01 Июл, 2026, 16 Муҳаррам, 1448
01 Июл, 2026, 16 Муҳаррам, 1448
“Закот озод, ақлли, балоғатга етган мусулмонга, нисобга тўла эга бўлса ва нисобга эга бўлганига бир йил тўлса, вожиб бўлади”. Закотнинг вожиб бўлиши Аллоҳ таолонинг:
وآتوا الزكاة
“Закотни беринглар", ояти каримасига ва Расулуллоҳнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам):
أدوا زكاة أموالكم
– “Молларингизнинг закотини адо этинглар”, деганларига биноандир. Бутун Ислом уламолари закотнинг вожиблигига иттифоқ қилишган.
Бу ўринда “вожиб”дан мурод “фарз”дир. Чунки уннинг фарзлигига ҳеч қандай шубҳа йўкдир.
Закот вожиб бўлиши учун нисоб миқдоридаги мулк бўлиши лозим. Чунки, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) закот вожиб бўлишининг сабабини нисоб билан белгилаганлар. (Закот вожиб бўлиши учун нисобга) бир йил тўлиши лозим, чунки мол ўсадиган муддат бўлиши керак. Шариат уни бир йил билан белгилаган. Чунки Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Молда, унга бир йил ўтмагунча закот йўқ”, деганлар. Зеро, йил, ҳар фаслларни ўз ичига олгани учун, унга молни ўстириш имконни беради. Ва кўпинча фаслларда нархлар ўзгаради, шу боисдан ҳукм кўпига боғланган. Сўнг, закотни дарҳол (бериш) вожиб дейилган, чунки мутлақ (бирор нарсага боғланмаган) буйруқ тақозоси ана шундай. Баъзи ривоятда дарҳол бериш вожиб эмас, чунки бутун умр адо қилиш вақтидир, дейилган. Шунинг учун бепарволик натижасида нисоб нобуд бўлиши сабабли зомин бўлмайди (закот бермайди).
وليس على الصبي والمجنون زكاة
“Балоғатга етмаганларга ва мажнунларга закот вожиб бўлмайди”.
ومن كان عليه دين يحيط بماله فلا زكاة عليه
"Кимнинг зиммасида молини қамраган (нисоб миқдоридаги молига тенг ё ошиқ) қарзи бўлса, унга закот вожиб бўлмайди".
وإن كان ماله أكثر من دينه زكى الفاضل إذا بلغ نصاباً
“Агар моли қарзидан ошиқ бўлса ошгани агар нисобга етса, шундан закот беради.
Молини қамраган қарздан мурод бандалар томонидан талаб қилувчиси бўлган қарзлардир. Назр ва каффорат қарзлари бунга кирмайди.
ومن له على آخر دين فجحده سنين ثم قامت له به بينة لم يزكه لما مضى
"Кимнинг биров зиммасида қарзи бўлиб, қарздор йиллар мобайнида қарзини инкор қилган бўлса, сўнг қарзга ҳужжат топилса, ўтган йиллари учун закот бермайди".
Ҳазрати Али (розийаллоҳу анҳу): "Беркитилган ва топилишига умид бўлмаган молда закот йўқдир", деганлар. Чунки, закот вожиб бўлишининг сабаби ўсувчи молдир. Яъни, молнинг эгаси унинг тасарруфига қодир бўлсагина молда ўсиш бўлади.
Йўқолган мол, тортиб олинган мол, денгизга тушиб кетган мол, чўлга кўмилган мол, агар жойи эсдан чиқарилган бўлса, беркитилган ва топилишига умид бўлмаган мол кабидир.
Уйда кўмиб қўйилган мол, уни топиш осонлигидан нисоб бўлади (йўқолган ҳисобланмайди).
Муҳаммад ШАРИФ ЖУМАН
тайёрлади.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Отам (Аллоҳ раҳматига олсин) меҳнат фаолиятини 1960-йилларнинг бошларида Нигериядаги Саудия Арабистони элчихонасида бошлаган эдилар.
Элчихонада Зайд исмли яна бир ходим ишларди. Негадир улар бир-бирлари билан унчалик чиқиша олишмасди.
