Samarqand, deyilganda har bir inson avvalo Registonni, Shohi Zinda yoki Amir Temur yodgorlik majmualarini, Hazrati Hizr masjidi yoki Mirzo Ulug'bek rasadxonasini, Ho'ja Doniyor maqbarasi yoki Bibixonim (Amir Temur) masjidini ko'z oldiga keltiradi – deydi Samarqand shahar hokimi Boburmirzo Obloqulov O'zA bilan suhbatda. – Demoqchimanki, shahrimiz birinchi navbatda muqaddas qadamjolari va tarixiy obidalari bilan, betakror tabiati bilan dunyoga mashhur va shuning uchun ham Samarqandni ziyorat qilish, bu maskanda bo'lishni har bir inson orzu qiladi. Buni o'zi uchun yuksak sharaf deb biladi. Tabiiyki, bu Samarqandning dunyo turizm markazlaridan biriga aylanishi, yil-o'n ikki oy sayyohlar bilan gavjum bo'lishining asosiy omilidir.
Shu bois keyingi yillarda Prezidentimizning alohida e'tibori bilan Samarqandda turizmni rivojlantirish uchun har qachongidan keng ko'lamda ish olib borilyapti. Buning uchun ajratilayotgan mablag'ning ham, berilayotgan imtiyoz va imkoniyatlarning ham qiyosi yo'q. Masalan, ayni paytda shahar hududida 14 ta arxeologiya, 417 ta me'moriy, 36 ta monumental va 23 ta diqqatga sazovor madaniy meros ob'ekti davlat ro'yxatida qayd etilgan va muhofazaga olingan. Ularni asrab-avaylash va sayyohlarga asl holicha ko'rsatish, kelgusi avlodlarga etkazish uchun respublika va mahalliy byudjetdan har yili katta mablag' ajratilmoqda. Shuningdek, bu borada tadbirkorlar imkoniyatlaridan foydalanilmoqda.
Endi raqamlarga e'tibor bering – 2019 yilda shahrimizga 560 ming xorijiy sayyoh tashrifi kuzatilgan bo'lsa, pandemiya sababli 2020 yilda ushbu ko'rsatkich 52 ming kishini tashkil etdi. Bu yil karantin cheklovlari yumshatilgach, to'qqiz oy davomida 54 ming 500 nafar xorijiy hamda 1 million 245 ming nafar mahalliy turistlar tashrifi amalga oshirilgan. Buning barchasi shaharga kelayotgan investitsiya, iqtisodiyotga tushum, degani. Albatta, shunga mos xizmat, sharoit yaratish ham oldimizdagi muhim vazifa hisoblanadi.
Bugungi kunda shaharda mehmonxonalar soni 160 taga, ulardagi o'rinlar 6569 taga etdi. Bundan tashqari 100 ga yaqin oilaviy mehmon uylari faoliyati yo'lga qo'yildi. Orzu Mahmudov ko'chasi gastronomik turizmni rivojlantirish bo'yicha maxsus hudud sifatida belgilanib, bu erda turli mamlakatlar taomlari tayyorlanadigan ovqatlanish nuqtalarini tashkil etildi. Bog'ibaland mahallasida “Anjirzor” yangi turistik maskan ochildi. Kelgusida Bog'ibaland va Sharq mahallalari “turizm mahallasi”ga aylantiriladi.
Umuman, 2021-2022 yillarda umumiy qiymati 1,2 trillion so'mlik 44 ta loyihani amalga oshirish hamda 1257 ta yangi ish o'rinlari yaratish bo'yicha ish olib borilmoqda.
Mamlakatimizga xorijiy davlatlardan sayyohlar oqimini oshirish maqsadida vizasiz rejim joriy etilgan mamlakatlar soni 2021 yil 1 mart holatiga 86 tani tashkil etardi. Prezidentimizning 2021 yil 9 fevraldagi farmoniga asosan, 2021 yil 1 martdan boshlab O'zbekiston Respublikasi hududiga kirgan kundan e'tiboran 10 kunlik muddatga o'z yoki uchinchi mamlakatga uchish aviachiptasini taqdim qilgan Bahrayn Qirolligi, Qatar Davlati, Quvayt Davlati, Ummon Sultonligi va Hitoy Halq Respublikasi, shu jumladan Hitoyning Gonkong va Makao maxsus ma'muriy hududlari fuqarolari uchun vizasiz rejim belgilandi. Buning natijasida vizasiz rejim joriy etilgan mamlakatlar soni 90 taga etkazildi.
Shuningdek, yil boshida Eron Islom Respublikasining «Iran Aseeman Airlines» aviakompaniyasi hamda «Persian Gulf Tourism Holding Company» kompaniyasi vakillari bilan uchrashib, ziyorat turizmi sohasida hamkorlik aloqalarini rivojlantirishga kelishib oldik. Samarqand va Eronning Isfahon shahri o'rtasida savdo-iqtisodiy, turizm va madaniy aloqalarni kengaytirish, jumladan ikki shaharlar o'rtasida birodarlashgan shaharlar munosabatlarini o'rnatish masalasini muhokama qilib, anglashuv memorandumi imzoladik. Turkiyaning Istanbul, Kon'ya, Izmir shaharlari bilan turizm sohasida aloqalarni o'rnatish bo'yicha sa'y-harakat olib boryapmiz. Butunjahon turizm tashkiloti tomonidan joriy yilning 8-9 iyul' kunlari Portugaliyaning Portu shahrida o'tkazilgan “Turizm va shaharlar kelajagi” hokimlar forumida ham bir qator kelishuvlarga erishdik.
