"Маҳалла халқ билан давлат ўртасидаги кўприк бўлиши керак.
Одамларнинг қувончу ташвишидан доимо хабардор бўлиш маҳалланинг асосий вазифасидир"
Шавкат Мирзиёев.
"Маҳалла» атамаси арабча бўлиб, «ўрин-жой», қавм ёки жамоат иттифоқликда, ўзаро бир-бирларини қўллаб – қувватлаб яшайдиган жойни англатади. Адабиётларда Маҳаллаларнинг кўп минг йиллик тарихга эга эканлиги ҳақида маълумотлар учрайди. Алишер Навоий ўзининг «Ҳайратул аброр» асарида Маҳаллани «маҳалла шаҳар ичидаги шаҳарча»дир деб таърифлайди.
Маҳалла кичик маъмурий ҳудуд бўлиши билан бирга, турмуш тарзи, қадриятлар, анъаналар, урф-одатлар умумийлиги билан боғланган кишилар жамоаси бирлигидир. Тарихнинг турли босқичларида даврлар, тузумлар ўзгаришига қараб Маҳалланинг вазифалари ҳам ўзгариб турган.
Маҳалланинг асосий вазифалари: маросимларни биргаликда ўтказиш, ўз ҳудудини батартиб сақлаш ва ободонлаштириш, ёш авлодни ижтимоий руҳда тарбиялаш, жамият ҳаётида тартиб сақланишини таъминлаш, барча анъанавий меъёрларнинг бажарилиши устидан назорат ўрнатиш, урф-одатларга риоя қилиш ва уларни бузган, жамоат мажбуриятларидан бўйин товлаганларни жазолашдан иборат бўлган. Маҳалла раҳбарияти ариқ-ҳовузларни тозалаш, кўчалар, йўллар қуриш ва Маҳалла ободончилиги билан боғлиқ бошқа жамоат ишларини уюштирганлар. Бу ишларнинг барчаси биргаликда ҳашар йўли билан амалга оширилган.
Маҳалла тизими жамиятимизнинг энг муҳим ва таянч бўғини ҳисобланади.
Маҳалла-кўй, қўни-қўшнилар яхши-ёмон кунларда, қувончли тўйларда, бошга ўлим мусибати тушган оғир дамларда кунингизга биринчи бўлиб ярайдилар.
Маҳаллаларда турли тоифа инсонлар яшайди. Уларнинг орасида ўзига тўқ, бой-бадавлат оилалар қаторида, орзу-умидлари бошқалардан кам бўлмаган, аммо уларни амалга ошириш учун қўллари калталик қиладиган, ўғил-қизлари аллақачон вояга етган, аммо уларни уйлаш ёки узатиш учун тўй харажати ўйлантириб қўядиган оилалар ҳам бор. Ислом ана шундай муҳтожлар ҳолидан хабар олиб, уларга иктисодий ёрдам бериш мажбуриятини ўзига тўқ, бадавлат инсонлар зиммасига юклаган. Бундай кишилар ўз ихтиёрлари ва ислом мажбурияти асосида фарзандлари вояга етган маҳалладошлари ҳузурига киришлари ва уларнинг қандай камчиликлари бўлса, имкон даражасида ёрдам беришлари керак.
Маълумки, маҳаллада яхши қўни-қўшничиликнинг аҳамияти катта. Бўлажак келин ёки куёвларнинг кимлигини ота-оналар маҳалла катталаридан суриштиради. Совчилар ҳам бўлажак келин ёки куёв уйига боришдан олдин қўшниларига учрашади, уларнинг берган холис баҳосига қараб иш тутишади. Холислик муҳим аҳамиятга эга. Қўшнилар бундай ишонч ва имкониятдан ўз қўшнисидан қасос олиш, бўладиган хайрли ишларни орқага суриш, қачонлардир тасодифан бўлиб ўтган, аммо барчанинг ёдидан кўтарилиб кетган аразларни эслаш, бўладиган ишни чакимчилик билан тўхтатиш каби ғайриинсоний одатлар йўлида фойдаланмасликлари керак. "Ҳар ким экканини ўради", деган мақолга асосан, ҳаётда ким бировга яхшилик қилса, ўзи ҳам яхшилик кўради. Ким бировга ёмонлик килса, шубҳасиз, ёмонлик кўради.
Маҳаллада табиат мухофазасига ҳисса қўшиш керак. Аллоҳ таоло инсонни яратиб, унга руҳ билан бирга ақлу идрок бахш этган, Ерни, ундаги барча яратилган нарсаларни инсонга омонат топшириб, уни эҳтиёт қилиш, барча нарсаларни: махлуқлар, мавжудотлар, сув, ҳавони авайлаб-асрашдек катта масъулиятни юклаган. Бу масъулиятни эса инсон олдиндан бажариб келади. Табиатни муҳофаза қилиш Ислом динининг асосий таъли-мотларидан бири ҳисобланиб, барчамизга яшаётган жой-ларимизнинг тоза, озода бўлиши, ичимлик сувимизнинг бегуборлиги, ўзимизнинг эса покиза юришимизни бую-ради. Асрлар бўйи одамлар ариқ, дарё ва денгиз сувларини покиза сақлашни бурчлари деб билишган: "У сизлар учун Ерни пойандоз, осмонни "бино" қилиб қўйди ва осмондан сув тушириб, у сабабли сизларга ризқ сифа-тида мевалар ундирди..." (Бакара, 22).