Бир куни Зайд ака бетоб бўлиб қолди. Шунда отам, ораларидаги совуқ муносабатга қарамай, уни зиёрат қилишга бордилар. Ўша давр одамлари ҳис-туйғуларидан кўра бурч ва одобни устун қўяр эдилар.
Зайд ака ётоқда ётарди. Отам эса индамай ўрнидан туриб, унинг оёқлари остига шиппагини қўйиб бердилар.
Бу жуда оддий кўринган ҳаракат эди.
Аммо айнан шу кичик эътибор уларнинг муносабатини бутунлай ўзгартириб юборди.
Ўша зиёрат кейинчалик қарийб 60 йил давом этган мустаҳкам дўстликнинг бошланишига айланди.
Зайд ака аслида олижаноб феъл-атворли инсон эди. Чинакам характерга эга одам энг кичик эзгуликни ҳам унутмайди ва уни қадрлайди.
Отам билан Зайд ака ўртасидаги дўстлик йиллар сони билан эмас, балки биргаликда бошдан кечирган синовлар ва вазиятлар билан ўлчанарди.
Ҳар бир синов уларнинг дўстлигини янада мустаҳкамлаб борарди.
Қийин дамларда Зайд ака отамни қўллаб-қувватлади, отам ҳам керак бўлганида Зайд акага суянч бўлди.
Уларнинг феъл-атвори, турмуш тарзи ва қарашлари турлича эди. Аммо уларни умумий қадриятлар, ўзаро ҳурмат ва биргаликда босиб ўтилган ҳаёт йўли бирлаштириб турарди.
Донолар айтишади: инсонлар ўртасидаги муносабатлар асосан уч турга бўлинади:
Энг катта хатолардан бири – ана шу дўстликларнинг чегарасини адаштиришдир.
Масалан, баъзи инсонлар билан фақат бирга вақт ўтказамиз, суҳбатлашамиз, сайр қиламиз ва ҳ.к. Бу йиллар давом этиши ҳам мумкин.
Лекин ҳаёт синови келмагунча, бу муносабатнинг қанчалик мустаҳкам эканини билиб бўлмайди.
Кўп марта шундай бўладики, биз йиллар давомида яқин деб билган одамимиз энг керакли пайтда ёнимизда бўлмайди.
Аксинча, айрим инсонлар оғир кунларда садоқатини исботлайди.
Шунинг учун ҳам энг мустаҳкам дўстлик – бу қувончни ҳам, манфаатни ҳам, синовни ҳам биргаликда енгиб ўта оладиган дўстликдир.
Ҳаётда тамойилларингизни баҳам кўрадиган, оғир дамларда сизни ёлғиз қолдирмайдиган бундай дўстлар жуда кам учрайди.
Агар Аллоҳ сизга шундай бир ёки икки дўстни насиб қилган бўлса, бу энг буюк неъматлардан биридир.
Отам билан Зайд ака умрларининг катта қисмини бир мамлакатда яшамаганлар.
Отам Жидда шаҳрида ўз бизнесини йўлга қўйди. Зайд ака эса Саудия Арабистони Ташқи ишлар вазирлигида фаолиятини давом эттириб, турли мамлакатлардаги элчихоналарда хизмат қилди.
Улар фақат байрамларда ёки қисқа муддатларга учрашишарди. Шунга қарамай, масофа уларнинг дўстлигини заифлаштирмади. Аксинча, йиллар ўтган сари бу ришта янада мустаҳкамланиб борди. Гўё улар ҳар куни учрашиб тургандай эди.
Нега?
Чунки уларнинг дўстлиги манфаатга эмас, самимият ва садоқатга қурилган эди.
Айрим инсонлар олтинга ўхшайди. Улар синовларга дуч келган сари янада покланади, янада порлайди.
Бошқалари эса қалайга ўхшайди. Ҳаёт олови тегиши билан эриб, асл қиёфаси намоён бўлади.
Чинакам инсоннинг қадри айнан қийин кунларда билинади.
Даврон НУРМУҲАММАД
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа