Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo'lsin.
Payg'ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo'lsin.

Inson doimo Alloh taoloning ne'matiga burkanib yashaydi. Shunday ekan u hamisha ne'matlarga shukr qilishga muhtoj. Son-sanoqsiz ne'matlar ichra bilib-bilmay gunohkor bo'lgani uchun o'z-o'zidan tavba va istig'forga ham muhtojdir. Demak, banda ne'matlar ichra yasharkan tavba va istig'forni o'ziga lozim tutmog'i kerak. Zero u xatodan xoli emas. Hatokorlarning eng yaxshisi esa tavba va istig'for aytuvchilaridir. Ushbu maqolamizda ana o'sha istig'forning hukmlari va fazilatlarigaga qisqacha to'xtalamiz. Alloh taolo o'zi manfaatli qilsin.

Istig'forning hukmlari.

Hoh o'zi uchun xoh boshqasi uchun istig'for aytish ulkan ibodat hisoblanadi.

Istig'for aslida mustahab amal: Alloh taolo marhamat qiladiki: “Allohdan mag'firat so'ranglar! Albatta, Alloh mag'firatli va rahmlidir”, (Muzzammil surasi, 20-oyat). Ushbu oyatdagi buyruq ulamolar tomonidan mustahabga haml qilinadi. Chunki, dinimiz gunoh qilmasakda istig'for aytishni matlub sanaydi. Shuning uchun kishi o'ziga, ota-onasiga, muslim va muslimalarga ularning tiriklarigayu o'tganlariga istig'for aytadi.

Istig'for goho mustahab darajasidan vojib darajasiga chiqadi. Masalan, bir kishi gunoh qilib qo'ysa darhol ortidan tavba va istig'for aytmog'i lozimdir.

Istig'forning harom o'rinlari ham mavjud bo'lib, bu kofirlarning haqqidadir. Alloh taolo o'zining kalomida ochiq-oydin keltirganki: “Na payg'ambar va na mo'minlar mushriklar uchun, garchi ular qarindoshlari bo'lsa ham ularning do'zax ahli ekanliklari ma'lum bo'lgandan keyin – istig'for (gunohlarini kechirishini) so'rashlari joiz emas.

Ibrohimning (o'z) otasi uchun istig'for so'rashi faqat unga qilgan va'dasi tufayli edi. Allohning dushmani ekanligi bilingandan keyin undan (otasidan) voz kechdi. Albatta, Ibrohim oqko'ngil va halimdir”.

Bu toifadagi insonlarga e'tiqodlari fosid bo'lganligidan istig'forning hech manfaati bo'lmaydi. Shuning uchun ham Alloh taolo o'z kalomida bizni bu ishdan qaytarmoqda.

Bandaning istig'forga muhtojligi.

Istig'for ulkan ibodat bunga shubha yo'q. Uning ulkanligi shundaki, payg'ambarlar bu amalda bardavom bo'lganlar va o'z ummatlarini ham muntazam istig'forga da'vat etganlar. Inson Alloh taologa doimiy muhtoj, uning Robbisiga bo'lgan ehtiyoji ham hech qachon tugamaydi. Kerak bo'lsa har soat, har daqiqa, har soniya va har bir holatida ehtiyoj bor. Afsuski, buni tushinish uchun insonda ilmu-ma'rifat bo'lishligi darkor. Bandaning Alloh taoloni tanishi qanchalik ko'p bo'lsa, istig'fori ham shunchalik ko'payib boraveradi. Albatta bu ishda ham avvalgi o'rinni Allohning payg'ambarlari, ulardan so'ng avliyoullohlar va ulamolar egallaydi. Alloh taolo kalomida marhamat qiladi: “Allohdan bandalari orasida ulamolargina qo'rqurlar. Haqiqatan, Alloh qudratli va mag'firatlidir”, (Fotir surasi, 28-oyat).

