18 Сентябр, 2026, 7 Рабиъус сони, 1448
18 Сентябр, 2026, 7 Рабиъус сони, 1448
Барча ҳамд, шукур Оламларнинг Роббиси Аллоҳгадирки, у биз ожиз бандаларини мусулмон диёрида яратди ва шарийъат илмини кўнглимизга жорий қилди. У Барча айб ва нуқсонлардан покдирки, унинг ҳеч кимга хожати йўқдир, балки, бутун мавжудот Унга хожатманддир, ўхшаши йўқ ва тенгги йўқдир. У бирор кимдан туғулган эмас ва бирор кимни туғмаган ҳам. Унинг аввалига ибтидо ва охирига интиҳо йўқдир. Ҳамиша ҳозир ва нозирдир. У Зот хоҳлаган бандаларини ҳидоят қилади ва хоҳлаганларини залолатга кетказади. Лекин бандаларини залолатга кетишига ҳеч рози бўлмайди. Балки, бандаларга берилган жузъий ихтиёрдан улар залолатни танлайдими ёки ҳидоятними Ўзининг азалий бўлган илми билан билади. Аллоҳ таолонинг бирлиги ва борлигига далиллар жуда кўпдир. Аллоҳ таоло биз бандаларига ҳайвондан фарқ қилувчи ақлни Ўзини танитиш учун, Аллоҳнинг бирлиги тўғрисида тафаккур қилишимиз учун берди. Бу ҳақида Росулимиз алайҳиссалом шундай деганлар: “Аллоҳнинг қудратига фикр қилинглар, аммо, зотига фикр қилманглар”. Аллоҳ таолога Ўзи билдирган ва Расулимиз ўргатгандай эътиқод қилишимиз лозимдир. Чунончи, Аллоҳга мана шундай илм билан иймон билан қилган эътиқодимиз Аллоҳнинг ҳузурида даражаси улуғ ва мақбулдир ва Росули Акрам соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларига мутаносибдир.
Иймон исломнинг асосий рукнларидан бири бўлиб, ҳар бир мукаллаф банданинг қатъий ишониши, қалбига мустаҳкам қилиб боғлаб олиши, эътиқод қилиниши керак бўлган ҳар бир нарсани қалби билан тасдиқ этиши иймон дейилади.
Уламоларимиз Иймонни та`рифлаб: тил билан нутқ қилиш, дил билан тасдиқ қилиш ва жисм билан татбиқ қилиш, дейдилар. Демак, Аллоҳга Иймон келтириш ма`носида “Лаа илаҳа иллаллоҳ” ни тил билан айтиб қўйишнинг ўзи кифоя қилмас экан. Балки, унинг ма`носини тушуниб, дил билан тасдиқламоқ лозим. Энг муҳими эса, ҳаётда ушбу ҳақиқатга амал қилиб яшамоқ зарур. Тили билан “Аллоҳдан ўзга ибодатга сазовор зот йўқ” деб айтиб, иқрор бўлиб, ўзининг Аллоҳга банда эканлигини э`лон қилса – ю, амалда Аллоҳдан ўзгага бўйсуниб, ўшанинг розилигини топишга урунса, бутун умри зое кетган бўлади.
Бу масала ҳақида “Шарҳи Ақидатут таҳовия” китобида қуйидагилар айтилади:
“Имон – тил билан иқрор бўлиш ва қалб ила тасдиқ қилишдир”.
Шарҳ: Бу, Иймонни изҳор қилиш э`тиборидан тасдиқлашдир. Чунки, тасдиқлаш ички иш бўлиб,у беркилган бўлади. У фақат иқрор ёки тасдиққа далолат қилувчи ишлар билангина билинади. Аммо, мавжудлик ва ҳақиқатга айланиш жиҳатидан эса Иймон дил билан тасдиқ қилшдир. Тил билан иқрор бўлиш, унинг аломати ва изҳоридир.
