Sayt test holatida ishlamoqda!
01 Iyul, 2026   |   16 Muharram, 1448

Toshkent shahri
Tong
03:08
Quyosh
04:54
Peshin
12:29
Asr
17:42
Shom
20:04
Xufton
21:45
Bismillah
01 Iyul, 2026, 16 Muharram, 1448

Erdan boshqalar ham nikohni buza oladimi?!

12.11.2021   5143   6 min.
Erdan boshqalar ham nikohni buza oladimi?!

Fiqh kitoblarida nikoh va taloq alohida katta bo'lim tariqasida yoritiladi. Taloqning ichidagi qismlaridan biri bu “Hulu'” masalasi hisoblanadi. Alloh Taolo g'azab qilgan va er-u osmon u sababli larzaga kelgan narsa bu nikoh aqdi bo'langan insonlarning ajrimidir. Hulu ham taloq kabi ajrim hisoblanib, uning taloqdan farqi- ayol kishi tomonidan talab qilingan ajrimdir.  Albatta islom shariatida aql va quvvat jihatdan erkak kishi kuchli sanaladi va barcha masalalar uning tasarrufi orqali amalga oshiriladi. Bu narsa qiyshiq qovurg'adan yaratilgan ayolning ojiza va hissiyotga beriluvchi maxluqotligini Biluvchi Zot tomonidan qo'yilgan buyruq hisoblanadi. Shu sababdan, taloq qilish huquqi erkak kishiga berilgan bo'lib, uni javobgarligini ham erkak kishi bo'yniga yuklatiladi. Ammo shunday vaziyatlar bo'ladiki, ajrim ayol tomondan ham talab qilinishi mumkin. Bu tomonga ham islom shariati munosib qarab, o'z o'rnida ayol kishi ham o'z talog'ini talab qilib olishga huquq berilgan.

 Hulu' so'zi lug'atan “kiyim echish” degan ma'noda ifodalaydi. Shariatda esa xotin kishining arz qilib, bir narsa berib, eri bilan ajrashishiga xulu' deyiladi. Chunki er-xotin Qur'on ta'biri ila bir-biriga kiyim o'rnida bo'ladi. Shu sababdan mana shu lug'aviy ma'nodagi so'z bilan qo'llaniladi.

Alloh taolo Baqara surasida:

Bas, agar ikkovlarining Allohning chegaralarida tura olmasligidan qo'rqsangiz, xotin bergan evazda ikkovlariga gunoh yo'qdir. Ushbular Allohning chegaralaridir. Bas, ularni buzmang. Va kim Allohning chegaralarini buzsa, bas, o'shalar, ana o'shalar zolimlardir , degan (229-oyat).

Ushbu oyati karima asosida Islom shariatida xulu' hukmi joriy qilingan. Er-xotin birga yashashlarining iloji qolmasa, agar birga tursalar, gunoh ish sodir bo'lishi muqarrar bo'lib qolsa, xotin ajrashishni istasa, eriga fidya (to'lov) berib, uni rozi qilib, ajrashib ketishi joizdir.

Islom dinida birinchi xulu' Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam zamonlarida sodir bo'ldi.  Ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi:

Sobit ibn Qaysning xotini Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga kelib: Ey Allohning Rasuli! Men unga xulqda ham, dinda ham bir ayb qo'ya olmayman, lekin Islomda kufron bo'lishini (ya'ni erimni yoqtirmaganim uchun unga itoatsizlik qilib, gunohkor bo'lishni) ham istamayman , dedi.

Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: (Senga mahr qilib bergan) bog'ini unga qaytarib berasanmi? dedilar. Ha , dedi ayol. U zot (Sobit ibn Qaysga) Bog'ni qabul qilib olgin-da, uni bir taloq qil , dedilar .

Buxoriy va Nasoiy rivoyat qilganlar.

Sobit ibn Qays roziyallohu anhu Nabiy sollallohu alayhi va-sallamning aytganlarini qildi va shu tariqa Islomda birinchi xulu' sobit bo'ldi.

Hulu' boin taloq hisoblanadi. Chunki Rasululloh sollallohu alayhi vasallam xulu'ni bir boin taloq hisoblaganlar. Boin taloq – raj'iy taloqdan farqlin o'laroq er- xotinlik aloqalari o'sha zahotiyoq tamom  bo'ladi.