Shuning uchun ham ulamolar avvalo o'zlari, qolaversa boshqalarni ham istig'forga da'vat qiladilar. Istig'for aytishlik bilan inson nafaqat gunohlardan poklanadi balki rizqini keng bo'lishi, ishlarini engillashishi, turli yomonliklardan omonda bo'lishiga ham sababchi ekaligini Qur'on va sunnatda kelgan ko'rsatmalardan bilishimiz mumkin. Ulug'lardan birlari istig'for haqida shunday deydilar:

“Istig'for bandani makruh ishdan mahbub ishga, noqis amaldan mukammal amalga va maqomi adnodan maqomi a'loga olib chiqadi”.

Kundalik hayotimizda ham ba'zan o'zimiz bilib-bilmay do'stlarimizni, yaqinlarimizni, ahli-ayol farzandlarimizni xafa qilib qo'yishimiz hammamizdagi bor odat. Mana shunday vaqtlarda ham ulardan uzr so'rab Alloh taologa istig'for aytsak salafu-solihlar yo'lini tutgan bo'lamiz. Bir kuni Huzayfa ibn Yamon roziyallohu anhu o'zining tilini achchiqligidan, ahli-ayoliga qattiq gapirib qo'yayotganligidan afsuslanib payg'ambarimizning huzuriga keldilar. Sarvari koinot sollollohu alayhi vasallam unga: “Istig'for aytgin e Huzayfa, men ham bir kunda etmish marotaba istig'for aytaman dedilar”. Imom Ahmad, Imom Dorimiy rivoyatlari.

Banda istig'forga shu darajada muhtojki, hatto qazoi hojatda ham ehtiyoji bor. Masalan hojatxonadan chiqqach darhol “g'ufronaka” (mag'firatingni so'rayman), demoq mustahabdir. Buning sababida ulamolar ikki xil fikr bildirganlar. Birinchisi, jismning aziyati ketgach gunohning aziyatini eslash munosib bo'lgani uchun. Ikkinchisi, ne'matni shukrini izhor qilishdan ojiz bo'lganligi uchun istig'for aytiladi.

Istig'forning fazilati.

Istig'forning fazilati haqida kelgan oyat va hadislarning barchasi bu ibodatning naqadar ulug'ligi va hayru-barakasi ko'pligiga dalolat qiladi.

Albatta, namoz, ro'za, haj kabi ibodatlarning ma'lum vaqtlari bor. Istig'forning esa muayyan vaqti yo'q bo'lsada, sahar vaqtlari eng munosib vaqtligini dalillardan bilib olish mumkin. Alloh taolo marhamat qiladi: “Saharlarda ular (Allohdan) mag'firat so'rar edilar”, (Vaz- zoriyot, 18-oyat).

Sahar vaqtida qilingan duolar ijobatga yaqinroqdir. Chunki bu vaqtda tirikchilik tashvishlari, ko'ngilni bezovta qiluvchi narsalar bo'lmagani uchun, ibodatda o'qilgan narsalar qalbga yaxshiroq o'rnashib, jimlik hukm surgani uchun inson o'z qilmishlarini tafakkur qilib astoydil tavba qilishlik imkonini beradi. Hadislarda Alloh azza va jallani o'z azamatiga loyiq tarzda dunyo osmoniga tushib “...Istig'for aytuvchi bormi, men uni mag'firat qilaman” (Buxoriy va Muslim rivoyati), demoqligi ham zikr qilinadi. Shuning uchun ham Ya'qub alayhissalomning o'g'illari otalaridan “Ey, ota, Allohdan bizlarning gunohlarimizni mag'firat qilishini so'rang” deganlarida “U aytdi: “Albatta, Robbimdan sizlarni mag'firat qilishini so'rayman. Albatta, mag'firat qiluvchi va mehribon zot Udir” (Yusuf surasi, 98-oyat), dedi. Suyukli payg'ambarimiz ham garchi Allohning habibi, gunohlari kechirilgan bo'lsada istig'forni o'zlariga lozim tutganlar Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadiki: “Allohga qasamki men bir kunda yuzdan ortiq istig'for aytaman”, dedilar.

