Ҳақиқий мусулмон қандай бўлади?
Ҳазрати Али розияллоҳу анҳу халифалик даврларида у кишининг совутлари йўқолиб қолади. Совутни бир яҳудий одамнинг қўлида кўрадилар. «Менинг совутим-ку», десалар, «Йўқ, меники», дейди яҳудий. Ҳазрати Али розияллоҳу анҳу халифа бўла туриб, халифанинг бош қозиси Шурайҳга шикоят қиладилар ва икковлари маҳкамага борадилар. Ҳалифа ва бир оддий яҳудий фуқаро. Яҳудий мусулмонлар орасида тинч яшаш аҳдини олган. Ҳазрати Али розияллоҳу анҳу «Бу совут меники. Совутни сотмаганман, бировга бермаганман. Йўқотиб қўйган эдим. Бугун эса бу одамнинг қўлида кўрдим», дейдилар. «Далилингиз борми, эй мўминлар амири?» дейдилар қози Шурайҳ. «Далилим йўқ, гувоҳим ҳам йўқ», дейдилар у зот. Шунда қози Шурайҳ ҳукмни яҳудийнинг фойдасига чиқариб беради, чунки яҳудий «Совут меники», деб турибди. Масала шу билан тугайди. Ҳазрати Али розияллоҳу анҳу чиқиб кетаётсалар, ҳалиги яҳудий у кишини тўхтатиб, «Эй Али, бу қандай динки, ўзининг ҳалифасини зарарига, ғайридиннинг фойдасига ҳукм чиқариб берса? Бу, албатта, адолатли дин экан. Мен совутингизни отингиздан тушиб қолган маҳалда топиб олган эдим. Бу сизнинг совутингиз. Энди мен ҳам мусулмон бўламан» деб, ҳазрати Али розияллоҳу анҳунинг қўлида мусулмон бўлади ва совутни тутқазади. Ҳазрати Али розияллоҳу анҳу: «Мусулмон бўлган бўлсанг, бу совут сенга совға», деганлар. Бу ҳам, албатта, бағрикенгликка гўзал мисоллардан бўлади.
Энди мана шу масалаларни эшитиб туриб, бугун мусулмонни кофир деяётган мусулмоннинг аҳволига қаранг. Имом Муслим Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қиладилар: «Қайси бир мусулмон ўз биродарига «Эй кофир!» деса, икковидан бири бу нарсага албатта дучор бўлади. Агар у биродари айтганидек бўлса, кофир бўлади. Ундай бўлмаса, айтган одамнинг ўзи кофир бўлади». Шунинг учун бировни кофир дейиш, одамларни кофирга, мусулмонга ажратиш яхши эмас. Бу ишга савоб ҳам ваъда қилинмаган. Аксинча, жуда оғир гуноҳкор бўлиш мумкин, иймондан, диндан айрилиб қолиш мумкин. Бу жуда хатарли нарса. Бир одам кофирнинг амалини қилса, очиқ-ойдин кофирнинг сўзини гапирса, аввал у огоҳлантирилади, «Сен кофирнинг гапини гапиряпсан, кофирнинг амалини қиляпсан, билиб қиляпсанми, билиб айтяпсанми?» деб сўралади. Агар у «Ҳа, билиб қиляпман» деса ҳам, дарров ҳукм берилмайди. Аввал уни инсофга, ҳидоятга чақирилади. Фойдаси бўлмаса, қамаб қўйилади. Ислом даврида шундай бўлган. Охиригача қайтмаса, билиб туриб, қасддан шундай қилаётган бўлса, муртад ҳукми берилиб, шунда ҳам қайтмаса, кейингина қатл қилинади. Илгарилари шундай ҳукм бўлган, энди эса йўқ. Аммо ўша одам адашиб, билмай айтдим деса, тавба қилади, тамом. Хуллас, бир мусулмон ўша гапи билан кофир бўлиб қолмайди. Бугун озгина ўзига ёқмаган йўлни кўрса, ўзларининг айтганини гапирмаса, шу халқни тўғри йўлга бошлаб келаётган имомларни тап тортмасдан кофир деяётганлар ҳам ўзбеклар, мусулмонлар. Уларга биров бунинг учун бирон нарса мукофот ваъда қилдими? Қанча кўп одамни кофир деб эълон қилиб берсанг, шунча кўп пул берамиз, деганми? Ҳолбуки юқоридаги ҳадисда ўқидик, бир одамни мусулмон қилиш қанчалик фазилатли эканлигини...