Bundan tashqari ajrim qozi tomondan ham amalga oshiriladi. Qazoiy ajrimga to'rt fiqhiy mazhablarga ko'ra, quyidagilar sabab bo'ladi:

  • nafaqa qilishdan ojizlik
  • er-xotindagi ayb
  • zarar
  • yomon oilaviy munosabatlar
  • erning g'oyib bo'lishi hamda qamoq.

Ushbu masalalar qozining hukmiga bog'liq bo'ladi.

Nafaqadan ojiz bo'lish. Hanafiy mazhabidan boshqa uch mazhab, ya'ni molikiy, shofe'iy va hanbaliy mazhablarida nafaqadan ojiz bo'lish er-xotin ajratilishiga sabab bo'ladi. Ammo, hanafiy mazhabiga ko'ra, nafaqadan ojizlik sababli er xotin orasi ajratilmaydi. Chunki er goh boy, goh nochor holatda bo'ladi. Agar er boy bo'lib, nafaqa qilmayotgan bo'lsa, ajrimdan boshqa yo'llar qilinadi, masalan qamab qo'yiladi yoki majburan moli nafaqa uchun sotiladi.

Ayb va kasallik. Abu Hanifa va Imom Muhammad uch jinsiy kasallik sababidan er-xotin orasi ajratiladi, deyishgan. Ular:

  1. Majbub – erkak jinsiy a'zosi kesilgan bo'lishi;
  2. Unna – jinsiy ojiz bo'lish;
  3. Hasy – bichilgan bo'lish. Mana shu holatlardagina xotin qoziga shikoyat qilib, ajrim talab qilishga haqli.

Bunda qozining nikohni fasx – bekor qilishi boin taloq bo'ladi.

Janjal va zarar. Janjal – inson hurmatiga ta'na etkazadigan darajadagi qattiq nizo. Zarar – erkak kishining xotiniga gap yoki xatti-harakat bilan aziyat etkazishi. Huddi, so'kish, urish va harom ishlarga majburlashi kabi. Molikiylardan boshqa uch mazhab, agarchi nizo va zarar o'ta darajada kuchli bo'lsa ham, ajrimga sabab bo'lolmaydi. Chunki ayoldagi zararni taloqsiz ham hal etish mumkin, masalan qozining erkakni odobga chaqirishi, jazolashi kabi.Molikiylarda esa, zarar va janjal sababidan tafriq joiz bo'ladi,

Erning yo'q bo'lib ketishi. Agar er g'oyib bo'lsa hanafiy va shofe'iy mazhabiga ko'ra, garchi muddat uzun bo'lsada, erning yo'q bo'lishi sababidan qozi ularning orasini ajratmaydi. Negaki, bu borada birorta shar'iy dalil sobit bo'lmagan.

Toshkent Islom instituti

403-guruh talabasi Orifjonova Mohira

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Ey yoshlar, sizlar naqadar baxtlisiz!

30.06.2026   2514   5 min.
Ey yoshlar, sizlar naqadar baxtlisiz!

Bismillahir Rohmanir Rohiym

Bugun – Yoshlar kuni.

Avvalo, shuni aytmoqchiman: Ey yoshlar, sizlar naqadar baxtlisiz!

Sizlar ilm olish uchun eshiklari ochiq bo‘lgan yurtda yashayapsiz. Ilm olishni istasangiz, kasb-hunar o‘rganishni istasangiz ham, oliy ta’lim olishni istasangiz ham imkoniyatlar bor. Ota-onangiz tinch osmon ostida sizning kamolingizni orzu qilib yashayapti.

Bu ne’matlarning qadriga yeting.

Har bir ne’matning shukri bo‘ladi. Yoshligingizning shukri – uni Alloh rozi bo‘ladigan yo‘lda sarflashdir.

Alloh taolo aytadi: Bas, Meni eslangiz, sizni eslarman. Va Menga shukr qilingiz, kufr qilmangiz (Baqara surasi, 152-oyat).


Aziz yoshlar!

Bugun dunyo siz uchun kurashmoqda. Ammo bu kurash qurol bilan emas, qalbingiz uchun kurashdir.

Bir tomonda muallim ustozlaringiz chaqiradi.

Ikkinchi tomonda nafs chaqiradi.

