31 Август, 2026, 18 Рабиъул аввал, 1448
31 Август, 2026, 18 Рабиъул аввал, 1448
Мусулмон оламининг таниқли муҳаддисларидан бири Имом ал-Бухорий 810 йил 21июлда Бухорода таваллуд топган, 870 йилда Самарқанддан 25 км узоқда жойлашган Хартанг қишлоғида (Самарқанд вилоятининг ҳозирги Челак тумани) вафот этган ва ўша ерда дафн этилган. Бироқ бу жой асрлар давомида қаровсиз ҳолатда қолган эди.
Ўзбекистон мустақилликка эришганидан сўнг мажмуа қайта тикланди. 1997 йилнинг 29 апрелида Ўзбекистон Республикаси ҳукуматининг «Имом ал-Бухорий туғилган кунинининг ҳижрий ой тақвими бўйича 1225 йиллигини нишонлаш» тўғрисидаги қарори қабул қилинди. Шу йилнинг ноябрь ойида ЮНЕСКОнинг бош конференцияси 1998 йилда муҳим сана – олим Исмоил ал-Бухорий таваллудининг 1225 йиллигининг нишонланишида қатнашиш тўғрисида қарор қабул қилади, хабар бермоқда uzbekistan.travel. Шу муносабат билан, Имом ал-Бухорийнинг мақбарасида Ўрта Осиёнонг меъморий анъаналарига кўра бажарилган ёдгорлик мажмуаси барпо этилган эди. Ёдгорлик учун ажратилган ернинг умумий майдони 10 гектарни ташкил этади. Мажмуа Самарқанд-Имом ал Бухорий автотрассасига туташиб кетади (25 км).
Мажмуанинг қурилиши ва ундаги ободонлаштириш ишлари Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримов бошчилигида амалга оширилган. Мажмуа қурилишида Самарқанд, Бухоро, Хива, Тошкент, Андижон, Қўқон ва Шаҳрисабзнинг халқ ҳунармандлари ва ишбилармонлари қатнашди. Мақбара, масжид, маъмурий бино ва бошқалар миллий меъморчилик анъаналарида барпо этилган.
Мажмуа маъмурий биноси, жануб томонга қараган. Мажмуага кириш, учта йирик ўйма аркасимон дарвозалари орқали амалга оширилади. Дарвозахона орқали асосий киришда, миллий услубдаги катта айвон қурилган. Кириш дарвозасининг олд қисмида, мажмуанинг қурилиш тарихи матни араб ва ўзбек тилларида ёзилган. Дарвозахонага киришда, ўнг томонда маъмурий ва бошқа хоналар жойлашган. Мажмуанинг асосий қисмида, Имом ал-Бухорийнинг мақбараси жойлашган. Куб шаклидаги бу иншоотга ўн етти метрлик гумбаз ўрнатилган. Деворлар, оч-яшил, ҳаворанг, оқ қопламали плиталар, мармар, оникслар билан безалган. Ўнг томонда оч-ҳаворанг ониксга ишлов бериб ясалган қабр тоши (сағана) остида ал-Бухорийнинг мармар билан қопланган қабри жойлашган. Ички ҳовлининг чап томонида, майдони 786 кв.м. бўлган масжид жойлашган. Айвонларнинг умумий майдони 214 кв. м. Масжидда бир вақтнинг ўзида 1500 киши намоз ўқиши мумкин.
Меҳроб токчасида Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовга Саудия Арабистони қироли Фаҳд ибн Абдулазиз томонидан совға қилинган кисва-Каъбанинг қопламаси осилган. Ҳовлининг чап қанотида, ёрдамчи хоналари билан зал (миёнсарой) жойлашган. Миёнсарой гумбази, бошқа гумбазлар каби бир хил ўлчам ва ҳажмга эга. Бу бинода, кутубхона, илмий ходимларнинг кабинетлари ва бошқа хоналар жойлашган. Унинг умумий майдони 946 кв.м. ни ташкил этади. Кутубхонада Қуръоннинг ноёб намуналари, илк нашрлар ҳамда Имом ал-Бухорийнинг асарларининг намуналари сақланади.