Kelgusi yilda Samarqandda Shanxay Hamkorlik Tashkilotining navbatdagi sammiti o'tkazilishi rejalashtirilgan. Ayni paytda ushbu tadbirga ham shaharda qizg'in hozirlik ko'rilmoqda. Ko'plab ko'chalar, bino va inshootlar rekonstruktsiya qilinmoqda. Yangi yo'llar, ko'priklar bunyod etilmoqda. ShHT tadbirlarini yuqori saviyada o'tkazish maqsadida turizm infratuzilmasini rivojlantirish uchun respublika byudjetidan 135,1 milliard so'm miqdorida mablag' ajratildi.
O'zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
Samarqandning yuragi boʻlgan Registon maydoni hududidagi Shayboniyxon va uning sulolasi dafn etilgan maskan ziyoratgohga aylantiriladi.
Registon majmuasi rahbari Xonqul Samarovning soʻzlariga koʻra,1960–1962-yillarda hozirgi Islom Karimov koʻchasini kengaytirish, obodonlashtirish ishlari jarayonida mazkur daxma shu hududda boʻlgan Shayboniyxon madrasasi hovlisidan Registon maydoniga – Tillakori va Sherdor madrasalari yoniga koʻchirilgan.
“Maʼlumki, mazkur hudud Amir Temur bobomiz davrida Samarqand shahrining eng muhim markazlaridan biri boʻlgan, bu hududda koʻplab madrasa va masjidlar bunyod etilgan. Jumladan, Amir Temur masjidi va uning roʻparasida Bibixonim madrasasi qad rostlagan. Keyinchalik Mirzo Ulugʻbek bobomiz tomonidan ulkan madrasa qurilgan. Balki Shayboniyxon ham ana shu ulugʻvor madrasa va masjidlarga havas qilib, ularning yonida madrasa qurgandir. Chunki, tarixiy manbalardan bilamizki, Muhammad Shayboniyxon ham ulugʻ hukmdor boʻlish bilan birga ilm-maʼrifat homiysi, ilmli inson va ijodkor sifatida Samarqandda ulkan bunyodkorlik ishlarini amalga oshirgan, koʻplab masjid va madrasalar qurdirgan. Amir Temurdan keyin qudratli davlat tashkil etib, uning chegaralarini kengaytirgan, obod qilgan”, deydi Registon majmuasi rahbari.
Tarixiy manbalarda Shayboniyxon 1510-yilda Eron shohi Ismoil Safaviy bilan boʻlgan jangda halok boʻlgach, uning boshsiz tanasi Samarqandga keltirilib, Baland Sufaga dafn qilingani yozilgan.
Baland Sufa oʻz vaqtida Shayboniyxon madrasasida boʻlgan va keyinchalik (1960–1962-yillarda) oʻz holicha Registon hududiga koʻchirilgan daxmadir.
Xonqul Samarovning qoʻshimcha qilishicha, shu paytgacha Muhammad Shayboniyxon shaxsiga munosabat ortidan bu joyga ham yetarli darajada eʼtibor qaratilmagan.
Shuningdek, u oltmish yildan ortiq vaqtdan buyon ushbu hududda turgan bu ziyoratgoh haqida oddiy odamlar, hatto koʻpchilik tarixchilarda ham ma'lumot yo'qligini, bunga sabab esa hududda hech qanday koʻrgazmali vosita yoki yozuv mavjud emasligini taʼkidlaydi.
“Yillar davomida xalqimiz ongiga Bobur ijobiy, Shayboniyxon salbiy shaxs sifatida singdirildi. Aslida esa davlatchilik tariximiz, qolaversa, adabiyotimiz rivojida bu ikki buyuk bobomizning ham oʻz munosib oʻrni, hissasi bor. Zahiriddin Muhammad Boburning oʻzi ham “Boburnoma”da bu zotning nomi haqida toʻxtalib, “Shayboq”, yaʼni “kuch-qudratli” degan taʼrif bergan. Shayboniyxon va shayboniylar tomonidan Samarqandda, umuman, ushbu mintaqada katta bunyodkorlik ishlari amalga oshirilgani haqida tarixiy manbalarda koʻplab maʼlumotlar uchraydi. Masalan, Shayboniyxon bir necha bosqichli oʻqitish tizimi joriy etib, barcha ilmlardan xabardor boʻlish uchun bola 26-yil taʼlim olishi kerak, deb hisoblagan. Ikki yillik maktab taʼlimidan soʻng har biri 8-yildan iborat uch bosqichli madrasa taʼlimini olish zarur boʻlgan”, deya maʼlumot beradi Registon majmuasi rahbari Xonqul Samarov.
Maʼlumot uchun, Shayboniyxon kuchli sarkarda, hukmdor boʻlish bilan birga ijodkor sifatida nafis gʻazal va ruboiylar, dostonlar yozgan. Jumladan, “Bahr-ul xudo” nomli dostoni va oʻgʻli valiahd Temur sultonga atalgan pand-nasihatlardan iborat kitobi mavjudligi qayd etiladi.
Tarixiy manbalarda keltirilishicha, u bobosi Abulxayrxon vafotidan keyin parokanda boʻlib ketgan qabilalarni birlashtirib, koʻchmanchi oʻzbeklar davlatini qayta tiklagan. Movarounnahr, Xorazm va Xurosonni egallab, qudratli davlat barpo qilgan. Muhammad Shayboniyxon butun mintaqani yagona bir markaz – Samarqand qoʻl ostida birlashtirgan.
O'zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati