Маълумки, Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 1992 йил 14 октябрдаги резолюциясига мувофиқ, ҳар йил 3 декабрь санаси бутун дунёда Халқаро ногиронлар куни сифатида нишонланиб келмоқда.
Бундан кўзланган асосий мақсад – ногиронлиги бўлган шахсларнинг ҳуқуқларини ижтимоий ҳаётнинг барча соҳаларида ҳимоя қилиш, уларнинг муаммоларига кенг жамоатчилик эътиборини жалб этишдан иборат.
Эзгулик, меҳр-оқибат, инсонпарварлик тимсоли бўлган ушбу айёмда мамлакатимиздаги бир миллионга яқин имконияти чекланган ва ногиронлиги бўлган фуқароларимизга ҳурмат-эҳтиром ва эзгу тилакларимни билдираман.
Меҳр-мурувватли ва бағрикенг халқимиз азал-азалдан ёрдамга муҳтож, имконияти чекланган инсонларга эътибор ва ғамхўрлик кўрсатишни жамиятда тинчлик, дўстлик ва ҳамжиҳатликни мустаҳкамлашга хизмат қиладиган энг муҳим қадриятлардан бири сифатида эъзозлаб келади.
Ана шундай эзгу анъаналаримизни бугунги замон талаблари асосида ривожлантириш мақсадида сўнгги йилларда мамлакатимизда имконияти чекланган фуқароларимизни қўллаб-қувватлаш, улар учун зарур барча шароитларни яратиш борасидаги давлат сиёсати янги босқичга кўтарилмоқда.
Бунинг тасдиғини “Ногиронлиги бўлган шахсларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида”ги Қонун қабул қилингани, мамлакатимиз Ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги халқаро конвенцияга қўшилгани, соҳада мустаҳкам қонуний база яратилгани мисолида кўриш мумкин.
Шу асосда имконияти чекланган ва ногиронлиги бўлган шахсларнинг жамиятдаги мавжуд имкониятлардан фойдаланиш, ҳаракатланиш, соғлиқни сақлаш, таълим, бандлик, реабилитация, сиёсий-ижтимоий ҳаётда иштирок этиш билан боғлиқ ҳуқуқлари таъминланмоқда.
Бу борада “Инсон қадри учун” тамойили асосида Янги Ўзбекистонда инклюзив ривожланиш, яъни аҳолининг барча қатламлари учун тенг ҳуқуқ ва имкониятларни таъминлашга қаратилган кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилаётгани муҳим роль ўйнамоқда.
Биз ушбу йўналишда ногиронлиги бўлган инсонлар – жамиятнинг тўлақонли аъзолари, деган тамойилга амал қилган ҳолда изчил иш олиб бормоқдамиз.
Чиндан ҳам, биз барпо этаётган янги, эркин ва демократик давлатда жамиятнинг ҳар бир аъзоси билим олиш, замонавий касб-ҳунарларни эгаллаш, ўз истеъдод ва қобилиятини рўёбга чиқариш, меҳнат билан банд бўлиш учун зарур имкониятларга эга бўлиши шарт.
Биз учун ногиронлиги бўлган инсонларни ижтимоий ҳаётимизнинг барча соҳаларига жалб этиш устувор йўналиш ҳисобланади. Яқинда бўлиб ўтган Президент сайловида шу масалаларга алоҳида эътибор қаратилиб, ногиронлиги бўлган шахслар сайлов участкаларига келиб-кетишлари учун транспорт билан таъминлангани, Брайл алифбосида сайлов бюллетенлари тайёрлангани ва сайлов участкалари пандуслар билан жиҳозлангани уларнинг сиёсий-ижтимоий жараёнларда фаол иштирок этишларини таъминлаш йўлида муҳим қадам бўлганини халқаро ва хорижий кузатувчилар ҳам эътироф этдилар.
Имконияти чекланган фуқаролар учун яратилаётган шароитлар ҳақида гапирганда, сўнгги икки йилда пенсия ва нафақа олувчи ногиронлиги бўлган шахслар сони 100 минг нафарга кўпайиб, уларнинг миқдори қарийб 2 баробарга оширилганини таъкидлаш лозим. Шунингдек, барча ҳудудларда “Саховат ва кўмак” умуммиллий ҳаракати доирасида ҳамда “темир дафтар”, “аёллар дафтари” ва “ёшлар дафтари”га киритилган имконияти чекланган юртдошларимизга манзилли ижтимоий ёрдам кўрсатиш тизими йўлга қўйилди.