Ҳар қандай инсон фе`лида қандайдир мутлоқ қодир куч борлигига ишонч туйғуси мавжуд. Бу ақлнинг самараларидан биридир. Борлиққа назар солинса ва коинотдаги нарсалар синчиклаб ўрганилса, барча нарсалар ўз -ўзидан пайдо бўлиб қолмаганининг, балки улар бир яратувчи томонидан яратилганининг гувоҳи бўламиз. Исломнинг асоси бўлган мана шу иймон калимаси, Аллоҳнинг тавҳидининг асоси, унинг пойдеворидир. Ҳар бир банданинг “Ла илаҳа иллаллоҳ” деганда, “ла илаҳа” деб, бутун борлиқдаги сохта илоҳларни йўқлигини ва “иллаллоҳ” деганда эса, фақатгина У яъни Аллоҳ бор эканини бутун вужуди билан ҳис қилиб айтишининг ўзи жуда муҳим ва энг асл ҳақиқатга ҳақиқий таслимиятдир.
Инсоният тарихи ва тафаккур тараққиёти тарихи диний бўлмаган манбалардан ўрганилса ҳам яратувчи кучга эга бўлган э`тиқод ўша яратувчининг борлигига кўрсатиладиган далиллардан олдин вужудга келгани аён бўлади. Умуман, диний билимларга таянмай туриб яратувчига нисбатан ақийданинг пайдо бўлган вақтини аниқлаш қийин. Зеро, ҳаммадан қудратли ҳамда мангу барҳаёт Зот ҳақидаги фикр ва мушоҳада, бошқа билимлар қатори, ўзимиз сезмаган ҳолда пайдо бўлади.
Инсоннинг Аллоҳга бўлган э`тиқоди ривожлана боргандан сўнг, Аллоҳ пайғамбарларини одамларга тўғри йўлни кўрсатиш учун да`ват этиб, уларни мўжизалар билан қўллаб-қувватлади. Мўжиза инсоннинг қудрати етмайдиган одатдан ташқари амал бўлиб, уни кўргандан сўнггина одамлар пайғамбарларни Аллоҳнинг ҳақиқий элчилари эканлигига ишонганлар. Исломда эса, инсонларни Аллоҳга ишонтириш учун ақлни ишга солиш услуби қўлланган. Бу ҳолат бошқа динларда учрамайди. Қур`он оятлари ҳам Аллоҳга Иймон келтириш учун ақлий далилларга суянишга чақиради. Шу эътибордан, иймон келтириш керак бўлган барча нарсалар Аллоҳнинг борлигига ва бирлигига далолат қилади.
Имоннинг шартлари.
Шариат истилоҳида Имоннинг шартлари еттитадир. Бу ҳақда Росулуллоҳ (с.а.в.) шундай марҳамат қиладилар:
Бу ҳадис Умар ибн Хаттоб (р.а.) дан ривоят қилинади: 1ъъБир куни биз Расулуллоҳ ( с.а.в.)ни ҳузурларида эдик. Шу пайтда оппоқ кийимлик, қопқора сочлик бир киши келди. Унда сафар аломати кўринмас эди. Бизлардан бирортамиз у кишини танимадик. Ҳаттоки Росулуллоҳнинг тиззаларига тиззаларини теккизган ҳолда ўтирди ва икки қўлини икки сонлари устига қўйди. Ҳалиги киши айтди: " Эй Муҳаммад менга исломдан хабар беринг", Расулуллоҳ ( с.а.в.): "Ислом –Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг элчиси деб гувоҳлик бермоқлигинг, намозни қоим қилмоқлигинг, (молинг нисобига етганда) закотни адо қилмоқлигинг, рамазон рўзасини тутмоқлигинг ва йўлга қодир бўлганингда Байтуллоҳни ҳаж қилмоқлигинг" –дедилар. Ҳалиги киши яна айтди:" Менга Имондан хабар беринг". Расулуллоҳ ( с.а.в.): "Имон –Аллоҳга , унинг фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига, охират кунига, яхшилик ва ёмонлик тақдирдан эканлигига ишонмоқлигингдир", дедилар". Имоми Муслим бу ҳадисни охиригача ривоят қилганлар.
Имон калимаси ва унинг шарҳи.
