиш ва оммалаштириш борасида амалга оширилаётган ишлар кенг қамраб олиниши зарурлиги таъкидланди.
Йиғилиш якунида халқаро медиафорумда эришилган натижаларни амалий лойиҳалар билан давом эттириш, хорижий ОАВ ва илмий муассасалар билан ҳамкорликни янада кенгайтириш, Париж шаҳридаги ЮНЕСКО Бош қароргоҳида ўтказилиши режалаштирилган тадбирларга тайёргарлик ишларини юқори савияда ташкил этиш ҳамда Марказнинг илмий-тадқиқот фаолияти ва Ўзбекистоннинг бой исломий илмий-маданий меросини халқаро миқёсда кенг тарғиб қилиш бўйича тегишли вазифалар белгилаб олинди.
iccu.uz
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 