Ногиронлиги бўлган шахсларни ҳаётга мослаштириш ва ижтимоий реабилитация қилиш борасида ҳам катта ишлар амалга оширилмоқда. Масалан, кейинги йилларда 27 та тиббий-ижтимоий муассасалар реконструкция қилиниб, замонавий талабларга мос бўлган 1,5 мингта даволаш-реабилитация ўринлари фойдаланишга топширилди.
Ана шундай фуқароларимизга бепул бериладиган протез-ортопедия буюмлари ва реабилитация техник воситаларининг рўйхати 22 турдан 27 тагача кўпайтирилди. Хусусан, жорий йилнинг ўзида ногиронлиги бўлган болаларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш мақсадида улар бюджет маблағлари ҳисобидан қарийб 40 миллиард сўмлик протез-ортопедия ва реабилитация мосламалари, кохлеар имплантлар ҳамда бошқа махсус буюмлар билан таъминланди.
Бундан ташқари, халқ таълими тизимида инклюзив таълимни ривожлантириш дастурини амалга ошириш ишлари бошланди, 300 дан ортиқ мактабларда имконияти чекланган болаларнинг билим олиши учун зарур шароитлар яратилди.
Ҳақиқий матонат эгаси бўлган ногирон йигит-қизларимизнинг жаҳон майдонларида юқори натижаларни қўлга киритиб, Ватанимиз байроғини баланд кўтариб келаётганлари барчамизга чексиз ғурур-ифтихор бағишлайди. Жумладан, шу йил Токиода ўтказилган Паралимпия ўйинларида Ўзбекистон вакиллари 8 та олтин, 5 та кумуш ва 6 та бронза медалларини қўлга киритгани ҳар қандай таҳсин ва тасанноларга муносибдир.
Таъкидлаш жоизки, 3 декабрь санаси бутун дунёда паралимпиячиларни шарафлайдиган айёмга айланиб бормоқда. Шунинг учун ҳам азму шижоатли паралимпиячи спортчиларимизни яна бир бор чин дилдан қутлаб, уларга халқаро майдонларда юксак чўққиларни забт этишда янги муваффақиятлар тилаб қоламан.
Ҳаётнинг бошқа соҳаларида ҳам юксак марраларни эгаллашга қодир бўлган ёшларимиз ўз қобилият ва имкониятларини тўлиқ намоён этиши, ҳаётда ўзининг муносиб ўрнини топишига кўмаклашиш – бундан буён ҳам биз учун устувор вазифа бўлиб қолади. Шу мақсадда ҳамда ногиронлиги бўлган шахслар ўзларини жамиятнинг ажралмас қисми сифатида ҳис этиб яшашлари учун уларга қўшимча шарт-шароитларни яратишга қаратилган алоҳида дастур қабул қилиб, уни албатта амалга оширамиз.
Ушбу дастурнинг мазмун-моҳияти Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Барқарор ривожланиш мақсадлари билан ҳамоҳанг бўлиб, унда ногиронликни белгилашда тиббий ёндашувдан ижтимоий ёндашувга ўтиш асосий вазифа сифатида белгиланади.
Энди ногиронлиги бўлган шахслар – “муаммоси бор инсонлар” деган қарашдан воз кечиб, уларнинг имкониятини кенгайтириш учун, аввало, ижтимоий-иқтисодий тизимни такомиллаштириш йўлидан боришимиз зарур.
Шунинг учун дастурда қуйидаги масалаларга алоҳида эътибор қаратилади.
Биринчидан, ногиронлиги бўлган ёшларга барча даражада сифатли таълим олиши учун тенг имкониятлар яратилади.
Жумладан, келгуси ўқув йилидан бошлаб алоҳида таълим олишга эҳтиёжи бор болаларнинг 24 фоизи, 2025 йилда эса 40 фоизи оддий мактабларда ўқиши учун барча шароитлар яратилади. Шунингдек, инклюзив таълимнинг ресурс марказлари сони 14 баробарга кўпайиб, 200 тадан ошади.
