11 Август, 2026, 28 Сафар, 1448
11 Август, 2026, 28 Сафар, 1448
Фарзанд — Аллоҳ таолонинг энг улуғ неъматларидан биридир. У нафақат қувонч ва бахт манбаи, балки ота-она зиммасидаги катта масъулият ҳамдир. Фарзанд тарбияси Ислом динида ибодат даражасидаги муқаддас вазифа ҳисобланади. Чунки бугунги тарбия эртанги жамиятнинг қиёфасини белгилайди. Солиҳ фарзанд — ота-онага дунёда ҳам шараф, охиратда ҳам нажот топишига сабабидир.
Фарзанд тарбиясида ота она ва устозлар бир ёқадан бош чиқариб фарзандлар келажакда буюк инсонлардан бўлиб улгайишлари учун этиборлар масулиятларини кучайтиришлари керак шунда кутилган орзу ва қилинган нийятларга эришилади. эришилади.
Фарзанд — омонат
Аллоҳ таоло Қуръони каримда марҳамат қилади: “Эй мўминлар! Ўзларингизни ва оилаларингизни дўзах оловидан сақлангиз!” (Таҳрим сураси, 6-оят).
Бу оят ота-онага улкан вазифани юклайди. Яъни, фарзандни фақат едириб-ичириш эмас, балки уни иймонли, одобли, ҳалол ва ватанпарвар қилиб тарбиялаш ҳам ота-онанинг бурчидир.
Бугунги кунда айрим ота-оналар фарзандининг кийими, овқати, ўқиши ҳақида қайғуради, аммо унинг қалби, одоби, намози ва дўстлари ҳақида етарлича эътибор бермайди. Ҳолбуки ота онадан фарзандлари учун қоладиган энг катта мерос — бойлик эмас, чиройли тарбиядир.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг тарбия ҳақидаги биз умматларига қилган насиҳатларини эслаймиз.
Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: “Ҳеч бир ота ўз фарзандига чиройли одобдан афзалроқ ҳадя бера олмайди” (Имом Термизий ривояти).
Бу ҳадисдан маълум бўладики, фарзандга қимматбаҳо уй ёки мол-дунё эмас, балки гўзал ахлоқ бериш энг катта бойликдир.
Яна бир ҳадисда: “Барчангиз масъулсиз ва қўл остингиздагилардан сўраласиз” деганлар (Имом Бухорий, Имом Муслим ривояти).
Демак, ота ҳам, она ҳам фарзанди тарбияси учун Аллоҳ ҳузурида жавоб беради.
Тарбия оиладан бошланади
Фарзанд энг аввало ота-онанинг феъл-атворидан таъсирланади. Уйда ёлғон гапирилса, фарзанд ҳам ёлғончи бўлади. Уйда ҳурмат бўлса, фарзанд ҳам одобли бўлиб улғаяди. Ота-онанинг ҳар бир амали болага дарсдир.
Шунинг учун:
Ота ҳалол ризқ топиши;
Она иффати ва одоби билан намуна бўлиши;
Оилада намоз, Қуръон ва яхши муҳит бўлиши;
Фарзандга меҳр билан насиҳат қилиниши жуда муҳимдир.
Қаттиққўллик ёки фақат койиш билан эмас, меҳр ва ҳикмат билан қилинган тарбия самарали бўлади.
Луқмони Ҳакимнинг ўғлига қилган насиҳати ва тарбиясини Аллоҳ таоло қуронда баён қилиниш фарзанд тарбияси нақадар масулиятли вазифалигини билиб олсак бўлади: “Эй ўғилчам! Аллоҳга ширк келтирма. Албатта ширк катта зулмдир” (Луқмон сураси, 13-оят).
Бу оятда аввало ақида ва иймон тарбияси биринчи ўринга қўйилганини кўрамиз. Фарзандга энг аввало Аллоҳни танитиш, ҳалол-ҳаромни ўргатиш лозим.
Фарзанд тарбиясидаги энг катта хатолар
Бугунги даврда айрим ота-оналар:
Фарзандини телефон ва интернетга топшириб қўймоқда;
Унинг дўстлари ва муҳитини назорат қилмаяпти;
Диний тарбияга эътиборсизлик қилмоқда;
“Катта бўлса ўзи ўрганади”, деб бепарво бўлмоқда.
Аммо ёш ниҳол қандай эгилса, катта дарахт ҳам шундай шакл олади. Кичикликда берилган тарбия умр бўйи таъсир қилади.
Солиҳ фарзанд — ота-онага садақаи жория бўлади.
Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: “Инсон вафот этса, уч нарсадан бошқа амали узилади: садақаи жория, фойдали илм ва ҳаққига дуо қиладиган солиҳ фарзанд" (Имом Муслим ривояти).