أمنت بالله وملا ئكته وكتبه ورسوله واليوم الاخر و بالقدر خيره وشره من الله تعالى والبعث بعد الموت
Мен, Аллоҳга, фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига, охират кунига, тақдирга, я`ни яхшилик ва ёмонлик Аллоҳнинг иродаси билан бўлишлигига, ўлгандан кейин қайта тирилмоққа, буларнинг ҳаммаси ҳақ эканлигига ишондим ва Имон келтирдим.
Шу ўринда айтиш лозимки, Иймоннинг асли биттадир яъни, иймон асли яхлит, бир бутундир. Унинг аслида иймон аҳлининг ҳаммаси тенгдир. Иймон жузлардан иборат эмас, катталашиб ёки кичиклашмайди ҳам. Унинг орасида афзаллик тақвода, иймоннинг қувватидадир. Яъни, осмон аҳлининг иймони, ер аҳлининг иймони, фаришталарнинг иймони, пайғамбарларнинг иймони, инсонлар ва жинларнинг иймони – Аллоҳнинг тавҳидида, зотий, феълий сифатларида ва жамики иймон келтириш вожиб бўлган нарсаларда тенгдирлар.
Юқорида зикр қилинган нарсаларга низбатан соф ақидаси бўлган кишигина дунёдаги энг ҳур, эркин ва бахтиёр инсон бўлади. У барчанинг тарбиячиси бўлмиш Аллоҳ таолодан бошқа ҳеч кимдан қўрқмайди, ҳеч кимга бўйсунмайди, ўзини хор тутмайди. Аллоҳга бўлган соф Иймони уни барча ёмонликлардан қайтаради, яхшиликларга чорлайди. Бундай инсон ўзига, оиласига, қариндошларига, жамиятга,башариятга ва борлиқдаги ҳамма нарсаларга яхшилик келтиради. Аллоҳ ҳаммамизни ўзига иймони содиқ бандалардан қилган бўлсин!
Хадичаи Кубро аёл-қизлар ўрта махсус
ислом таълим муассасаси 3-курс талабаси Олимжонова Зироат
Алҳамдулиллаҳ, неъматлар ичра яшаяпмиз. Деярли кўпчилик инсонлар болалар тарбияси масаласида бир хил ўйда: фарзандларим илмли, солиҳ, етук инсонлардан айниқса “қори” бўлса деб орзу қилишади. Бу орзусига ҳамма ҳар хил қадам ташлайди. Инсонлар уч тоифага бўлинади бу борада:
1. Аллоҳ таолонинг айтганларини бажаришликда жидду жаҳд қилган, илм йўлига тушган, изланиш, гўзал таълим-тарбияли бўлишга интилиб, фарзандларини ҳам шу йўлга етаклайди;
2. Ўзи Аллоҳнинг айтганларини қилмайди-ю аммо фарзандларини илм олиб, камолга етиши учун мол-дунёсини аямайди;
3. Ўзи ҳам Аллоҳ таолони айтганларини бажаришликда амал қилмайди, фарзандларини ҳам бунга чақирмайди.
Сиз юқоридагиларни қайси бирига кирасиз? Албатта, уч тоифадан бири сизники. Буларни қисқача очиқлаб ўрганиб чиқамиз.
Биринчиси – мақталган, дунё ва охират саодати харидори, Аллоҳ таолонинг Жамоли ва Жаннатидан умидвор мўмин одамнинг ҳаёт йўли. Улар мана шу йўлда бардавом бўлишлари учун Аллоҳ таолонинг Ўзи ўргатган дуолар ила муножотда бўлади. Қуръони каримда шундай марҳамат қилинади: “Парвардигорим, мени ва зурриётимдан (бўлган болаларимни) намозни тўкис адо этувчи қилгин. Парвардигоро, дуоимни қабул айла” (Иброҳим сураси, 40-оят).
Фарзанд кўз ўнгида ота ёки онанинг гўзал амаллар билан банд бўлиши унга энг таъсири кўп бўлган жиҳатлардан биридир. Аввало болага Аллоҳ ва Расулини танитиш, нима учун яратилганлигимизни тушунтириш ҳамда буйруқ ва қайтариқларни яхшилаб ўргатиш зарур. Шариат амалларини ота-она ўзи яхшилаб англаб, фарзандига сингдириши шарт. Зеро, Аллоҳ таоло солиҳ амал қилган бандаларига абадий Жаннатни ваъда қилган. Бу ҳақда Қуръони каримнинг бир нечта сураларида башоратлар берилган.
Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади: “Албатта, иймон келтириб, яхши амаллар қилган ва Раббиларига бўйсунганлар ана ўшалар жаннат аҳлидир. Улар у ерда абадий қолурлар” (Ҳуд сураси 23-оят).
Аллоҳ таолони айтганини қилган бандаларга дунёда ҳам тирикчилигида кенглик беради. Яхши амалларнинг мукофоти нафақат охиратда балки бу дунёда ҳам берилиши айтилган. Қуръони каримда Аллоҳ таоло мўмин ва мўминаларга хушхабар айтган:
“Эркакми ё аёлми – кимда-ким мўмин бўлган ҳолида бирон яхши амал қилса, бас, Биз унга покиза ҳаёт ато этурмиз...” (Наҳл сураси, 97-оят).
Иккинчиси – Ҳар бир ота-ота фарзандини камолини кўришни хоҳлайди. Билингки, ўзингиз Аллоҳнинг чақириғига “лаббай” демас экансиз улар ҳам сизларнинг чақириғингизга ижобий жавоб қайтармайди. Улар учун сарфлаган пулларингиз ҳавода титилган жун каби ҳар қаёққа беиз кетиб қолади. Бола биринчи таълим тарбияни ота-онасидан ёки бирисидан олади. Албатта, оила бошлиғи бўлган ота пул топишга, оилани таъминлашга масъул. Она эса уй ишлари, бола тарбиясига кўпроқ масъулдир. Агар улар ўз вазифаларини бажармас экан, тизим ишдан чиқади. Улардаги вазифаларни бир-бирига алмаштириб қўйилса, ҳам бу чора бўлолмайди. Бу ҳолатда ота-она бир-бирларини қўллаб-қувватлаб, сўзлари бир жойдан чиқиши керак. Аксинча фарзандлар олдида эр аёлининг хатоларини муҳокама қилиб, жиркиб, ҳақоратлаб турса, бу нарса бола руҳиятига салбий таъсир кўрсатади. Боланинг илмларни ўзлаштиролмаслигига оилавий муҳит ҳам катта таъсир кўрсатади. Биз фарзандларимиздан кутаётган ютуқларни ҳали ҳам кутиб ўтирганимизнинг сабаби беҳудаликларнинг ҳаётимизда ортиши. Кўп кузатувларимиз натижаси шуни тасдиқлайдики, бола тарбиясидаги оқсоқликларнинг илк сабабчиси телефондир. Ота-она фарзандлари кўз ўнгида бебаҳо вақтларини соатлаб телефон иловаларига бахшида этишмоқда. Катталарнинг ҳар бир ҳаракатидан улгу андоза олиш фарзандга ҳеч бир қийинчиликсиз сингади.
Мен тўсатдан бир жараённи кузатиб ҳайратландим. Бефарзанд ота-оналар муолажалари ичида онани ҳомиладорликка тайёрлаш жараёни бўларкан. Бунда ота-онанинг бутун таҳлиллари кўздан кечирилиб, унга дори дармон муолажалари бошланилиб, бу жараён 3-4 босқичда олиб борилар экан. Қаранг, ота-она бўлиш учун қандай жиддий уринишлар. Ҳомиладорликдан олдин она жисмининг ўта қаттиқ назоратга олиниши. Бу албатта, керакли ҳол. Аммо бунга онанинг руҳий ҳолати ҳам жисмини тайёр бўлишиданда муҳим омиллардандир. Фарзандли бўлишдан илгари руҳан ҳам жисмонан тайёр бўладиган бўлсак, бола дунёга келгач, бизнинг масъулиятимиз яна ортса ортадики камаймайди. Халқимизда шундай мақол бор: “Нима эксанг, шуни ўрасан”.
Аллоҳ таоло Қуръони каримда мўминларнинг қайси фазилатга эга бўлганлари нажот топишлиги, кимлар Фирдавс жаннатига ворис бўлиб ўша ерда мангу қолишларини айтган ояти каримада бир жиҳат алоҳида таъкидланган: “Улар беҳуда (сўз ва амаллардан) юз ўгирувчилардир” (Мўминун сураси, 3-оят).