Иккинчидан, ногиронлиги бўлган шахсларни касб-ҳунарга ўқитиш ва улар учун муносиб иш ўринларини яратиш орқали уларнинг даромадини кўпайтиришга қаратилган чора-тадбирлар янада кучайтирилади. Бу борада уларни замонавий касб-ҳунарга ўқитиш бўйича махсус дастурлар ишлаб чиқилади.
Шунингдек, ҳар бир инсон учун давлат ҳисобидан касб-ҳунар ўрганиш имконияти яратилади, шу мақсадда ажратиладиган маблағлар 2 баробарга оширилади.
Барча даражадаги давлат идораларига имконияти чекланган фуқароларни улар учун мос келадиган ишга қабул қилишда устунлик ва имтиёз берилади.
Бундан ташқари, тадбиркорларнинг ногиронлиги бўлган шахсларни ишга қабул қилиш борасидаги ташаббуслари қўллаб-қувватланиб, уларни рағбатлантириш чоралари кўрилади. Жумладан, бундай тадбиркорлар ва ишга қабул қилинган фуқароларга қўшимча солиқ имтиёзлари берилади ва давлат томонидан субсидиялар ажратилади.
Учинчидан, ногиронлиги бўлган шахсларнинг саломатлигини асраш, уларга тиббий хизматлар кўрсатиш ишлари тизимли равишда давом эттирилади.
Ногиронлиги бўлган болаларни соғломлаштириш учун Республика болалар тиббий реабилитация маркази ва унинг ҳудудий филиаллари ташкил этилади.
Шунингдек, ҳар йили 2 минг нафар болада туғма юрак нуқсони ва бош миядаги патологик ўзгаришлар бўйича жарроҳлик амалиётини ўтказиш белгиланмоқда.
Тўртинчидан, имконияти чекланган фуқаролар мамлакатимизнинг ижтимоий, иқтисодий ва сиёсий ҳаётида фаол қатнашиши учун “тўсиқсиз муҳит”, яъни, қулай шароит яратилади.
Жумладан, янги барпо этиладиган давлат идоралари бинолари, ижтимоий объектлар, боғ ва парклар, жамоат транспортида махсус инфратузилма яратиш, давлат хизматлари кўрсатиш тизимини ногиронлиги бўлган шахсларга мослаштириш бўйича чоралар кўрилади, улар учун махсус ахборот порталлари, телекўрсатувлар, адабиётлар ва кутубхоналар сони кўпайтирилади.
Мамлакатимизнинг барча ҳудудларида барпо этилаётган “Янги Ўзбекистон” массивларида ногиронлиги бўлган шахсларга уй-жой шароитларини яхшилаш учун субсидия ва имтиёзли кредитлар берилади.
Энг муҳими, барча даражадаги раҳбарлар ва давлат идоралари масъуллари томонидан ногиронлиги бўлган шахсларнинг муаммоларини ўрганиш ва ҳал қилиш бўйича доимий мулоқот тизими йўлга қўйилади.
Бир фикрни алоҳида таъкидлаб айтмоқчиман: жамиятимизнинг энг эҳтиёжманд қатламларидан бири бўлган ногиронлар билан боғлиқ фаолиятимизни танқидий қайта кўриб чиқар эканмиз, бу инсонлар ҳам мамлакатимиз фуқаролари, бизнинг юртдошларимиз эканини, бинобарин, ҳеч қачон ўзларини ёлғиз ҳис этмасликлари, ижтимоий ва иқтисодий ҳаётимизда фаол иштирок этишлари учун бундан буён ҳам барча куч ва имкониятларимизни сафарбар этамиз. Бир сўз билан айтганда, Ўзбекистонда ҳеч ким меҳр ва эътибордан четда қолмайди.
Ишончим комил, 3 декабрь – Халқаро ногиронлар куни мамлакатимиз ижтимоий-сиёсий ҳаётида мустаҳкам ўрин эгаллаб, жамиятимизда эзгулик, меҳр-оқибат, гуманизм ғояларини янада чуқур қарор топтиришга хизмат қиладиган муҳим саналардан бири бўлиб қолади.
