26 Август, 2026, 13 Рабиъул аввал, 1448
26 Август, 2026, 13 Рабиъул аввал, 1448
Фарзанд — Аллоҳ таолонинг энг улуғ неъматларидан биридир. У нафақат қувонч ва бахт манбаи, балки ота-она зиммасидаги катта масъулият ҳамдир. Фарзанд тарбияси Ислом динида ибодат даражасидаги муқаддас вазифа ҳисобланади. Чунки бугунги тарбия эртанги жамиятнинг қиёфасини белгилайди. Солиҳ фарзанд — ота-онага дунёда ҳам шараф, охиратда ҳам нажот топишига сабабидир.
Фарзанд тарбиясида ота она ва устозлар бир ёқадан бош чиқариб фарзандлар келажакда буюк инсонлардан бўлиб улгайишлари учун этиборлар масулиятларини кучайтиришлари керак шунда кутилган орзу ва қилинган нийятларга эришилади. эришилади.
Фарзанд — омонат
Аллоҳ таоло Қуръони каримда марҳамат қилади: “Эй мўминлар! Ўзларингизни ва оилаларингизни дўзах оловидан сақлангиз!” (Таҳрим сураси, 6-оят).
Бу оят ота-онага улкан вазифани юклайди. Яъни, фарзандни фақат едириб-ичириш эмас, балки уни иймонли, одобли, ҳалол ва ватанпарвар қилиб тарбиялаш ҳам ота-онанинг бурчидир.
Бугунги кунда айрим ота-оналар фарзандининг кийими, овқати, ўқиши ҳақида қайғуради, аммо унинг қалби, одоби, намози ва дўстлари ҳақида етарлича эътибор бермайди. Ҳолбуки ота онадан фарзандлари учун қоладиган энг катта мерос — бойлик эмас, чиройли тарбиядир.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг тарбия ҳақидаги биз умматларига қилган насиҳатларини эслаймиз.
Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: “Ҳеч бир ота ўз фарзандига чиройли одобдан афзалроқ ҳадя бера олмайди” (Имом Термизий ривояти).
Бу ҳадисдан маълум бўладики, фарзандга қимматбаҳо уй ёки мол-дунё эмас, балки гўзал ахлоқ бериш энг катта бойликдир.
Яна бир ҳадисда: “Барчангиз масъулсиз ва қўл остингиздагилардан сўраласиз” деганлар (Имом Бухорий, Имом Муслим ривояти).
Демак, ота ҳам, она ҳам фарзанди тарбияси учун Аллоҳ ҳузурида жавоб беради.
Тарбия оиладан бошланади
Фарзанд энг аввало ота-онанинг феъл-атворидан таъсирланади. Уйда ёлғон гапирилса, фарзанд ҳам ёлғончи бўлади. Уйда ҳурмат бўлса, фарзанд ҳам одобли бўлиб улғаяди. Ота-онанинг ҳар бир амали болага дарсдир.
Шунинг учун:
Ота ҳалол ризқ топиши;
Она иффати ва одоби билан намуна бўлиши;
Оилада намоз, Қуръон ва яхши муҳит бўлиши;
Фарзандга меҳр билан насиҳат қилиниши жуда муҳимдир.
Қаттиққўллик ёки фақат койиш билан эмас, меҳр ва ҳикмат билан қилинган тарбия самарали бўлади.
Луқмони Ҳакимнинг ўғлига қилган насиҳати ва тарбиясини Аллоҳ таоло қуронда баён қилиниш фарзанд тарбияси нақадар масулиятли вазифалигини билиб олсак бўлади: “Эй ўғилчам! Аллоҳга ширк келтирма. Албатта ширк катта зулмдир” (Луқмон сураси, 13-оят).
Бу оятда аввало ақида ва иймон тарбияси биринчи ўринга қўйилганини кўрамиз. Фарзандга энг аввало Аллоҳни танитиш, ҳалол-ҳаромни ўргатиш лозим.
