Caylovlarda ishtirok etish joizmi?
803-SAVOL: Sizlardan bitta narsani so'ramoqchiman. TikTok ijtimoiy tarmog'ida bitta video ko'rib qoldim. Unda saylovda qatnashish ovoz berishni kufr amal degan. Shu qanchalik asosli? Shu saylovlarda ishtirok etishga dinimizda qanday qaraladi? Javob uchun oldindan rahmat.
JAVOB: Bismillahir Rohmanir Rohim. Saylovda ishtirok etish kufr yoki shirk, degan gaplar mutlaqo asossiz. Bunday gap-so'zlarni asosan diniy ilmlardan uzoq, shar'iy hukmlarga bir tomonlama qaraydigan kishilar ko'tarib yurishadi. Aslida Rasululloh sallallohu alayhi vasallam ikkinchi Aqaba bay'atida etmish kishidan iborat ansorlar jamoasiga o'z ichlaridan guruh raisi tayinlashni buyurganlar. Rasululloh sallallohu alayhi vasallam guruh raislarini o'zlari tanlamay, buni saylovchilarga qoldirganlar. Bu bilan odamlar o'zlarining ma'lum ishlarini amalga oshirish, rahbariyatga etkazish uchun mas'ul shaxslarni o'zlari tanlashlari kerakligini o'rgatganlar. U zot alayhissalom bu uslubni keyinchalik ham qo'llaganlar. Bu haqda imom Buxoriy o'z “Sahih”larida alohida bob ochib, “Odamlarga boshliq bo'lganlar haqida” deb nomlaydilar va unda odamlar ma'lum ishlarda yuqori rahbarga kichik boshliqlar orqali o'z so'zlarini etkazishlari tavsiyasiga doir hadisni keltiradilar (“Oltin Silsila”, 8-juz, 7176-hadis).
Shuningdek, tarixda “Hulafoyi roshidinlar”ning to'rttasi ham o'ziga xos uslubda saylangan. Abu Bakr raziyallohu anhuni bir guruh musulmonlar saylagan, so'ng qolganlari unga bay'at qilishgan. Umar raziyallohu anhuni Hazrati Abu Bakr musulmonlarning roziligi bilan tayinlagan bo'lsalar, Usmon razillohu anhuni Umar raziyallohu anhu tayin qilgan o'nta sahoba saylagan, so'ng musulmonlar u kishiga bay'at qilishgan. Ali raziyallohu anhu Madina ahlining talabiga ko'ra xalifa bo'lganlar. U zot qabul qildilar va boshqalar esa u kishiga bay'at qilishgan.
Demak, musulmon inson jamiyat manfaati ko'zlangan, adolat va yaxshilik yo'lida butun insoniyat bilan hamkorlik qilishi mumkin ekan. Bu haqda Shayx Yusuf Qarzoviy hafizahulloh o'zlarining “Al-Islam vad- demoqratiyya” nomli maqolalarida shunday deydilar: “Islomda saylovlarga guvohlik sifatida qaraladi. Ya'ni, rahbarlikka saylanayotgan odamning salohiyatiga guvohlik berishdir. Salohiyati yo'q odamga salohiyatli, deb guvohlik berilmaydi. Agar salohiyatli kishiga o'z o'rnida guvohlik berilmasa, bu guvohlikni yashirish bo'lib qoladi”.
Alloh taolo Qur'oni karimda shunday marhamat qiladi:
مَنْ يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً يَكُنْ لَهُ نَصِيبٌ مِنْهَا وَمَنْ يَشْفَعْ شَفَاعَةً سَيِّئَةً يَكُنْ لَهُ كِفْلٌ مِنْهَا وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ مُقِيتًا
ya'ni: “Haqni himoya qilgan o'z nasibasini oladi. Nohaqlikni himoya qilgan ham o'z ulushini oladi. Alloh hamma ishga baho beruvchi zotdir” (Niso surasi, 85-oyat).
Demak, nomzodlar ichida eng loyig'iga, jamiyatda adolatni o'rnatadigan kishiga ovoz bersa, albatta bu yaxshi ishining ajrini oladi. Aksincha bo'lsa, malomatga qoladi.