Биз бу борада сиз, азизларга – кўпни кўрган отахон ва онахонларимизга, ҳурматли хотин-қизларимизга, ҳаётга дадил кириб келаётган навқирон ёшларимизга, доимо эзгу ва савоб ишлар қилиб яшашга интиладиган бутун халқимизга таянамиз.
Миллати, тили ва динидан қатъи назар, инсон қадр-қиммати ва шаънини улуғлаш, ҳар бир фуқаро ҳақида эътибор ва ғамхўрлик, меҳр-мурувват, саховат ва олижаноблик биз қураётган Янги Ўзбекистон жамиятининг ҳаёт қоидаси бўлиб қолади.
Барчангизни ана шундай олижаноб ишларда фаол иштирок этишга даъват этаман.
Чуқур ҳурмат-эҳтиром билан,
Шавкат Мирзиёев,
Ўзбекистон Республикаси Президенти
Ислом дини инсон ҳаётининг барча жабҳаларини қамраб олган ва унинг турмуш тарзини тартибга солувчи ҳаёт тарзи сифатида тушунилади. Ислом ҳалол ва ҳаром тушунчаларини аниқ белгилаб, инсонларга фақатгина ҳалол нарсалардан фойдаланишни тавсия қилади. Ҳалоллик нафақат моддий жиҳатдан, балки маънавий ва руҳий поклик учун ҳам муҳимдир.
Қуръони каримда ҳалол ризқ ҳақида
Аллоҳ таоло инсонларга ҳалол ва покиза ризқларни танлашни буюради. Қуръони каримда шундай марҳамат қилинади:
“Эй одамлар, ердаги ҳалол-пок нарсалардан тановул қилингиз ва шайтоннинг изларидан эргашмангиз! Албатта, у сизларга аниқ душмандир” (Бақара сураси, 168-оят).
Бу оятдан англашиладики, инсон ҳалол ва покиза ризқ истеъмол қилиши керак. Ҳаром нарсалар нафақат жисмоний, балки руҳий зарар ҳам етказади.
Ҳалол касб
Ислом ҳалол меҳнат қилиш ва ҳалол касб топишга катта аҳамият беради. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар:
Миқдом ибн Маъдикариб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
“Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ҳеч ким қўл меҳнати билан топиб еганидан яхши таом еган эмас. Аллоҳнинг набийси Довуд алайҳиссалом қўл меҳнати билан кун кўрар эди”, – дедилар”.
(Имом Бухорий “Саҳиҳ”да ривоят қилган).
Ҳалол касб инсонга нафақат молиявий барқарорлик, балки руҳий хотиржамлик ҳам олиб келади. Ҳалол меҳнат қилиб топилган ризқда барака бўлади ва оила ҳам тинч-осойишта ҳаёт кечиради.
Ҳалол никоҳ
Никоҳ инсониятнинг маънавий ва жисмоний поклиги учун муҳим воситадир. Қуръони каримда шундай буюрилган:
“ ….Сизлар учун (никоҳи) ҳалол бўлган аёлларга, иккита, учта, тўрттадан уйланаверингиз….” (Нисо сураси, 3-оят).
Ҳалол никоҳ оилавий тинчлик ва муҳаббат манбаи бўлиб, келажак авлоднинг соф ва тарбияли бўлишига хизмат қилади. Росулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) шундай деганлар:
“Никоҳ менинг суннатимдир, кимки суннатимдан юз ўгирса, у биздан эмас” (Имом Бухорий ривояти).
Шунинг учун ҳам Ислом ҳалол никоҳни қўллаб-қувватлайди ва уни муқаддас деб билади.
Ҳалол таом
Ҳалол таом инсоннинг соғлиғи ва руҳий ҳолатига катта таъсир кўрсатади. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар:
“Ҳалол ва покиза таом енглар, шунда дуоларингиз қабул бўлади.” (Имом Муслим ривояти)
Ҳалол таом инсонга куч-қувват беради, соғлом ҳаёт кечиришга ёрдам беради ва ибодатлари қабул бўлиши учун замин ҳозирлайди.