Фарзанд тарбиясидаги энг катта хатолар
Бугунги даврда айрим ота-оналар:
Фарзандини телефон ва интернетга топшириб қўймоқда;
Унинг дўстлари ва муҳитини назорат қилмаяпти;
Диний тарбияга эътиборсизлик қилмоқда;
“Катта бўлса ўзи ўрганади”, деб бепарво бўлмоқда.
Аммо ёш ниҳол қандай эгилса, катта дарахт ҳам шундай шакл олади. Кичикликда берилган тарбия умр бўйи таъсир қилади.
Солиҳ фарзанд — ота-онага садақаи жория бўлади.
Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: “Инсон вафот этса, уч нарсадан бошқа амали узилади: садақаи жория, фойдали илм ва ҳаққига дуо қиладиган солиҳ фарзанд" (Имом Муслим ривояти).
Демак, яхши тарбия топган фарзанд ота-онасининг вафотидан кейин ҳам уларга савоб етказиб туради.
Хулоса ўрнида шуни алоҳида айтиб ўтмоқчимиз
Фарзанд тарбияси — энг улуғ ва энг масъулиятли вазифадир. Ота-она фарзандига нафақат дунёвий таълим, балки иймон, одоб, ҳаё, ватанпарварлик ва инсонийликни ҳам ўргатиши керак. Чунки бугунги фарзанд — эртанги ота-она, устоз ва жамият эгасидир.
Аллоҳ таоло барча ота-оналарга фарзандларини солиҳ, илмли, одобли қилиб тарбиялашда тавфиқ ато эцин. Фарзандларимизни динига, ватанига ва ота-онасига садоқатли инсонлардан бўлиб улгайишларини насиб этсин.
Муҳаммадшокир Бобохўжаев,
Норин туманидаги “Умархўжа эшон” жоме масжиди имом-хатиби
Раддия: Исломда пешволикни даъво қиладиган гуруҳ ва оқимлар диндаги айрим тушунча ва сўзларни ғаразли мақсадлари йўлида бузиб, нотўғри талқин қилиши ҳаммага маълум. Улар шу орқали мусулмонлар ҳиссиётига тегиниш, ўзларига тобеларни кўпайтириш, диндор ва илмли бўлиб кўринишга ҳаракат қилади. “Тоғут” сўзи улар кўп ишлатадиган, инсонларни, айниқса ҳукмдорларни айблашда қўллайдиган тушунчалардан бири. Аслида у нима? Қандай маъноларда ишлатилади? Кимлар тоғут бўлиши мумкин?
“Тоғут” лафзи “туғён” сўзи билан ўзакдош бўлиб, Аллоҳ белгилаб қўйган чегарадан чиқишга, куфрда ҳаддан ошишга, исён қилишга нисбатан ишлатилади. Исломда Аллоҳнинг йўлидан бошқа йўл “тоғут” дейилади. Тоғутнинг каттаси Шайтондир.
“Тоғут” калимаси Қуръони каримнинг саккиз жойида зикр қилинган бўлиб, уламоларимиз уни турлича тафсир қилган. Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу, Имом Шаъбий, Имом Заҳҳок “Тоғутдан мурод – Шайтон” деган. Имом Абу Олия ва Муҳаммад ибн Сирин тоғут сеҳргар ва фолбин эканини айтган.