Бандларимиздаги иккинчи тоифани очиқлашга қайтсак, хўп ўзи амал қилмаган ҳолда болага сармоя тиккан ота-оталар умуман натижасиз қолишининг асосий сабабларини ўрганиб олсак. Пул ҳамма нарсани ҳал қилади деган ўй хато. Қаттиқ (контрол) ва тергаш керак болага. Болани вақтини тўғри тақсимлаш биринчи галдаги масаладир. Уйқу режими, дарс қилиш соатлари, кўчада ўйнаб келиш учун белгиланган вақтлар онанинг кузатувидан четда қолмаслиги керак. Бола тунги соат 01-02 да ухласа, дарсни хаёлини паришон ҳолда бажарса, кўчада 4-5 соатлаб ўйнаса, қорни очгани учунгина уйга кирса, онага гап қайтарганда ота бунга эътироз билдирмаса, ёш бўлишига қарамасдан онани менсимаса ва бунга ота йўл қўйиб берса, боладан қандай ижобий нарса кутиш мумкин? Ҳеч нарса!!!
Ота-она фарзандларга намуна бўлмаслигининг зарари уларга сўз билан таъсир ўтказиш қийинлашади. Масалан намоз ўқиш, ҳалол ризқ топиш, гуноҳлардан тийилишга амал қилмаса, фарзандлар ҳам буни оддий ҳол деб қабул қилади. Мабодо ўша амалларга буюрсангиз, “Отам-онам айтганларини ўзлари қилмайдику” деб ўйлайди.
Фарзандларни қалби ва руҳияти дарахтга ўхшайди. Иймон, Аллоҳга тақво унинг илдизидир. Агар ота-она бу илдизларни суғоришга эътибор бермаса, яъни диний тарбия билан шуғулланмаса бу дарахт заиф ўсади ва турли гуноҳлар шамолида тезгина синиб кетиши мумкин.
Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Эй иймон келтирганлар! Ўзингизни ва аҳли аёлингизни ёқилғиси одамлар ва тошлардан бўлган дўзаҳдан сақланг. Унинг устида қўпол ва дарғазаб фаришталар бўлиб, улар Аллоҳнинг буйруқларига исён қилмаслар ва буюрилган ишни бажарадилар” (Таҳрим сураси, 6-оят). Бу оят ота-оналарга ўз оиласини дўзахдан сақлашга бўлган масъулиятини эслатади.
Яхши ниятда унга илм ўргатдингиз, тили калималарни айтиб берадию, ахлоқдан асар ҳам йўқ. Қуръони каримни ёддан айтиб берадию, ота-она ҳақларини риоясини қилмайди. Атрофдагиларга бадхулқлиги билан доим азият бераверади. Хулқ илмдан устун туради. Хулксиз илмдан фақат залолатга ботиш, гуноҳларга шўнғиш бор. Фарзандни аввало гўзал хулқли “инсон” қилиб тарбиялашимиз керак. Ундан кейингина илм билан зеб берамиз.
Учинчи – тоифадаги одамларнинг ўзлари ҳам фарзандлари ҳам охир оқибатлари нима бўлиши ҳаммамизга аён. Барча амаллари бу дунёнинг ўзида қолиб кетади.
Аллоҳ таоло айтади: “Ким Менинг зикримдан юз ўгирса, албатта, унинг учун танг ҳаёт бўлур. Ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирамиз. У “Раббим, нимага мени кўр қилиб тирилтирдинг. Ахир мен кўрувчи эдим-ку”, деган эди. (Аллоҳ) айтди: “Шундай. Сенга мўъжизаларимиз келганида уларни унутдинг, бугун сен ҳам ана шундай унутиласан” (Тоҳа сураси, 124–125–126-оятлар).
Ортиқча изоҳларга ҳожат йўқ. Аллоҳ бу тоифага тушиб қолишдан, зурриётларимиздан ҳам шундайлар чиқишидан Ўзи асрасин. Барчаларимизни Ўзи гўзал ислоҳ қилсин.
Азиза РАҲМАТОВА
Самарқанд тумани бош отинойиси
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 