Ҳалол савдо ва тадбиркорлик
Ислом ҳалол савдони рағбатлантиради ва адолатли тадбиркорликни қўллаб-қувватлайди. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар:
“Ростгўй ва ишончли савдогар пайғамбарлар, сиддиқлар ва шаҳидлар билан бирга бўлади.” (Имом Термизий ривояти)
Ҳалол савдо билан шуғулланган инсон жамият учун манфаатли бўлиб, унинг бойлигида барака бўлади. Шунингдек, у ўз мижозлари ва ҳамкорлари олдида ишончли бўлиши керак.
Ҳалол турмуш тарзи
Ҳалоллик фақат озиқ-овқат ва молиявий ишлар билан чекланиб қолмайди. Инсоннинг ҳаёт тарзи ҳам ҳалолликка асосланган бўлиши лозим. Бу дегани, инсон ҳалол мулоқот қилиши, ҳалол ишлар билан шуғулланиши ва адолатли йўл тутиши керак. Бу хусусда Қуръони каримда шундай марҳамат қилинади:
“ У (пайғамбар) уларни яхшиликка буюради, ёмонликдан қайтаради ва пок нарсаларни ҳалол қилиб, нопок нарсаларни уларга ҳаром қилади…..” (Аъроф сураси, 157-оят)
Хулоса
Ислом дини ҳалолликка катта аҳамият беради. Ҳалол ризқ, ҳалол меҳнат, ҳалол никоҳ ва ҳалол таом инсоннинг жисмоний соғлиғи, руҳий поклиги ва маънавий камолотини таъминлайди. Шунинг учун ҳам ҳар бир мусулмон ҳалолликка риоя қилиши, ҳалол егулик ейиши ва ҳалол меҳнат қилиши лозим. Чунки ҳалол нарсалар инсон ҳаётида барака, тинчлик ва фаровонлик келтиради.
Аллоҳ таоло барчамизни ҳалол ва покиза ҳаёт кечиришга муваффақ қилсин! Омин.
Исломда ҳаром нарсалар ва уларнинг зарарли жиҳатлари
Ислом дини инсон ҳаётининг ҳар бир соҳасига йўл-йўриқ кўрсатиб, унга ҳалол ва ҳаром тушунчаларини аниқ белгилаб берган. Ҳаром нарсалардан сақланиш мусулмон кишининг бурчи бўлиб, бу инсоннинг жисмоний ва маънавий соғломлиги учун муҳим аҳамиятга эга. Қуръон ва ҳадисларда ҳаром қилинган нарсалар ва уларнинг зарарлари ҳақида кўплаб таъкидлар келтирилган.
1. Ҳаром озиқ-овқат ва ичимликлар
Ислом дини муайян таом ва ичимликларни ҳаром деб белгилаган. Қуръони Каримда шундай марҳамат қилинади:
“У сизларга ўлимтик, қон, чўчқа гўшти ва Аллоҳдан ўзгага атаб сўйилган нарсаларни (истеъмол қилишни қатъий) ҳаром қилди….” (Бақара сураси, 173-оят)
Ҳаром таом ва ичимликларнинг зарарлари:
Соғлиқ учун зарарли: Ҳаром қилинг ан гўштлар ва ичимликлар инсон организмига зарар етказади.
Руҳий ва маънавий покликни йўқотиш: Ҳаром таом истеъмол қилиш инсоннинг ибодати ва дуоларининг қабул бўлишига таъсир қилади.
Жамиятга салбий таъсир: Спиртли ичимликлар ва ҳаром маҳсулотлар жамиятда бузғунчиликка олиб келади.
Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: “Албатта, Аллоҳ ҳалол ва ҳаромни аниқ баён қилди. Ким шубҳали нарсалардан сақланса, дин ва номусини сақлаган бўлади.” (Имом Бухорий ва Муслим ривояти)
2. Спиртли ичимликлар ва гиёҳванд моддалар
Ислом спиртли ичимликлар ва гиёҳванд моддаларни қатъий ҳаром қилган. Қуръонда шундай буюрилган:
” Эй имон келтирганлар! Албатта, май (маст қилувчи ичимликлар), қимор, бут-санамлар ва (фол очадиган) чўплар шайтоннинг ишидан иборат ифлосликдирки, ундан четланингиз! Шояд (шунда) нажот топсангиз.” (Моида сураси, 90-оят)
Зарарли жиҳатлари:
Ақл ва онгни заифлаштириш: Спиртли ичимлик ва гиёҳванд моддалар инсоннинг фикрлаш қобилиятини йўқотади.
