08 Октябр, 2026, 27 Рабиъус сони, 1448
08 Октябр, 2026, 27 Рабиъус сони, 1448
1-ҚИСМ
Даъво: Ҳижрат ва жанг йўлини танлаганлар ҳақ йўлда.
Раддия: Саҳобаларнинг жанглари: Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам раҳбарлигида давлат ва жамоат ҳукми билан, аниқ шаръий қоидалар асосида бўлган.
Бугунги кунда айрим гуруҳларнинг ўзбошимчалик билан қурол олиши, давлат, жамият ва уламоларга қарши чиқиши саҳобалар амалига умуман ўхшамайди.
2. Ҳижрат – мутлақ ва доимий фарздек кўрсатилиши нотўғри.
Ҳанафий–Мотуридий ақидасига кўра, ҳижрат шароитга боғлиқ ҳукм; агар инсон ўз юртида: динини сақлаб яшай олса, фарз-воҷибларни адо этса, фитна ва куфрга мажбурланмаса, унда ҳижрат фарз эмас.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам очиқ айтганлар: “Фатҳдан кейин ҳижрат йўқ” (яъни Макка ҳижрати каби умумий ҳижрат тугади).
Демак, ҳижратни ҳар замон ва ҳар жойда барчага мажбурий қилиб кўрсатиш – фиқҳга зид.
3. “Жанг ва хавф – ҳақ йўл белгиси” деган тасаввур ботил.
Исломда ҳақ йўлнинг мезони – Қуръон, суннат ва жамоат. Жанг, уруш, қон тўкиш ва хавф эса, фазилат эмас.
Абу Мансур Мотуридий таълимотига кўра, Аллоҳ бандалари учун омонлик, адолат ва ҳаётни асрашни истайди.
Жанг: фақат заруратда, қонунли ҳокимият остида, фитнани тўхтатиш учун бўлади.
Зўравонликни “жиҳод руҳи” деб кўрсатиш – жиҳод тушунчасини бузишдир.
4. “Мужоҳидлар” образини қаҳрамонлаштириш – хавфли ғоя
Аҳли сунна манҳажида: қаҳрамон – шариатга итоат қилган,жамиятга зарар келтирмаган, қон тўкишдан эҳтиёт қилган киши.
Ўзбошимчалик билан қурол кўтарган, фитна чиқарган, мусулмон юртларини вайрон қилган шахслар мужоҳид деб эмас, балки фитначи деб баҳоланади.
Xулоса, Ҳанафий мазҳаби ва Мотуридий ақидасига кўра:
1. Саҳобалар ҳаётини замонавий қуролли гуруҳлар билан қиёслаш – ботил.
2. Ҳижрат ҳар кимга, ҳар жойда фарз, деган даъво нотўғри.
3. Зўравонликни жиҳод деб оқлаш – Исломга хиёнат.
4. Бундай маърузалар илмга эмас, радикаллашув ва фитнага хизмат қилади.
Раддия: Исломда жиҳод маъноси аввало уруш маъносида эмас, Аллоҳнинг динига сўз билан даъват қилиш маъносида юзага келган ва бу маъно шу мавзуда асос бўлиб қолган.
Имом Термизий, Ибн Ҳиббон ва Дайламий ривоят қилган ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Жиҳоднинг афзали Аллоҳ таолонинг зотида ҳавои нафсингга қарши жиҳод қилмоғингдир”, деганлар.
Яна бир ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Кичик жиҳоддан катта жиҳодга, банданинг ҳавои нафсига қарши қиладиган жиҳодига хуш келдингиз!” деганлар.
Бундан инсоннинг ҳавойи нафсининг куйига кирмаслик, уни енгиб шариатга мувофиқ яшаш учун жон жаҳди ила қилган ҳаракати ҳам жиҳод эканлиги, жиҳод бўлганда ҳам афзал жиҳод экани чиқади.
Имом Бухорий ва бошқалар ривоят қилган ҳадисда эса, қуйидагилар айтилади: “Бир киши Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига у зотдан жиҳодга изн сўраб келди. Шунда у зот унга: “Сенинг ота-онанг борми?” дедилар.
“Ҳа”, деди.
“Бас, икковлари(хизмати)да жиҳод қил!” дедилар.
Демак, ота-онанинг хизмати ҳам жиҳод бўлиши мумкин.
Шариатга, забардаст Ислом уламоларининг фатволарига мувофиқ тарих давомида бутун халқ, мамлакат, давлат учун кучга эга қилич жиҳодини эълон қилиш ҳуқуқига фақат мусулмонлар раҳбари ёки мусулмонлар яшайдиган давлат раҳбари ушбу мамлакатнинг юқори даражадаги олимлари билан маслаҳатлашган холда эга бўлади.
Ўткирбек Собиров
Ўзбекистон мусулмонлари идораси бўлим бошлиғи,
Тошкент ислом институти ўқитувчиси
Ўзбекистоннинг Индонезиядаги элчихонаси томонидан “Ўзбекистон–Индонезия” туризм форуми доирасида тўғридан-тўғри G2B ва B2B форматида бизнес-музокаралар ҳамда миллий маданий-гастрономик тақдимот тадбирлари ташкил этилди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА.