Демак, яхши тарбия топган фарзанд ота-онасининг вафотидан кейин ҳам уларга савоб етказиб туради.
Хулоса ўрнида шуни алоҳида айтиб ўтмоқчимиз
Фарзанд тарбияси — энг улуғ ва энг масъулиятли вазифадир. Ота-она фарзандига нафақат дунёвий таълим, балки иймон, одоб, ҳаё, ватанпарварлик ва инсонийликни ҳам ўргатиши керак. Чунки бугунги фарзанд — эртанги ота-она, устоз ва жамият эгасидир.
Аллоҳ таоло барча ота-оналарга фарзандларини солиҳ, илмли, одобли қилиб тарбиялашда тавфиқ ато эцин. Фарзандларимизни динига, ватанига ва ота-онасига садоқатли инсонлардан бўлиб улгайишларини насиб этсин.
Муҳаммадшокир Бобохўжаев,
Норин туманидаги “Умархўжа эшон” жоме масжиди имом-хатиби
Бугуннинг гапи
“Уч хонали хонадонимни таъмирлатиш учун икки ой муддатга келишиб уста туширгандим, олти ойда зўрға чала-чулпа қилиб ишини тугатди...”
“Усталар нега бунақа-а? Уйини таъмирлатиб, усталардан розиман, деган одамни учратмадим...”
“Кўпчилиги одамга фириб беради: ишни вақтида бажармайди, таъмир ишлари тугагач, бошида келишилган нархдан икки баробар кўп маблағ сўрайди...”
Юқоридаги гаплар – уйини, хонадонини таъмирлатиб, усталардан куйган кишиларнинг дод-фарёдлари.
Бугунги кунда жамиятда айрим усталарнинг ўз ишини виждонан бажармаслиги, сифатсиз материаллар ишлатиши, вақтни чўзиши ёки турли найранглар билан буюртмачини алдаши, афсуски, кўпчиликни ташвишга солиш баробарида шу касб эгаларига нисбатан ишончнинг сусайишига ёки бутунлай йўқолишига олиб келяпти.
Яхши ниятда уйини, хонадонини таъмирлатмоқчи бўлган киши уста ишлатган танишларидан сўраб-суриштириши тайин. Яқинда мен ҳам хонадонимни таъмирлатмоқчи бўлиб уста изладим. Таниш-билишлардан, дўстларимдан сўрасам, ярмидан кўпи усталардан нолиди. Бу ҳолат нафақат молиявий зарар, айни пайтда инсонлар ўртасидаги ишончнинг йўқолишига ҳам сабаб бўлмяптими?!
Ислом таълимотида ҳалол меҳнат, омонатдорлик ва ростгўйлик юксак фазилат экани таъкидланади. Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Дарҳақиқат, Аллоҳ омонатни ўз эгаларига топширишингиз ва одамлар ўртасида ҳукм қилганингизда адолат билан ҳукм қилишингизга буюрар. Албатта, Аллоҳ сизларга яхшигина насиҳат қилур. Албатта, Аллоҳ эшитувчи ва кўрувчи Зотдир” (Нисо сураси, 58-оят).
Усталик – яхши касб. Уста омонатдор бўлса, одамларнинг ҳожатини раво қилади, кўпга фойдаси тегади. Буюртмачи ўз молини, маблағини устага ишониб топширади. Уста шу ишончни оқлаши, ишни пухта ва виждонан бажариши шарт.
Уй – инсоннинг бошпанаси. Унинг ҳар бир ғишти эзгу ният билан қўйилади, ҳар бир девори умид билан кўтарилади. Аммо, афсуски, баъзан айрим усталар иморат қуриш ёки таъмирлашда найранг қиладилар. Уста ташқи томондан деворни силлиқ сувайди, аммо ичидаги ёриқларни беркитади. Бўёқнинг ялтироғи кўзни қувнатади, лекин ортидаги нуқсон вақт ўтиши билан кўзга ташланади.
Янги таъмирланган хонадондан ҳали бўёқ ҳиди кетмай туриб шифтда ёриқлар пайдо бўлади, эшиклар қийшайиб қолади, пол эса ғичирлаб иморат эгасининг асабини бузади. Буюртмачи устага берган маблағига ичи ачийди.
Баъзи усталар сифатли қурилиш материали олиш учун берилган пулга арзон маҳсулот сотиб олади. Қолган маблағни эса “меҳнат ҳақим” деб ўмаради. Цементга қумни ортиқча қўшади, темир ёки арматурани ингичкароғига алмаштиради, мис симлар ўрнига альюминини тортади.
Яна шундай усталар ҳам борки, бир ҳафтада тугатишга келишилган ишни бир ойгача чўзади. Баҳона ҳам тайёр: “Материал келмади”, “Ёрдамчим бетоб бўлиб қолди”, “Эртага тугатиб берамиз” ва ҳоказо.