Теварак-атроф, ер, сув, хаво бирмунча ифлосланиб инсон саломатлигига зарар етказмоқда. Бунинг олдини олиш, табиатни мухофаза қилиб соғлом авлод учун курашиш эса барча мўмин – муслмонларнинг вазифаси бўлмоғи лозим. Махалладаги дарахтларни синдиришларига, ховли супуриндиларини анхорга ташлашлар, ичимлик сувини исроф қилиш, махалла кўчаларида дарахт барглари ва чиқинди-ахлатлар ёндирилишига йўл қўймаслиги учун бутун махалла ахли курашиши керак. Махаллада қўшнилар билан инсонийлик нуқтаи назаридан муомала қилиш керак. Махалладош қўшнилар орасида қариндошлари, бегоналари ва бошқа дин вакиллари хам бўлиши мумкин. Махалланинг кучи бирликда, хушёрликда, огохликдадир. Шундай экан юртимиз обод, махаллаларимиз фаравон бўлсин.
Одилжон Нарзуллаев
Янгийўл тумани Имом Султон жоме масжиди имом хатиби.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
ЖАВОБ: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм. Фидя – киши зиммасидаги нарсани адо қилиш мақсадида мол ёки шунга ўхшаш нарсани беришидир (“Лисонул араб”).
Шариатимиз икки тоифа кишиларни рўза тутмасликларига рухсат бериб, ўрнига Рамазоннинг ҳар бир куни учун фидя беришга буюрган.
Биринчиси: Қарилик сабабли умуман рўза тутишга ярамайдиган, кундан-кунга жисмонан заифлашиб бораётган ёши улуғ кексалар.
Иккинчиси: Сурункали касал бўлиб, одатда тузалишига умид бўлмаган ва рўза тутиш уларнинг саломатлигига жиддий зиён етказиши мумкин бўлган беморлар (“Баҳрур роиқ”).
Бу ҳақда Аллоҳ таоло Қуръони каримда бундай марҳамат қилган: “(Рўза тутишга) мадори етмайдиганлар зиммасида бир мискин кимсанинг (бир кунлик) таоми фидядир. Кимки ихтиёрий равишда зиёда хайр қилса (лозим бўлганидан ортиқ фидя берса), ўзига яхши. Агар билсангиз, рўза тутишингиз (фидя бериб тутмаганингиздан) яхшироқдир” (Бақара сураси, 184-оят).
Фидя – Аллоҳ таоло бандаларига берган енгилликдир.
Ҳар кунлик фидянинг миқдори ярим соъ буғдой (тахминан икки килограмм) ёки бир соъ хурмо ёҳуд бир соъ арпадир. Буларнинг қийматини бериш билан ҳам фидя адо бўлади. Ватандошларимизга осон бўлиши учун ҳар йили Рамазон ойида Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво ҳайъати томонидан фидянинг ўртача миқдори белгиланиб, эълон қилинади.
Фидяни Рамазон ойи киришидан олдин берилмайди. Ой кириши билан хоҳласалар, ўттиз кунлик рўзанинг фидяларини бирданига жамлаб беради, хоҳласалар ҳар куни бўлиб-бўлиб тўлаб беради (“Фатовойи Ҳиндия”).
Рўза фидясини бир кишига ҳам ёки бир неча кишига ҳам бериш мумкин (“Раддул муҳтор”).
Фидяни мискин, фақир, бева-бечора, етим-есир, ночор ва закот беришга қодир бўлмаганларга берилади. Аммо отаси, онаси, фарзандлари, набиралари, эри, хотини ва закот беришга қодир бўлганларга бериши жоиз эмас.
Фидя бериб юрган қария ёки сурункали беморлар рўза тутишга қодир бўлиб қолишса, берган фидялари бекор бўлиб, тутмаган рўзаларининг қазосини тутишлари вожиб бўлади (“Раддул муҳтор”).
Рўза тутишга ярайдиган қарияларга эса рўза тутиш фарз бўлади. Рўза тутишга қодир бўла туриб фидя берсалар, рўза улардан соқит бўлмайди ва фидяси ўз ўрнига тушмайди (“Раддул муҳтор”).
Тузалишига умид бор, одатда, маълум вақтдан кейин шифо топадиган беморларга рўза тутиш зарар қилса, буларнинг ҳам рўза тутмасликларига шариатимиз рухсат беради. Аммо булар фидя бермайдилар. Тузалганларидан кейин қазо бўлган кунларнинг рўзасини тутиб берадилар.
Афсуски, ҳозирги кунда Рамазон ойида бемор бўлиб, тузалгандан кейин қазосини тутиб беришга лаёқати бўлган баъзи кишилар беморликларида рўзанинг фидясини бериб қўйиб, тузалганларидан кейин “мен қазо бўлган рўзаларимни тутмайман, чунки мен фидясини берганман” демоқдалар. Ваҳоланки, шариатимиз фидя беришни уларга буюрмаган, балки тузалганларидан кейин қолдирган рўзаларининг қазосини тутиб беришларини фарз қилган.
Зиммасида намоз ва рўзаларининг қазоси бор киши вафотидан олдин уларнинг фидясини тўлашни васият қилиши вожибдир. Васият этмай вафот этса, гуноҳкор бўлади. Маййит фидя тўлашга васият қилган бўлса, уни кафанлаш, қабрга қўйиш, қарзларини тўлашдан кейин қолган бор мол-мулклари қийматининг учдан биридан маййитнинг фидясини меросхўрлар адо қилишлари вожиб бўлади. Адо қилмасалар, гуноҳкор бўладилар. Агар марҳум фидя тўлашни васият қилмаган бўлса, ёки мол-мулк қолдирмаган бўлса, меросхўрлар ўз ихтиёрлари билан марҳумнинг фидясини тўлашлари улкан савоб ҳамда маййитга енгиллик ва раҳм-шафқат қилган бўладилар. Мабодо, тўламасалар гуноҳкор бўлмайдилар (“Раддул муҳтор”). Валлоҳу аълам.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 