Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Она фарзандини тўққиз ой қорнида кўтариб юради, оғир машаққатлар билан дунёга келтиради ва бутун умрини унинг камоли учун бағишлайди. Фарзандга бўлган бу муҳаббат Аллоҳ таолонинг буюк неъматларидан биридир.
Аммо аёл киши ўғлини уйлантирган куни қайнонага айланади. Шу кундан бошлаб у фарзанди ҳаётидаги энг муҳим инсон сифатидаги ўрнини бошқа бир инсон — келини билан баҳам кўришга тўғри келади.
Дарҳақиқат, қайнона бўлиш осон эмас. Бу аёл ҳаётидаги муҳим бурилиш нуқталаридан бири бўлиб, кўпинча унинг аҳамияти етарлича эътироф этилмайди.
Ҳар бир аёл яхши қайнона бўлишни истайди. Бироқ буни айтиш осон, амал қилиш эса анча мушкул. Чунки она билан ўғлининг турмуш ўртоғи ўртасидаги муносабат жуда нозик ва эҳтиёткорликни талаб қилади.
Мусулмон инсон ҳаётдаги ҳар бир ўзгаришга тайёр туришга ҳаракат қилиши лозим. Қайноналик масъулияти ҳам бундан мустасно эмас.
1. Келин сизнинг қизингиз эмас
Ҳар бир қайнона аввало бир ҳақиқатни қабул қилиши керак: ўғлингизнинг аёли сизнинг қизингиз эмас. У бошқа оилада, бошқа муҳитда тарбия топган. Шунинг учун ундан ўз қизларингиздан кутган нарсаларни кутманг.
У билан қўпол ёки ҳаддан ташқари тўғридан-тўғри муомала қилманг. Чунки у сизнинг яхши ниятингизни қизларингиз каби дарҳол тушунмаслиги мумкин.
2. Келинингизга қизингизга қандай муносабат қилинишини истасангиз, шундай муносабатда бўлинг
Келинингиз ҳам бир оиланинг ардоқли фарзанди. Қизингизга қандай муносабатда бўлишларини истасангиз, унга ҳам шундай муносабатда бўлинг.
Унинг ҳар бир хатосини кузатиб юрманг. Ҳар бир камчилиги учун ҳукм қилишга шошилманг. Агар бирор хато қилса ёки камчиликка йўл қўйса, қизингизни кечирганингиз каби кечиришга ҳаракат қилинг.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Раҳм қилмаганга раҳм қилинмайди” (Имом Бухорий, Имом Абу Довуд ва Имом Термизий ривояти).
Шунингдек, Ҳамдун Қассор раҳматуллоҳи алайҳнинг қуйидаги ҳикматли сўзларини ҳам ёдда тутинг: “Агар дўстингиздан бирор хато ўтса, унга етмишта узр топинг. Агар бунга қодир бўлмасангиз, айбни ўзингиздан қидиринг”.
3. Аёллар туғма уй бекаси эмаслигини унутманг
Ўзингизнинг ёш келин бўлган даврингизни эсланг. Ўша пайтдаги тажрибангиз билан бугунги маҳоратингизни таққосланг.
Яхши уй бекаси бўлиш бир кунда шаклланмайди. У вақт, сабр ва тажриба орқали қўлга киритиладиган фазилатдир.
4. Ўғлингизга тегишли ҳар бир нарса сизга тегишли эмас
Оила қурган ўғлингизнинг ва унинг турмуш ўртоғининг мол-мулки уларнинг шахсий мулки ҳисобланади. Уларнинг ҳаётига ва шахсий қарорларига ҳурмат билан муносабатда бўлиш муҳимдир.
5. Ўғлингиз ўз масъулиятларини англаши керак
Она сифатида фарзандларингиз устида катта ҳақ-ҳуқуқларга эгасиз. Фарзандингизни бу ҳақ-ҳуқуқларни тўғри англаган ҳолда тарбияланг. Айниқса, ўғлингизга аёлининг ҳақларини ҳам ўргатинг. Токи у онасининг ҳақларини адо қилиш баҳонасида турмуш ўртоғининг ҳуқуқларини поймол қилмасин.
6. Душман эмас, иттифоқчи бўлинг
Ўғлингиз ва набираларингизга ғамхўрлик қилиш йўлида келинингиз билан аҳил бўлишингиз лозим. Сизлар бир-бирингизга қарши эмас, балки бир мақсад йўлида ҳаракат қилаётган иттифоқчиларсиз.
Ишонч ва самимиятга асосланган муносабатларни шакллантиринг. Келинингиз унинг манфаатларини ўйлаётганингизни ҳис қилсин.
Унинг ютуқларидан ўзингизникидек қувонинг. Зеро, унинг бахти ва муваффақияти бутун оиланинг бахтидир.
Энг муҳими, келинингизга меҳр ва ғамхўрлик кўрсатинг. Унга яхши сўзлар айтинг. Чунки ширин сўз ва самимий муносабат инсон қалбида муҳаббат уйғотади.
Унутманг: сиз ҳам бир вақтлар қўллаб-қувватлашга муҳтож бўлган келин бўлгансиз.