Имом Шаъровий раҳматуллоҳи алайҳ ўзларининг «Тазкирот»ларида бир ёш, бемазҳаб йигит билан баҳс қилганларини айтиб берганлар. У бемазҳаб террорчи бола экан. Уни тутиб, имом Шаъровийнинг олдига олиб келишган. Шунда имом уни инсофга чақирганлар, ўша суҳбатлари келтирилган. Имом Шаъровий «Сенинг фикрингча, мусулмон диёрида тунги клубларга бориб ўйнаётган мусулмон эркак, мусулмон аёлларни ўлдириш керакми? Портлатиш керакми?» десалар, ҳалиги террорист: «Албатта, уларни портлатиш керак. Улар кофир, улар гуноҳкор. Уларнинг қони ҳалол», дейди. «Уларни ўша гуноҳ қилаётган холларида ўлдирсанг, портлатсанг улар қаерга боришади? Дўзахга тушадими?» дейдилар имом. Ҳалиги йигит «Албатта», дейди. «Демак, сенинг вазифанг одамларни дўзахга тиқиш экан-да? Унда сен билан шайтоннинг вазифаси бир экан. Ҳолбуки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузуридан бир куни бир яҳудий одамнинг тобути олиб ўтилганда, ўринларидан туриб, йиғлаганлар, «Мен буни дўзахдан қутқариб қола олмадим», деганлар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бир инсонни дўзахдан сақлаб қола олмаганларига йиғлаяптилар. Сен эса уни дўзахга ҳукм қилиб, хурсанд бўляпсан. Демак, сенинг йўлинг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг йўлидан бошқа экан. Сенинг йўлинг шайтоннинг йўли билан бир йўл экан» деб, уни мот қилган эканлар имом Шаъровий. Бунга ўхшаш музокаралар кўп ўтган.
Устоз Раҳматуллоҳ Термизий ҳафизаҳуллоҳ
Ислом цивилизацияси I Халқаро форуми иштирокчиларига
Ҳурматли форум иштирокчилари!
Азиз меҳмонлар!
Ўзбекистоннинг қадимий ва меҳмондўст заминида илк бор ўтказилаётган Ислом цивилизацияси Халқаро форумининг очилиши муносабати билан сизларни самимий табриклайман.
Дунёнинг қирқдан ортиқ мамлакатларидан ташриф буюрган таниқли олимлар, нуфузли халқаро ташкилотларнинг вакиллари, давлат ва жамоат арбоблари, маданият ва диний конфессиялар намояндалари иштирок этаётган ушбу анжуманнинг Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида ўтказилаётгани чуқур тарихий ва рамзий маънога эга. Бу йирик халқаро тадбир жаҳон ҳамжамиятининг ислом цивилизациясига, унинг бой маънавий, илмий ва маданий меросига қизиқиш ва эътибори ортиб бораётганидан далолат беради.
Бугунги кунда дунё чуқур ва шиддатли ўзгаришлар даврини бошидан кечирмоқда. Инсоният фан ва технологиялар соҳасида мислсиз ютуқларни қўлга киритмоқда, айни вақтда жиддий синов ва муаммоларга ҳам дуч келмоқда: можаролар ва ўзаро ишончсизлик кучаймоқда, бузғунчи мафкуралар, тоқатсизлик, экстремизм, исломофобия кўринишлари кенг тарқалмоқда. Маданиятлар, динлар ва цивилизацияларни бир-бирига қарши қўйиш, турли халқларнинг урф-одат ва анъаналари ўртасида зиддият келтириб чиқаришга уринишлар авж олмоқда.
Бундай мураккаб вазиятда азалдан башариятнинг тинч-тотув ҳаёти, ҳамжиҳатлик ва маърифатга интилиши, тадрижий ривожланиши учун мустаҳкам замин бўлиб хизмат қилиб келган эзгу тушунчалар, жумладан, исломий қадриятлар алоҳида аҳамият касб этади. Барчамизга аёнки, бу қадриятлар асрлар давомида илмий тараққиёт, маданий юксалиш ва маънавий камолотнинг қудратли манбаи сифатида жаҳон тафаккури ривожига беқиёс ҳисса қўшган ва умуминсоний мероснинг ажралмас қисмига айланган.
Шу маънода, 2017 йилда Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг юксак минбаридан Ўзбекистон илгари сурган “Жаҳолатга қарши маърифат” деган концептуал ғоя оддий, аммо ўзгармас бир ҳақиқатни тасдиқлайди: бугунги нотинч ва таҳликали дунёда фақат илм-фан, таълим ва тарбия, маданият ва юксак ахлоқий қадриятларгина ер юзида тинчлик, ўзаро тушуниш, ижтимоий ҳамжиҳатлик ва барқарор ривожланиш учун ишончли пойдевор бўла олади.