Boshqacha aytganda, agar musulmon kishi har jihatdan loyiq nomzodga ovoz bersa, elu yurtni taraqqiyotiga katta hissa qo'shgan bo'ladi. Eng asosiysi oxiratda ulkan ajrga ega bo'ladi. Aksincha, e'tiborsizlik, loqaydlik yoki turli qing'ir yo'llar bilan noloyiq nomzodga ovoz bersa, oxiratda bundan mas'ul bo'ladi. Vallohu a'lam.
O'zbekiston musulmonlari idorasi
fatvo hay'ati. @diniysavollar
Muqaddas maskanga munosabat qanday bo‘lishi kerak?
Imom Buxoriy majmuasi nafaqat O‘zbekiston, balki butun islom olami uchun ulug‘ va muqaddas qadamjolardan biri hisoblanadi.
Hazrat Imom Buxoriydek buyuk muhaddis nomi bilan bog‘liq ushbu majmua bugun yurtimizning eng yirik ma’naviy va madaniy markazlaridan biriga aylangan. Har kuni minglab ziyoratchilar bu yerga kelib, ajdodlar merosi, ma’rifat va muqaddas tarix bilan yuzlashmoqda.
Majmua nafaqat ziyoratgoh, balki xalqimizning boy ma’naviy merosi, milliy me’morchiligi va islom sivilizatsiyasidagi o‘rnini namoyon etuvchi noyob madaniy ob’yektdir. Uni barpo etish uchun katta mehnat, yuksak mahorat va qimmatbaho qurilish materiallari sarf etilgan. Shu bois bu qutlug‘ maskanni asrab-avaylash har birimiz uchun muhim vazifadir.
Yaqinda Madaniy meros agentligi tomonidan ayrim ziyoratchilarning majmua hududida beparvo munosabatda bo‘layotgani haqida ma’lumot berildi. Ayrim holatlarda ustunlar, ayvonlar va muzey eksponatlariga ehtiyotsiz munosabatda bo‘lish, chiqindilarni duch kelgan joyga tashlash kabi holatlar kuzatilmoqda. Bu esa nafaqat ziyoratgoh ko‘rkiga, balki uning ma’naviy muhitiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Bu holat barchamizni sergaklikka chaqirishi kerak. Zero, muqaddas qadamjoga kelgan inson avvalo o‘zini munosib tutishi, tozalik va tartib-qoidalarga amal qilishi lozim. Chunki ziyoratgoh — oddiy sayrgoh emas. Bu yerda asrlar nafasi, buyuk ajdodlar ruhi va ma’rifat ziyosi mujassam.
Tozalik esa inson madaniyatining eng muhim ko‘rsatkichlaridan biri. Islom ta’limotida ham poklikka alohida ahamiyat berilgan. Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom “Tozalik — iymonning yarmidir”, deya ta’kidlaganlar. Demak, ziyoratgoh hududida ozodalikni saqlash nafaqat fuqarolik burch, balki ma’naviy mas’uliyat hamdir.
Ayniqsa, chet ellik mehmonlar O‘zbekiston haqidagi ilk taassurotni aynan shunday muqaddas maskanlar orqali oladi. Agar ziyoratgoh ozoda, tartibli va fayzli bo‘lsa, bu xalqimizning yuksak madaniyati va ma’naviyatini namoyon etadi. Aksincha, beparvolik va tartibsizlik mamlakatimiz nufuziga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Yosh avlodni ziyoratgoh madaniyati ruhida tarbiyalash ham muhim ahamiyatga ega. Bolalar kattalardan ibrat oladi. Agar ota-ona muqaddas joyda tartibga amal qilsa, ehtiyotkor bo‘lsa, farzand ham shu ruhda tarbiya topadi. Shu bois har bir inson o‘z harakati bilan boshqalarga namuna bo‘lishi kerak.
Imom Buxoriy majmuasi — millatimiz g‘ururi va ma’naviy boyligi. Uni asrash, tozaligini saqlash va ehtirom bilan munosabatda bo‘lish har bir insonning vijdoniy burchidir. Ziyoratgohlarga bo‘lgan munosabatimiz orqali biz o‘z madaniyatimiz, ma’naviyatimiz va ajdodlar merosiga bo‘lgan hurmatimizni namoyon etamiz.
Asliddin Mustafoyev, majmua axborot xizmati rahbari.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