Ижтимоий муаммолар: Ичкиликбозлик ва гиёҳвандлик оилавий ва жамиятда муаммоларни келтириб чиқаради.
Жиноят ва бузғунчилик: Спиртли ичимликлар ва гиёҳванд моддалар жиноятлар ва жамиятда тартибсизликларни кўпайтиришга сабаб бўлади.
3. Қимор ва ноҳақ йўл билан бойлик орттириш
Қуръони Каримда қимор ва нохақ йўл билан бойлик орттириш қаттиқ қораланади:
” Шайтон май билан қимор (ёрдами)да ўрталарингизга адоват ва нафрат солишни ва сизларни Аллоҳнинг зикри ҳамда намоздан қайтаришни хоҳлайди. Бас, энди, сизлар (май ичишдан) тийилувчимисиз??!” (Моида сураси, 91-оят)
Қиморнинг зарарли жиҳатлари:
Иқтисодий муаммолар: Қимор ўйнаган одамлар ўз мол-мулкини йўқотиб, қашшоқликка тушишади.
Оилавий низолар: Қиморбозлик оила бузилиши ва жанжалларга сабаб бўлади.
Жамиятда бузғунчилик: Қимор жамиятда коррупция ва алдовга йўл очади.
Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганлар: “Ким қимор ўйнаса, у худди тўнғиз гўшти еган одамга ўхшайди.” (Имом Муслим ривояти)
4. Зино ва фаҳш ишлар
Ислом зино ва фаҳш ишлардан қаттиқ қайтарган. Қуръони Каримда шундай дейилган:
“. Зинога яқинлашмангиз! Чунки у фаҳш ва ёмон йўлдир..” (Исро сураси, 32-оят)
Зинонинг зарарли жиҳатлари:
Оила бузилиши: Зино оилаларнинг парокандалигига олиб келади.
Жамиятда тартибсизлик: Фаҳш ишлар жамиятда ахлоқий тушкунликка олиб келади.
Руҳий зарарлар: Зино инсоннинг руҳий хотиржамлигини йўқотади ва уни гуноҳга ботиради.
Росулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) айтганлар: “Зино қилган инсон иймонли ҳолда зино қилмайди.” (Имом Бухорий ривояти)
5. Нохақ сўз ва туҳмат
Ислом ёлғон гапириш, ғийбат қилиш ва туҳмат қилишни ҳаром деб белгилаган. Қуръони Каримда шундай марҳамат қилинади:
” Эй мўминлар! Кўп гумон(лар)дан четланингиз! Чунки баъзи гумон(лар) гуноҳдир. (Ўзгалар айбини қидириб) жосуслик қилмангиз ва бирингиз бирингизни ғийбат қилмасин!…” (Ҳужурот сураси, 12-оят)
Ёлғон ва ғийбатнинг зарарлари:
Ишончсизлик: Ёлғон гапириш одамлар ўртасида ишончсизликка олиб келади.
Одамлар ўртасида низо: Ғийбат ва туҳмат жамиятда фитна ва низоларни келтириб чиқаради.
Хулоса
Исломда ҳаром қилинган нарсалар инсон ва жамият учун зарарли экани аниқ кўрсатилган. Ҳаром таомлар, спиртли ичимликлар, қимор, зино ва ёлғон сўзлар инсон ҳаётига салбий таъсир кўрсатади. Мусулмон киши бу каби ишлардан узоқ бўлиши, ҳалол йўл билан ҳаёт кечириши лозим.
Аллоҳ таоло барчамизни ҳаром ишлардан сақласин ва покиза ҳаёт кечиришга муваффақ қилсин! Омин.
Илёсхон Аҳмедов тайёрлади
“Ҳидоят” журналининг 2025 йил 6-сонидан