Юртимиздаги ҳар бир оила бахтиёр оила бўлсин!
Даврон НУРМУҲАММАД
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
1400 йил умматни ушлаб турган йўлни ташлаб, қаерга бормоқчисиз?
Бугун мусулмон жамиятида тез-тез учрайдиган бир даъво бор:
“Биз Қуръон ва суннат билан юрамиз, мазҳаб шарт эмас”.
Бу гап ташқаридан чиройли, жозибали эшитилади. Аммо чуқурроқ ўйлаб кўрайлик:
Ҳақиқатан ҳам мазҳабсиз юриш мумкинми?
Агар мумкин бўлса, у қаерга олиб боради?
Келинг энг содда савол-жавоб услубида кўриб чиқамиз.
1. Мазҳаб ўзи нима?
Мазҳаб – бу Қуръон ва суннатни тушуниш мактаби.
Имом Абу Ҳанифа, Имом Молик, Имом Шофиъий, Имом Аҳмад ибн Ҳанбал каби буюк мужтаҳидлар:
минглаб оят ва ҳадисларни,
саҳобалар фатволарини,
араб тили қоидаларини,
насҳ-мансуҳ, умумий-хусусий масалаларни тизимли, илмий усулда жамлаб, умматга йўл кўрсатиб беришган.
Мазҳаб – Қуръон ва суннатнинг ўзи эмас, балки уларни тўғри тушуниш калити.
2. “Мазҳаб шарт эмас” деган одам аслида нимани даъво қилмоқда?
У дейди:
“Мен ўзим ҳадисни очиб ўқийман, ўзим ҳукм чиқараман”.
Савол:
— Араб тилини мукаммал биладими?
— Ҳадисларнинг саҳиҳ-заифини ажрата оладими?
— Қайси ҳадис қайси ҳолатга тегишли эканини биладими?
— Қайси оят қайси оят билан чегараланганини биладими?
Агар йўқ бўлса – у илмга эмас, нафсига эргашмоқда. Агар фаразан шу илмларга соҳиб бўлса борми, шубҳасиз мазҳабга эргашиш лозимлигини эътироф қилади.
Аллоҳ таоло марҳамат қилади: “Агар билмасангиз, зикр аҳлидан сўранг” (Наҳл сураси, 43-оят).
Зикр аҳли – олимлар, мужтаҳидлар. Мазҳаб ана шу “зикр аҳли”нинг илмий меросидир.
3. Саҳобалар ҳақида нима дейсиз? Саҳобалар:
Ибн Масъуд фиқҳи,
Ибн Умар фиқҳи,
Зайд ибн Собит фиқҳи билан танилган.
Тобеъинлар саҳобаларга тақлид қилган.
Тўрт имом эса ана шу саҳобалар фиқҳини тартибга солди.
Демак, мазҳаб кейин чиқиб қолган бидъат эмас, балки саҳобалар йўлининг давомидир.
4. Мазҳабсизлик нимага олиб келади?
Бугун мазҳабсизликни даъво қилувчилар орасида:
бири ниятни шарт эмас дейди,
бири жамоат намозини енгил санайди,
бири бошқасини адашган, ҳатто кофир дейди.
Бу ниманинг натижаси?
Бир мезон йўқлигининг натижаси.
Мазҳаб бўлмаганда: ҳар ким ўзича “Қуръон ва суннат”ни тушунади, дин парча-парча бўлади, ихтилоф фитнага айланади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганлар: “Ўтган умматлар ихтилоф сабабли ҳалок бўлди” (Имом Аҳмад ривояти)
Мазҳаб – ихтилофни тартибга солувчи ҳимоя девори.
5. Имом Абу Ҳанифа раҳимаҳуллоҳ нима учун Имоми Аъзам деб эътироф этилади?
У зот:
40 йил бомдод намозини хуфтон таҳорати билан ўқиган,
500 мингдан ортиқ ҳадисни билган,
Шундай зотнинг илмий тизимини менсимаслик – кибр эмасми? Ҳа, кибр бўлса, кибр эгасида соғлом илм бўлмайди.
6. Мазҳаб – мажбурий эмасми?
Ҳа, мазҳаб – зарурат.
Худди:
тиббиётда шифокорга эргашгандек,
қурилишда муҳандисга ишонгандек.
Аммо огоҳ бўлинг: Дин – тажриба қилинадиган соҳа эмас.
7. Хулоса: Мазҳабсиз қайга бормоқчисан?
Мазҳабдан воз кечган одам:
ўзини имомлардан устун қўяди,
билмаган ҳолда фатво беради,
охир-оқибат динни ўз нафсига мослаб олади.
Мазҳабга эргашиш – кўр-кўрона тақлид эмас,
балки илмга, тажрибага ва уммат йўлига ҳурматдир.
Савол очиқ қолади:
1400 йил умматни ушлаб турган йўлни ташлаб, бемазҳаб қаерга бормоқчи?!
Нуриддин ҲАМРАҚУЛОВ,
Яккасарой тумани “Раҳимжон ҳожи ота” жоме масжиди имом ноиби