Индонезия Жануби-Шарқий Осиёдаги йирик иқтисодиёт ва 285 миллиондан зиёд аҳолиси билан дунёдаги энг кўп мусулмон аҳоли истиқомат қилувчи давлат ҳисобланади.
Бу ерда аҳолининг 87 фоизидан ортиғи ислом динига эътиқод қилади. Мамлакат халқаро зиёрат туризми бозорида мутлақ етакчилардан бири бўлиб, ҳар йили 1,8 миллион нафардан ортиқ индонезиялик Саудия Арабистонига Умра сафарини амалга оширади.
Шу билан бирга, Индонезия фуқаролари учун Ўзбекистонга 30 кунлик визасиз режим амал қилмоқда. 2026 йилнинг дастлабки беш ойида мамлакатимизга ташриф буюрган индонезиялик сайёҳлар сони ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 63,4 фоизга ошди.
Форумда Индонезиянинг тегишли вазирлик ва идоралари раҳбарияти, миллий туризм уюшмалари раҳбарлари, туроператорлар ва авиакомпаниялар, ишбилармон доиралар ҳамда маҳаллий ва хорижий оммавий ахборот воситалари вакиллари иштирок этди. Хусусан, Индонезия Туризм вазири ўринбосари Ни Маде Аю Мартини ҳамда Ҳаж ва Умра ишлари бўйича вазирнинг махсус вакили Муҳаммад Ҳасан Афанди қатнашди.
Ни Маде Аю Мартини Ўзбекистоннинг туризмни иқтисодиётнинг стратегик драйверига айлантириш борасидаги ислоҳотлари, жорий этилган визасиз режим, мамлакатлар ўртасида тўғридан-тўғри авиақатновлар ва сайёҳлар алмашинувини кенгайтиришга тайёрлигини билдирди.
Муҳаммад Ҳасан Афанди Ўзбекистоннинг ислом цивилизацияси бешиги сифатидаги ноёб мақомини қайд этиб, Имом ал-Бухорий, Имом ат-Термизий, Имом ал-Мотуридий ва етти авлиё номи билан боғлиқ зиёратгоҳларнинг Индонезия мусулмонлари учун аҳамиятини таъкидлади. У Индонезия Ҳаж ва Умра ишлари вазирлиги томонидан “Umrah Plus Uzbekistan” дастури қўллаб-қувватланишини маълум қилди.
Тадбирда Индонезиянинг етакчи сайёҳлик уюшмалари — “ASITA”, “AMPHURI”, “ASTINDO”, “ASTAGATRA RI”, “ASPHURINDO”, “KBB Haji” раҳбарлари, Ўзбекистондан эса Туризм қўмитаси делегацияси, олтита йирик туроператор раҳбарлари, “Qanot Sharq” авиакомпанияси ва “Шодлик” давлат ашула ва рақс ансамбли вакиллари иштирок этди.
Форумда Ўзбекистоннинг тарихий-маданий мероси ва туризм инфратузилмаси, Самарқанд, Бухоро, Хива, Термиз ва Тошкентдаги зиёратгоҳлар, Имом Бухорий ёдгорлик мажмуаси, Ислом цивилизацияси маркази, Ҳазрати Имом мажмуасидаги Усмон мусҳафи, Баҳоуддин Нақшбанд мажмуаси, ҳалол овқатланиш стандартлари, намозхоналар мавжудлиги ва “Афросиёб” тезюрар поездининг имкониятлари тақдим этилди.
Олтита ўзбекистонлик туроператор индонезиялик ҳамкорларга экспресс-транзит турларидан тортиб, Хоразм ва Хива бўйлаб классик зиёрат йўналишлари ва дастурларигача бўлган тайёр турпакетларни тақдим этди. “Qanot Sharq” авиакомпанияси Жакарта, Тошкент ва Самарқанд ўртасида тўғридан-тўғри чартер ва мунтазам рейсларни ташкил этиш имкониятлари хусусида тўхталиб ўтди.
Учрашувларда ўзаро стратегик ҳамкорлик, ўзбекистонлик туроператор ва “AMPHURI” уюшмаси ўртасида зиёрат туризми соҳасида шериклик ҳамда “Umrah Plus Uzbekistan” дастурини илгари суриш бўйича меморандум, “ASTAGATRA RI” ва “ASITA” уюшмалари билан келишувлар имзоланди.
Мазкур ҳужжатлар Ўзбекистоннинг меҳмонхона фондини улгуржи нархларда кафолатли банд қилиш, “Афросиёб” поездига чипталар квотаси ва индонезиялик зиёратчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишни назарда тутади.
G2B ва B2B форматидаги музокаралар якунларига кўра, 2026 йил куз-қиш ва 2027 йил баҳор мавсумларида 12,5 мингдан ортиқ индонезиялик сайёҳ ва зиёратчиларни Ўзбекистонга юбориш, йирик туроператорлар билан чартер рейслари учун блок жойларини сотиб олиш бўйича дастлабки келишувларга эришилди.
Тадбирда маданий-гастрономик дастур — “Шодлик” давлат ашула ва рақс ансамблининг чиқиши, “Ипак йўли наволари” мусиқий увертюраси, “Лазги” рақси, Тошкентдан таклиф этилган ошпаз томонидан тайёрланган ўзбек миллий палови индонезияликларда катта таассурот қолдирди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 