13 Июл, 2026, 28 Муҳаррам, 1448
13 Июл, 2026, 28 Муҳаррам, 1448
Ҳижрий тақвими бўйича йилнинг биринчи ойи Муҳаррам бўлиб, ҳурматли ойлар сирасига киради. Аллоҳ таоло Қуръони каримда тўртта ойни – Муҳаррам, Ражаб, Зулқаъда ва Зулҳижжани ҳурматли, яъни уруш ҳаром қилинган ойлар деб зикр қилган.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Рамазондан кейинги энг фазилатли рўза Аллоҳнинг ойи Муҳаррамдаги рўзадир” деб марҳамат қилганлар (Имом Муслим ривояти).
Муҳаррам ойининг ўнинчи куни Ашуро куни деб аталади. “Ашуро” сўзи арабча “ашара”, ўн сонидан олинган бўлиб, айнан ойнинг ўнинчи кунига ишора қилади. Бу кун ислом тарихида ва ундан аввалги умматларда ҳам улуғ аҳамият касб этган.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Мадинага ҳижрат қилганларида, яҳудийларнинг Ашуро куни рўза тутаётганини кўрдилар ва бунинг сабабини сўрадилар. Улар: “Бу Аллоҳнинг Мусо алайҳиссаломни ва Бани Исроилни Фиръавндан қутқарган кунидир, Мусо алайҳиссалом бу куни шукроналик юзасидан рўза тутганлар” деб жавоб бердилар. Шунда Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Биз Мусога улардан кўра ҳақлироқмиз” деб, ўзлари ҳам рўза тутдилар ва саҳобаларга ҳам рўза тутишни буюрдилар (Имом Бухорий ва Муслим ривояти).
Ашуро рўзаси тутишнинг фазилати ҳақида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар: “Ашуро куни тутиладиган рўза бир йиллик гуноҳларни кафорат қилади деб умид қиламан” (Имом Муслим ривояти). Бу катта фазилат бўлиб, Аллоҳнинг бандаларига кўрсатган улкан раҳматидир.
Шунингдек, уламолар Ашуро рўзасини тутишда тўртта даража борлигини зикр этганлар. Муҳаррамнинг тўққизинчи, ўнинчи ва ўн биринчи кунларида рўза тутиш энг мукаммал даража, тўққизинчи ва ўнинчи кунлари рўза тутиш иккинчи даража, ўнинчи ва ўн биринчи кунлари рўза тутиш учинчи даража, фақат ўнинчи кун рўза тутиш тўртинчи даража. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам аҳли китобларга хилоф қилиш мақсадида тўққизинчи кунни ҳам Ашуро рўзасига қўшиб тутишни назарда тутганлар.
Олимлар Ашуро кунида кўплаб тарихий воқеалар юз берганини зикр этганлар. Жумладан, Нуҳ алайҳиссаломнинг кемаси Жудий тоғида тўхтаган, Мусо алайҳиссалом ва Бани Исроил Фиръавн зулмидан нажот топган, Иброҳим алайҳиссалом оловдан омон чиққан, Юнус алайҳиссалом балиқ қорнидан қутулган кун сифатида тилга олинади. Буларнинг ичидаги энг асосий ва ишончлироғи Мусо алайҳиссаломнинг Фиръавндан нажот топишидир. Бу Имом Бухорий ва Имом Муслим каби муҳаддислар нақл қилган саҳиҳ ҳадислар билан собитдир.
Ашуро кунида аза тутиш, йиғлаш ва бошқа маросимларни ўтказиш шариатда асоси йўқ амаллардир. Аҳли сунна вал жамоа уламолари бундай амаллардан қайтарганлар. Ашуро куни шукроналик ва тоат-ибодат кунидир.
Муҳаррам ойининг 10-куни жорий йил 25 июнь кунига тўғри келмоқда. Мазкур Ашуро кунида мўминга лозим бўлган энг асосий амал рўза тутишдир. Рўзага қодир инсонлар Муҳаррамнинг тўққизинчи ва ўнинчи кунларини қўшиб тутсалар мустаҳаб бўлади. Шунингдек, бу кунда кўп зикр айтиш, Аллоҳга истиғфор айтиш, нафл намозлар ўқиш, Қуръон тиловат қилиш ва дуо қилиш ибодатнинг гўзал кўринишларидир.
Ашуро куни оила аъзолари ва яқинларга сахийлик қилиш, моддий таъминотини яхшилаш, эҳсон қилиш ҳақида ҳам баъзи ривоятлар зикр этилган. Олимлар бу масалада турлича фикр билдирган бўлсалар-да, яхшилик ва сахийлик ислом ахлоқининг асосий белгиси бўлгани боис, оила аъзоларига моддий жиҳатдан кенгчилик қилиш савобли амаллар сарасига киради.
Муҳаррам ойи ва Ашуро куни ислом умматига Аллоҳ таоло томонидан ато этилган муборак фурсатдир. Аллоҳ таоло барчамизни Ашуро рўзасини ихлос билан тутишга муяссар этсин.
Тошкент ислом институти “Қуръон илмлари” кафедраси
ўқитувчиси Зафар қори Маҳмудов
Жорий йилнинг 7 июл санасида Тошкентда старт олган I Халқаро ислом цивилизацияси форуми доирасида Самарқанд шаҳрида ўтказилаётган “Имом Мотуридий мероси: мўътадиллик, бағрикенглик ва илм-маърифат пойдевори” мавзусидаги халқаро конференцияда мисрлик эксперт Муҳаммад Ҳассан Имом Мотуридийнинг ақл, танқидий тафаккур ва мўътадилликка асосланган таълимотини бугунги таҳдидларга қарши энг муҳим маърифий ечимлардан бири сифатида баҳолади. Унинг таъкидлашича, экстремизмга қарши кураш хавфсизлик чоралари билан чекланмасдан, ёшларда мустақил фикрлашни шакллантириш ва исломнинг инсонпарварлик моҳиятини замонавий медиа орқали кенг тарғиб қилиш билан бирга олиб борилиши лозим, хабар бермоқда iccu.uz.