Имом ал-Бухорий мажмуаси яқинида Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримовнинг 2008 йил 23 майдаги қарорига асосан барпо этилган Имом ал-Бухорий Халқаро маркази жойлашган. Имом ал-Бухорий мажмуаси, юртимиздаги охирги вақтларда барпо этилган шу турдаги иншоотларнинг энг катта ва ноёбларидан бири ҳисобланади. Президент Ислом Каримовнинг сўзларига кўра, бу мажмуа фақатгина муқаддас зиёрат жойи бўлиб қолмасдан, балки Ўзбекистондаги юртимиз довруғини дунёга ёювчи ва ўсиб келаётган ёш авлод тарбиясида муҳим роль ўйновчи, ҳар бир кишини ҳаёт ва мангулик тўғрисида ўйлашга мажбур қилувчи жойлардан биридир.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси матбуот хизмати
Бу оят тақводорларга ваъда қилинган жаннатни сифатлаб бериш маъносида бўлиши мумкин. Оят “тақводорларга ваъда қилинган жаннат кофирларга ваъда қилинган дўзахга ўхшаш бўладими?” деган маънода бўлиши ҳам мумкин. Яъни жаннат билан дўзах бирбирига ўхшаш эмас.
Аллоҳ таоло бошқа бир оятда жаннат ҳақида бундай марҳамат қилади: “Тақводорларга ваъда қилинган жаннатнинг мисоли: ичида айнимаган сувли анҳорлари, таъми ўзгармаган сутли анҳорлари, ичувчилар учун лаззатбахш хамрли анҳорлари, мусаффо асалли анҳорлари бор. Улар учун унда барча мевалар ва Раббиларидан мағфират бордир. Улар дўзахда мангу қоладиган, ўта қайноқ сув билан суғорилиб, ичаклари титилиб кетадиган кимса (кофирлар)га ўхшармиди?” (Муҳаммад сураси, 15-оят).
Аллоҳ таоло бу оятда бундай демоқда: “Сифати шундай доимий неъматлар ичра бўлган кишилар мудом азобланадиган, сифатлари ана ундай бўлган кимсалар каби бўлурми?” Яъни жаннатийлар дўзахийлар каби бўлмайди. Шундан олдин келган оят ҳам ушбу оятга қиёс қилинади.
“Унинг остидан анҳорлар оқади, мевалари доимийдир”. Яъни жаннатнинг мевалари доимий бўлиб, асло тугаб қолмайди. Улар дунё мевалари ва унинг неъматларига ўхшамайди. Дунё меваларининг ҳар қандай тури вақти билан тугаб қолади. Шунинг учун ҳам Аллоҳ таоло охират жаннатининг мевалари ва ундаги жамики неъматлар узлуксиз, доимий эканини ҳамда кофирларга охиратнинг азоби ҳам бардавом эканини хабар қилди.
“Ва соялари…” Аллоҳ таоло жаннатнинг сояси ҳам узлуксиз экани, унда ботиши билан сояси ҳам йўқоладиган қуёш бўлмаслигини баён этиб, ундаги барча неъматларнинг давомийлиги ва манфаатли бўлишини билдирди. Сояда манфаат бор, лекин зарар йўқ, қуёшда эса фойда билан бирга зарар ҳам бордир. Худди шундай, дунё ҳаётида барча нарсаларда фойдали тарафлари билан бирга зарарли жиҳатлар ҳам бўлади. У неъматлар келиши вақти билан тўхтаб, завол топади. Аллоҳ таоло охиратдаги соя, жаннатдаги барча неъматлар зарарсиз, узлуксиз, боқий бўлишини ва улар дунёдаги сояга ва неъматларга ўхшамаслигини хабар қилди.
“Шу тақво қилганларнинг оқибатидир. Кофирларнинг оқибати эса дўзахдир”. Яъни кофирларнинг жазоси дўзахдир. Бу оят нинг зоҳирини эътиборга оладиган бўлсак, гўзал оқибат ширкдан сақланганларга бўлиши айтилди. Чунки Аллоҳ таоло кофирларнинг оқибати дўзах эканини зикр қилди. Яъни улар нинг оқибати, жазоси дўзахдир. Жаннат эса ширкдан сақланганларнинг мукофотидир.
“Кофирларнинг оқибати эса дўзахдир”. Яъни кофирларнинг жазоси дўзахдир. Ёки ушбу иборанинг маъноси: “Тақво қилганлар нинг оқибати жаннатдир, кофирларнинг оқибати эса дўзахдир”.
Муфассирлардан баъзилари Аллоҳ таолонинг “Бу тақво қилганларнинг оқибатидир” оятининг маъносини бундай баён қилади: “Уларнинг амаллари, яхшиликларининг оқибати жаннатдир. Аллоҳ таолонинг ягоналигига куфр келтирган кимсалар амалларининг оқибати эса дўзахдир”.
Имом Абу Мансур МОТУРИДИЙнинг “Таъвилотул Қуръон” асаридан
Абдулатиф АЛЛОҚУЛОВ таржима қилди.
“Ҳидоят” журналининг 2025 йил 9-сонидан
http://hidoyatuz.taplink.ws
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 