Муқаддас ислом динимиз инсонни азиз ва мукаррам билиб, ҳақиқатни излашга, илм-маърифатга интилиш, илмий кашфиётлар қилишга, бунёдкор меҳнатга, таълим, санъат ва маданиятни ривожлантиришга илҳомлантириб келади.
Бутун инсониятнинг умумий бойлиги бўлган бу ноёб меросда минтақамизнинг ҳам муносиб ҳиссаси бор. Ушбу бепоён ҳудуд жаҳон илм-фани, маърифат ва маънавиятининг эътироф этилган йирик марказларидан ҳисобланади. Ана шу муборак заминда асрлар давомида математика, астрономия, геодезия, тиббиёт, кимё, тарих, фалсафа, калом, ҳадисшунослик ва бошқа кўплаб илм соҳалари юксак тараққий этган. Хусусан, улуғ ватандошларимиз – Муҳаммад Хоразмий, Аҳмад Фарғоний, Абу Райҳон Беруний, Абу Али ибн Сино, Мирзо Улуғбек, Алишер Навоий, Бобур Мирзо, Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий, Бурҳониддин Марғиноний сингари мумтоз алломаларнинг бебаҳо мероси жаҳон тафаккур хазинасидан муносиб ўрин эгаллайди.
Юртимиз тарихида амалга оширилган, Биринчи ва Иккинчи Ренессанс деб ном олган буюк юксалиш даврларида эришилган ноёб илмий-маданий ютуқлар ҳозирги кунда ҳам инсониятни янги марралар сари руҳлантириб келмоқда. Бугунги кунда Янги Ўзбекистон жаҳон ҳамжамияти билан ҳамкорликда Учинчи Ренессанс пойдеворини яратиш йўлидан қатъият билан бормоқда.
Биз бу янги Уйғониш даврини илм-фан, инновациялар, замонавий таълим, жамиятнинг маънавий-интеллектуал ўсиши, бой тарихий меросимизга чуқур ҳурмат ва ҳар бир инсоннинг бунёдкорлик салоҳиятини рўёбга чиқаришга асосланган янги тараққиёт босқичи сифатида кўрамиз.
Шу боис, мамлакатимизда ислом цивилизациясининг бой ва бетакрор меросини қайта тиклаш, асраб-авайлаш, ўрганиш ва кенг тарғиб қилиш давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бирига айланди. Бу тизимли ишлар, аввало, ислом меросини чуқур тадқиқ этиш, юқори малакали мутахассисларни тайёрлаш, фундаментал илмий тадқиқотларни қўллаб-қувватлаш, гуманитар ҳамкорликни ривожлантиришга қаратилган. Ушбу жараёнда ислом цивилизациясининг буюк намояндалари ҳаёти ва фаолияти билан боғлиқ муқаддас қадамжолар ҳамда тарихий-маданий мажмуаларни қайта тиклаш ва ободонлаштириш бўйича мисли кўрилмаган ишлар амалга оширилмоқда.
Айниқса, Самарқанд вилоятида буюк муҳаддис Имом Бухорий мемориал мажмуасининг қайтадан барпо этилиши нафақат мамлакатимиз, балки бутун мусулмон оламида энг йирик маънавий, илмий ва маърифий марказлардан бири сифатида эътироф этилаётгани бизни албатта қувонтиради. Азалдан буюк цивилизациялар, маданият ва динлар туташган Ўзбекистон замини бугунги кунда ҳам турли миллат ва элатлар, диний конфессия вакиллари тинчлик, ўзаро ишонч ва ҳамжиҳатлик муҳитида яшайдиган эзгулик диёрига айланиб бормоқда. Ана шу очиқлик, бағрикенглик ва ҳамжиҳатлик анъаналари давлат сиёсатимизнинг асосий тамойилларини ташкил этиб, мамлакатимизнинг халқаро гуманитар ҳамкорлик, маданиятлар ва цивилизациялар ўртасидаги мулоқотни янада мустаҳкамлаш йўлидаги интилишларининг мазмун-моҳиятини белгилаб бермоқда.
Ҳурматли форум иштирокчилари!