“Тафсири Жалолайн”да тоғут сўзи тафсирига мурожаат қилайлик: “Ким тоғутга куфр келтириб, Аллоҳга иймон келтирса, батаҳқиқ узилмайдиган мустаҳкам тутқични ушлаган бўлади” (Бақара сураси, 256) ва “Куфр келтирганларнинг дўстлари тоғутлардир. Уларни нурдан зулматларга чиқарурлар” (Бақара сураси, 257) оятларида тоғутлар – бут-санамлар ва Шайтон, “Китоб (Таврот)дан насибадор бўлганларнинг “Жибт” ва “Тоғут”га сиғинишларини ва кофирларга “Шулар мўминлардан кўра тўғрироқ йўлдадир” дейишларини кўрмадингизми?!” (Нисо сураси, 51) оятида – Жибт ва Тоғут Қурайш қабиласидагиларнинг икки санами, “Ўзларини, Сизга нозил қилинган (Қуръон) ва Сиздан олдин нозил қилинган (илоҳий китоблар)га иймон келтирган, деб ҳисоблайдиганларнинг ҳукм сўраб, Тоғут ҳузурига боришни хоҳлаётганларини кўрмадингизми?” (Нисо сураси, 60) оятидаги тоғут куфрда ҳаддан ошган, туғёнга кетган Каъб ибн Ашраф, “Кофирлар (эса) Тоғут йўлида жанг қиладилар” (Нисо сураси, 76-оят) ва “Ким Аллоҳнинг лаънатига учраган, ғазабига дучор бўлган, маймун ва чўчқага айлантирилган ва тоғутга ибодат қилган бўлса, ана ўшалар ёмон мартабадаги ва тўғри йўлдан бутунлай адашган кимсалардир” (Моида сураси, 60) оятларида улар Шайтон, “Батаҳқиқ, Биз ҳар бир умматга: “Аллоҳга ибодат қилинг ва тоғутдан четланинг” деб пайғамбар юборганмиз” (Наҳл сураси, 36-оят) ва “Тоғутдан, унга ибодат қилишдан четда бўлганларга ва Аллоҳга қайтганларга хушхабар бор” (Зумар сураси, 17-оят) оятларида ҳам улар Шайтон деб назарда тутилган.
Аллома Ибн Атийя айтади: “Баъзи олимлар: “Аллоҳдан ўзга ибодат қилинадиган ҳар қандай нарса тоғутдир”, деган”. Фиръавн, Намруд ва ўзини илоҳ деб эълон қилганлар ва ибодат қилинадиган бут-санамлар тоғут дейилади.
Муқотил розияллоҳу анҳу “Куфр келтирганларнинг дўстлари тоғутлардир” оятидаги тоғутни Каъб ибн Ашраф ва Ҳуяй ибн Ахтаб деб тафсир қилган. У иккиси ислом ва мусулмонларга адовати чексиз, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга кўп азият берган, мусулмонларга қарши урушга жуда кўп даъват қилган яҳудийлардан эди.
Имом Нававий айтади: “Лайс, Абу Убайда, Кисоий ва кўпчилик тилшунослар: “Тоғут – Аллоҳ таолодан бошқа ибодат қилинадиган нарса”, деган”.
Шайх Муҳаммад Амин Шинқитий: “Ҳақиқат шуки, Аллоҳдан ўзга ибодат қилинадиган ҳар қандай нарса тоғут, энг катта тоғут эса Шайтондир”, дейди.
Тоғут сўзининг маъноси ҳақида буюк муфассир Имом Табарий “Жомиъул баён” тафсирида: “Фикримча, тоғут ҳақида тўғри гап шуки, тоғут Аллоҳга туғён қилиб, Уни тарк этиб, Ундан ўзгага ибодат қилинган нарсадир. Ўша маъбуд инсон, шайтон, бут ва бошқа нарсалар бўлиши мумкин”, дейди.
Муфассир олим Ҳасан Таҳсин Файзли “тоғут” сўзини “Аллоҳдан узоқлаштирадиган, унинг амрларини бажаришни ман этадиган кимсалар”, деб изоҳлаган.
Демак, саҳобаи киромлар, тобеинлар ва уламоларимизнинг сўзларидан тоғут калимаси шайтон, сеҳргар, фолбин ва Аллоҳдан бошқа ибодат қилинадиган ҳар қандай нарса экани маълум бўлмоқда.
Афсуски, ҳозирги кунда баъзи тоифалар мусулмон раҳбарларни тоғут деб атаб, уларни осонгина кофирга чиқармоқда. Уларнинг услуби хаворижларникига ўхшайди. Улар арзимас нарсалар туфайли иймонли одамни кофирга чиқариб, қонини ҳалол ҳисоблаб, қанчадан-қанча беайб мусулмонлар умрига зомин бўлмоқда, исломнинг пок номига доғ тушириб, асл моҳият ва тамойилларини ёт ва бузғунчи ғоялардан иборат фитналар соясига тушириб қўймоқда.
Ўткирбек Собиров
Ўзбекистон мусулмонлари идораси бўлим бошлиғи,
Тошкент ислом институти ўқитувчиси
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 