Bir tomonda ota-onaning duosi.

Ikkinchi tomonda internetdagi noma’lum odamlarning chaqiriqlari.

Bir tomonda yurtimiz ulamolari.

Ikkinchi tomonda o‘zini “haqiqat tarafdori” deb ko‘rsatadigan, ammo aslida yoshlarni fitna, g‘azab va adovat sari yetaklaydigan buzg‘unchi oqimlar.

Ular sizga: “Faqat biz haqmiz”, deydi.

Ammo ularning ortidan borgan qancha yoshlar ota-onasidan, ilmidan, yurtidan ayrildi, eng achinarlisi esa, xotirjamligini ham yo‘qotdi. Ular baxt izlab chiqib, baxtini yo‘qotdi.


Islom esa, insonni ota-onasiga mehribon, yurtiga foydali, ilmga tashna, odobli va rahmli bo‘lishga chaqiradi.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytdilar: “Ikki ne’mat borki, odamlarning ko‘pi ularning qadriga yetmaydi: sog‘liq va bo‘sh vaqt” (Imom Buxoriy rivoyati).

Yoshlik ham mana shu ikki ne’matning eng go‘zal davridir.

Bugun telefoningizda birgina tugma bilan dunyoning har xil fikrlari kirib keladi.

Ammo unutmang...

Har ko‘p kuzatiladigan odam haq bo‘lavermaydi.

Har chiroyli gap jannatga olib bormaydi.

Ba’zan eng xavfli zahar eng shirin idishda bo‘ladi.

Shayton ham hech qachon insonni: Kel, gunoh qil”, deb boshlamaydi. Avval: Faqat bitta video ko‘r”, deydi. Keyin: Faqat bitta shubhali sahifani o‘qib ko‘r, deydi. So‘ng esa qalb asta-sekin nurini yo‘qota boshlaydi.

Bugun sen kimni tinglayotganing – ertaga kim bo‘lishingni belgilaydi.

Kim bilan yurganing – qayerga borishingni belgilaydi.

Nimani ko‘rayotganing – qalbing qanday bo‘lishini belgilaydi.

Shuning uchun ulamolarga mahkam yopishing.

Diyoringiz ulamolariga yaqin bo‘ling.

Jonajon vataningizni do‘st tuting.

Ilm-hunarni hayotingizning eng go‘zal lahzasiga aylantiring.

Ota-onangizning roziligini yo‘qotmang.

Chunki ota-onaning birgina duosi ba’zan insonni dunyo va oxirat saodatiga olib boradi.

Aziz yoshlar!

Yoshlik – o‘tib ketadigan fasl.

Bugun kuchli oyoqlar bir kun qariydi.

Bugun o‘tkir ko‘zlar bir kun xiralashadi.

Bugun tez yugurayotgan yurak ham bir kun to‘xtaydi.

Ammo yoshligingizda vataningizga qilgan bir fidoiylik, bir sadaqa, bir ilm, bir yaxshilik Qiyomat kunigacha siz bilan qoladi.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam xabar berganlar: Qiyomat kuni banda besh narsadan so‘raladi. Ulardan biri Yoshligini nimaga sarflading?”.

Shunday ekan, bugun javobini tayyorlaylik.

Ey yoshlar!

Siz bu yurtning umidisiz.

Ota-onangizning quvonchisiz.

Ustozlaringizning mevasisiz.

Ummatning ertangi kunisiz.

Shunday ekan, hech kim sizning pok qalbingizni o‘g‘irlamasin.

Hech kim sizni ilm yo‘lidan chalg‘itmasin.

Hech kim sizni fitnaga boshlamasin.

Ilm bilan yuksaling.

Odob bilan bezaning.

Shunday yosh bo‘lingki, sizni ko‘rgan ota-ona: Allohim, O‘zinga shukur, farzandimdan roziman Sen ham rozi bo‘lgin, deb duo qilsin.

Alloh taolo barcha yoshlarimizni iymoni mustahkam, ilmi ziyoda, odobi go‘zal, ota-onasiga sadoqatli, Vataniga foydali va ummatga xizmat qiladigan solih insonlardan aylasin.

 

Nuriddin HAMRAQULOV,
Yakkasaroy tumaniRahimjon hoji otajome masjidi imom noibi

Maqolalar