Муқаддас Қуръони каримнинг “Иқро!” яъни “Ўқи!” деган абадий даъвати дунёдаги барча эзгу ниятли кишиларнинг бугунги ва келажак авлодлар бахт-саодатини кўзлаб амалга ошираётган олижаноб ҳаракатлари учун йўлчи юлдуз вазифасини бажаради. Орадан неча асрлар ўтганига қарамасдан, ушбу илоҳий чорловнинг теран маъно-мазмуни ўз аҳамиятини йўқотгани йўқ.
Аксинча, жадал ўзгаришлар ва технологиялар мислсиз суръатларда ривожланаётган ҳозирги даврда бу чақириқ янада баралла янграб, айнан илм-маърифат, маънавий ва интеллектуал тараққиёт жамият равнақининг ҳал қилувчи кучи эканини бутун башариятга эслатиб турибди.
Бу муборак калом Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг асосий дарвозаси пештоқига битилган бўлиб, унинг олий мақсадини – ислом цивилизациясининг бебаҳо меросини асраш ва чуқур ўрганиш, шу асосда дунё халқлари ўртасида дўстлик ва ҳамкорликни ҳар томонлама мустаҳкамлашдек улуғ миссиясини аниқ белгилаб беради. Биз учун мазкур Марказ халқимизнинг тарихий хотираси рамзи, буюк аждодларимиз меросига бўлган чуқур эҳтиром ифодаси, айни пайтда Янги Ўзбекистоннинг келажакка қаратилган шиддатли интилишининг ёрқин тимсолидир.
Шу билан бирга, у очиқ интеллектуал макон бўлиб, ўз ҳаётини илм-фанни ривожлантириш, умуминсоний қадриятларни асраш ва келгуси наслларга безавол етказишга бағишлаган дунёдаги барча маърифатпарвар инсонларни, олим ва тадқиқотчилар, диний арбоблар ва мутахассисларни бирлаштиришга хизмат қилади.
Эътиборлиси шундаки, Марказ қисқа вақт ичида ўтмиш билан келажакни, Шарқ билан Ғарбни, қадим анъаналар билан замонавий илмий ютуқларни ўзаро боғлайдиган интеллектуал кўприкка айланди. Шу боис, биз Ислом цивилизацияси I халқаро форумини турли давлатлар ва халқаро ташкилотлар, илмий марказлар, университетлар ва музейлар, кутубхоналар ва тадқиқот институтларининг интеллектуал салоҳиятини бирлаштирувчи глобал ҳамкорликнинг янги босқичи деб баҳолаймиз ва бу борада қўшма ҳаракатлар дастури қабул қилинишига умид билдирамиз.
Ўзбекистон халқаро ҳамкорлар билан амалга оширилаётган қўшма лойиҳа ва ташаббусларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлашга доимо тайёр. Бунинг учун Ислом цивилизацияси марказида фундаментал илмий тадқиқотлар ўтказиш, халқаро форум ва конференциялар ташкил этиш, қўшма нашрлар тайёрлаш, таълим дастурларини амалга ошириш ҳамда жаҳоннинг етакчи илмий ва маданий марказлари билан кенг кўламли гуманитар ҳамкорликни ривожлантириш учун барча шароитлар яратилган.
Биз илм ва маърифат замонамизнинг энг буюк бирлаштирувчи кучи эканига, унинг бунёдкорлик асоси, тинчлик ва барқарор тараққиётнинг мустаҳкам пойдевори бўлиб қолишига қатъий ишонамиз ва барчангизни шу эзгу мақсад йўлида ҳамкорликка чақирамиз.
Муҳтарам дўстлар!
Сизлар форум доирасида Самарқанд ва Термиз сингари тарихий шаҳарларимизда буюк аждодларимизнинг илмий меросига бағишланган анжуманларда иштирок этар экансиз, юртимизда диний-маърифий қадриятларни тиклаш ва асраш, тинчлик ва бағрикенгликни мустаҳкамлаш, умуман, Янги Ўзбекистонни барпо этиш борасида амалга оширилаётган ишларимиз билан яқиндан танишасиз. Меҳнаткаш ва меҳмондўст халқимиз вакиллари билан бўладиган самимий учрашув ҳамда мулоқотлар сизларни янги илмий тадқиқотлар ва бадиий асарлар, маданий-гуманитар лойиҳалар яратишга илҳомлантиради, деб ишонаман.
Сизларни яна бир бор чин қалбдан қутлаб, барчангизга сиҳат-саломатлик, шарафли фаолиятингизга ривож, форум ишига эса муваффақият тилайман.
Шавкат Мирзиёев,
Ўзбекистон Республикаси Президенти