Энг ёмони, устанинг қўлидан чиққан уй бир йил ўтар-ўтмас яна таъмирга муҳтож бўлиб қолади. Бу ҳунар эмас, ҳийладир. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким бизни алдаса, биздан эмас”, деганлар (Имом Муслим ривояти). Бу ҳадис ҳар қандай соҳадаги фирибгарликни қамраб олади. Агар уста арзон ёки сифатсиз материални қимматбаҳо деб кўрсатса, ишни атайлаб чала бажарса ёки кейин яна таъмирга муҳтож бўладиган қилиб ишласа, бу алдамчиликдан, фирибгарликдан бошқа нарса эмас. Афсуски, бугун кўпчилик усталар ҳийла ва найрангни касб қилиб олганлар. Бунинг оқибатида на ўзлари барака топадилар, на буюртмачи уларга берган маблағига рози бўлади.
Ҳақиқий уста, ўз ишини виждонан қиладиган киши бошқача бўлади. У ҳар бир ишини бекаму кўст бажаради. Чунки у одамлардан яширган нуқсонни, албатта, Аллоҳ таоло кўриб, билиб туришини яхши англайди. Ундай усталар ўзларига Аллоҳ таолонинг: “Албатта, Аллоҳ чиройли (иш) қилувчиларни яхши кўради” (Бақара сураси, 195) оятини ҳамда Набий алайҳиссаломнинг: “Аллоҳ таоло ўз ишини чиройли, пухта қиладиган кишини яхши кўради” (Имом Табароний ривояти), деган муборак ҳадисларини ўзларига шиор қилиб олган бўладилар. Лекин, афсуски, ҳозир бундай усталарни топиш амримаҳол. Борлари ҳам “қўлма-қўл”.
Омонатдор усталар қурган уйлар, йиллар ўтса ҳам, яхшилик билан эсланади. Уларнинг ҳақларига хайрли дуолар қилинади. Биргина мисол, бизнинг Сангижумон қишлоғимиздаги кўп уйларни пачирлик уста Турдимурод бобо (Аллоҳ маконини жаннат қилсин!) қурган. Ўша пайтларда (1960–1990 йиллар) вассажуфт қилинган шифтларга устанинг иморатни қуриб битирган санасини битиш анъана бўлган. Ҳар сафар қишлоққа бориб уйга кирсам, уста бобонинг “имзоси”га кўзиб тушади ва Қуръони карим оятларидан тиловат қилиб, у кишининг руҳларига бағишлайман.
Бугун баъзи усталарнинг ишни келишилган муддатда тугатмаслиги; сифатсиз қурилиш материалларидан фойдаланиши; нархни асоссиз ошириши; камчиликларни яшириши; бир неча ой ўтиб яна таъмир қилишга мажбур бўладиган даражада иш тутиши катта гуноҳдир. Бундай хатти-ҳаракатлар оқибатида буюртмачи моддий зарар кўради, асабийлашади, вақт йўқотади ва энг ачинарлиси, одамлар ўртасидаги ишонч сусаяди.
Ҳалол ризқнинг баракаси унинг кўплигида эмас, балки поклигидадир. Алдамчилик билан, ҳийла-найранг ишлатиб топилган маблағ фойда бўлиб кўринса-да, унда барака бўлмайди. Шунинг учун ҳар бир уста ўз қўли билан топаётган ризқининг ҳалоллиги ҳақида ўйлаши, ҳар бир мих, ҳар бир ғишт, ҳар бир сим ёки ҳар бир таъмир учун қиёмат куни ҳисоб берилишини унутмаслиги керак.
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф раҳимаҳуллоҳ:
Ўттиз фоиз ҳақиқий усталар бор. Улар ўз касби билан фахрланади. Гуруҳлари бор, шогирдлари, устозлари бор. Ҳаммасини қойиллатиб, асбоб-анжомларини чиройли қилиб қўйишган. Шартнопмани тузади, вақтида ишга келади, белгиланган муддатда қурилишни ёки таъмир ишларини тугатади, иш ҳақини олиб кетади. Буюртмачи ҳам рози, уста ҳам рози. Бундай кишиларнинг ишида унум, барака бўлади. Топган пуллари баракали бўлади.
Ҳақиқий уста фақат қурилиш ёки таъмирлашни эмас, балки одамларнинг ишончини ҳам қозонади. Виждон билан қилинган ҳар бир иш ибодатга айланади. Алдамчилик ва найранг билан бажарилган иш эса вақтинчалик фойда келтирса ҳам, дунёда обрўни тўкади, ризқ қийилишига сабаб бўлади, охиратда эса жавобгарликни келтиради.
Толибжон НИЗОМ
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 