I Халқаро ислом цивилизацияси форуми доирасида Самарқанд шаҳрида ўтказилган “Имом Мотуридий мероси: мўътадиллик, бағрикенглик ва илм-маърифат пойдевори” мавзусидаги халқаро конференцияда Миср Араб Республикаси Дорул Ифто ҳузуридаги Экстремизм ва исломофобияни ўрганиш бўйича “Салам” маркази директори Муҳаммад Ҳассан қатнашди.
Мисрлик олим ўз чиқишида Имом Мотуридий таълимоти нафақат тарихий-илмий мерос, балки бугунги кунда дунё ҳамжамияти дуч келаётган энг долзарб муаммоларга муносиб жавоб бера оладиган ҳаётий методология эканини таъкидлади.
«Имом Мотуридий — бу ақл мактабидир. Унинг илмий методологияси замонавий воқелик учун ҳам кўплаб ечимларни тақдим этади. Бугун биз кузатаётган муаммоларнинг катта қисми айнан ақл ва нақл уйғунлигига асосланган ҳақиқий илмий ёндашувнинг ҳаётимизда етарлича қарор топмагани билан боғлиқ», — деди олим.
Муҳаммад Ҳассан ўзининг экстремизм ва радикал ғояларни мониторинг қилиш соҳасидаги кўп йиллик тажрибасига таяниб, бугунги кунда дунёда кузатилаётган кўплаб таҳдидлар илм ва маърифат орқали бартараф этилиши мумкинлигини қайд этди. Унинг таъкидлашича, Имом Мотуридий асос солган ақлий-таҳлилий ёндашув айнан шу мақсадга хизмат қилади.
Шу муносабат билан у терроризмга оид халқаро статистик маълумотларни келтириб, мавжуд вазиятнинг ўта зиддиятли эканига эътибор қаратди.
«Дунёда терроризм қурбонларининг қарийб 97 фоизи мусулмонлардир. Бироқ айни пайтда терроризм ҳақида сўз кетганда биринчи навбатда мусулмонлар айбланади. Бу жиддий таҳлилни талаб қиладиган ўта мураккаб ҳолатдир», — деди у.
Мисрлик олим экстремистик ташкилотлар фаолиятини таҳлил қилиш жараёнида уларнинг деярли барчаси такфирчилик ғоясига таяниши аниқланаётганини таъкидлади.
«Биз ўрганган барча террорчи ташкилотлар ўзларидан бошқа мусулмонларни кофир деб ҳисоблайди. Улар учун ҳақиқий мусулмонлар — фақат ўзларининг кичик гуруҳи. Бу эса Имом Мотуридий белгилаб берган ақидавий тамойилларга мутлақо зид ёндашувдир», — деди Муҳаммад Ҳассан.
У Имом Мотуридийнинг «Китоб ат-тавҳид» асарида баён этилган «динни англашнинг асоси ақл ва тафаккурдир, кўр-кўрона тақлид эса инсонни ҳақиқатга етакламайди» деган ғоясига тўхталиб, мазкур тамойил бугун ҳам экстремизмга қарши курашда долзарб аҳамият касб этишини қайд этди.
Олим ёшлар тарбияси масаласига ҳам алоҳида эътибор қаратиб, фарзандларда фақат итоат эмас, балки мустақил фикрлаш, мулоҳаза қилиш ва савол бериш кўникмаларини шакллантириш муҳимлигини таъкидлади.
«Итоат яхши фазилат. Бироқ у албатта ақл, мулоҳаза ва ишонтириш билан уйғун бўлиши керак. Ана шунда фарзандларимиз турли радикал оқимлар таъсирига тушиб қолмайди», — деди у.
Шунингдек, Муҳаммад Ҳассаннинг қайд этишича, Имом Мотуридийнинг бой илмий меросини академик муҳит билангина чеклаб қўймасдан, замонавий ахборот майдони орқали кенг жамоатчиликка етказиш бугунги куннинг устувор вазифаси.
«Биз Имом Мотуридий меросини китоблар саҳифасидан ижтимоий тармоқларга олиб чиқишимиз керак. Уни қисқа видеолар, подкастлар, мультимедиа лойиҳалари ва бошқа замонавий форматларда кенг аудиторияга етказиш вақти келди. Бу бугунги куннинг энг муҳим вазифаларидан биридир», — деди олим.
Шунингдек, мисрлик олим мазкур йўналишда диний уламолар, тадқиқотчилар, журналистлар, медиа мутахассислари ва креатив индустрия вакилларининг ҳамкорлигини йўлга қўйиш муҳимлигини қайд этди. Таъкидланганидек, Имом Мотуридийнинг ақл, бағрикенглик ва мўътадилликка асосланган таълимотини замонавий коммуникация воситалари орқали кенг тарғиб қилиш экстремизмга қарши маърифий иммунитетни мустаҳкамлаш, ёш авлод онгида соғлом диний тафаккурни қарор топтириш ҳамда исломнинг инсонпарварлик моҳиятини дунё жамоатчилигига тўғри етказишда муҳим аҳамият касб этади.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 