Ba'zi salaflar aytdilar: “Ba'zi insonlar gunoh amallarni qiladilar va jannatga kiradilar va ba'zi insonlar savob ishlarni qiladilar va do'zax ahlidan bo'ladilar. Shunda odamlar so'raydilar, bu qanaqasi? Odamlar bilib-bilmay gunoh ishlarni qilib so'ng ortidan tavba qiladilar, qilgan ishlariga pushaymon bo'ladilar. Har qachon o'sha gunohlarini eslasalar nadomat chekib yig'lab istig'for aytadilar va ularning bu ishlari Alloh taoloning rahmat-mag'firatiga sabab bo'lib, jannatga doxil bo'ladilar. Yana shunday odamlar borki, savob amallarni qilib, odamlarga yaxshiliklar qilib, buni esdan chiqarmaydilar va doim qilgan ishlaridan g'ururlanib kibrga ketadilar. Va holbuki ularni shu ishlarga yo'llab qo'ygan zotni esdan chiqaradilar, uning hidoyati sabab ekanligini xotirlamaydilar, oxir-oqibat do'zaxh ahlidan bo'ladilar”.

Istig'for hayotimizni oson va mazmunli qilishiga Qur'on va hadisdan dalillar.

Boy bo'lishni xohlaysizmi? Unda istig'for ayting. Alloh taolo aytadi: “Sizlarga mol-dunyo, farzandlar bilan madad berur hamda sizlarga bog'lar (ato) qilur va sizlarga anhorlarni (ato) qilur. (Nuh surasi, 12-oyat) 

Tinch xotirjam hayot kechirishni istasangiz istig'for ayting. Zero Robbimiz marhamat qiladi: “Robbingizga istig'for aytinglar, so'ngra Unga tavba qilinglar. (Shunda) U Zot sizlarni ma'lum muddatgacha yaxshi rohatlar ila bahramand qilur va har bir fazl egasiga fazlini berur. Agar yuz o'girib ketsangiz, bas, albatta, men sizlarga ulug' kunning azobi bo'lishidan qo'rqaman. (Hud surasi, 3-oyat)

Qurg'oqchilikdan omonda bo'lishni istasangiz istig'for ayting zero janobi Haq shunday deydi: “Bas, dedimki: -Robbingiz (Alloh) dan mag'firat so'rangizlar, U o'ta kechirimli zotdir. (Shunda U) ustilaringizga osmondan yomg'ir yog'dirur. (Nuh surasi, 10-11-oyatlar)

Farzandli bo'lishni xohlasangiz istig'for ayting. Alloh taolo aytadi: “Sizlarga mol-dunyo, farzandlar bilan madad berur hamda sizlarga bog'lar (ato) qilur va sizlarga anhorlarni (ato) qilur. (Nuh surasi, 12-oyat)

Jismonan va ruhan baquvvat bo'lishni xohlasangiz istig'forni kanda qilmang. Istig'for qalbga va badanga ajib bir quvvat beradiki, buning natijasida hayotiy ranju-alamlarni engib o'tishga ko'nikma xosil bo'ladi. Alloh taolo aytadi: “Ey, qavmim! Robbingizdan mag'firat (kechirim) so'rang, so'ngra Unga tavba qiling, shunda U osmondan (yomg'ir) yog'dirar va quvvatingizga quvvat qo'shar. Jinoyatchi bo'lib ketmanglar!”

Shaytonni g'azablantirmoqchi bo'lsangiz istig'forni lozim tuting.

Hadisda kelishicha: “Shayton: “Gunohlar tufayli odamlarni halok qildim lekin odamlar meni “Laa ilaha illalloh va istig'for” bilan o'ldiradilar”, deb aytadi. (Imom Ahmad rivoyati).

Astag'firullohal 'aziym va atubu ilayh!

Astag'firullohallaziy laa ilaaha illa huva va atubu ilayh!

Abdug'ofur Niyozqulov,
O'MI Fatvo bo'limi mutaxassisi.