Sayt test holatida ishlamoqda!
17 Noyabr, 2026   |   7 Jumadul soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:51
Quyosh
07:13
Peshin
12:13
Asr
15:21
Shom
17:05
Xufton
18:22
Bismillah
17 Noyabr, 2026, 7 Jumadul soni, 1448

Ustozga ehtirom

30.09.2021   5710   6 min.
Ustozga ehtirom

Islom – ilm-ma'rifat dini, shuning uchun u barcha musulmon va muslimalarga ilm olishni farz qilgan. Qur'oni karimning ilk nozil bo'lgan quyidagi oyat mazmuni ham bunga dalolat qiladi:   

“O'qing (ey, Muhammad! Butun borliqni) yaratgan zot bo'lmish Rabbingiz ismi bilan!” (Alaq, 1).

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ham ummatlariga beshikdan qabrgacha ilm izlashni buyurganlar. Chunki ilm ruhning ozuqasidir. Insoniyat ilm bilangina Allohni taniydi, haqiqiy saodatni qo'lga kiritadi, uning sharofati bilan yuksaladi.

Ilm esa ustozning sa'y-harakati, tinimsiz mehnati, g'ayrati va matonati bilan egallanadi. Ahli ilmlar – ziyolilarni bejizga “anbiyolarning merosxo'rlari” deb e'zozlanmaganlar. Qur'oni karimda o'zi egallagan ilmni boshqalarga o'rgatgan ustozlarning sha'ni-sharafi naqadar ulug'ligi haqida bunday marhamat qilinadi:

“...Alloh sizlardan imon keltirgan va ilm ato etilgan zotlarni (baland) daraja (martaba)larga ko'tarur. Alloh qilayotgan (barcha yaxshi va yomon) amallaringizdan xabardordir” (Mujodala surasi, 11-oyat).

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan rivoyat qilingan hadisi shariflarda boshqalarga ilm-ma'rifatni o'rgatgan ustozlar alohida ehtiromga loyiq zotlar deya ta'riflanadi. Abdulloh ibn Mas'ud roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: "Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Ikki kishiga hasad (havas ma'nosida) qilish joiz: birinchisi – Alloh taolo bergan mol-dunyoni haq yo'lga infoq-ehson qiluvchi kishiga; ikkinchisi – Alloh taolo ilm bergan bo'lsayu, o'sha ilm bilan hukm qilgan va uni boshqalarga o'rgatgan kishiga", deganlar. (Imom Buxoriy va Muslim rivoyati).

Abu Hurayradan (roziyallohu anhu) rivoyat qilingan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam bunday deganlar: "Agar inson vafot qilsa, uning barcha amali to'xtaydi, faqat uch narsada to'xtamay nomai a'moliga yozib boriladi: 1) sadaqai joriya, ya'ni kishilarga manfaati etadigan madrasa, ko'prik, ariq kabilarga sarflangan sadaqa, ehson; 2) manfaatli ilm, ya'ni o'rgatilgan ilm yoki yozib qoldirilgan asar; 3) ota-onasiga duo qiluvchi solih farzand qoldirilishi" (Imom Muslim rivoyati). Bundan ma'lum bo'ladiki, ustozlar tarqatgan ilm ularning vafotidan keyin ham savob keltiraveradi.

Shuning uchun ilm toliblaridan, qolaversa barcha kishilardan olimni e'zozlash, hurmatini joyiga qo'yish, ilm bilan shug'ullanishi uchun sharoit yaratib berish talab etiladi. Ustozga mehr qo'ymagan, hurmat qilmagan shogirdning ilmni puxta egallashiga ishonish qiyin. Bemor kishi o'z ixtiyorini butunlay tabibga topshirganiday, ta'lim oluvchi shogird ham o'zini batamom muallim ixtiyoriga topshirishi, uni e'zozlab hurmatlashi va doimo xizmatida shay turishi kerak bo'ladi. bu esa ustozni qalbidagi, ong-shuuridagi bor bilimini berishiga sabab bo'ladi.

Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhu o'zidan yoshi ulug' bo'lgan Zayd ibn Sobit roziyallohu anhuning ulovlari tizginini ushlab, unga minishlarida yordam berib bunday deganlar: "Ulamolarga shunday xizmat qilishga buyurilganmiz. Agar shogird ulug'lik sifatiga etmay turib, undan faxrlanib kibrlansa, johildir. Zero, ilm-hikmat mo'min kishining yo'qotgan narsasidir, qachon topsa, uni olishga haqli". 

  Muallimning ham o'ziga xos burch va vazifalari mavjud. Muallim shogirdiga shafqatli bo'lishi, ularni o'z farzandidek ko'rishi, bergan ilmi uchun ulardan haq talab etmasligi, ilm bergani uchun mukofot va tashakkur istamasligi, balki Alloh yo'lida xolis ilm o'rgatishi lozim bo'ladi. Ustoz shogirdlariga biron narsani minnat qilmaydi, balki ularning qalblariga ilmni mahkamlash orqali Allohga yaqin bo'lishni niyat qiladi, tirishqoq shogirdlarini ma'naviy taqdirlash va rag'batlantirishni afzal deb biladi.

Tarixda ustoz va shogirdlikning go'zal ibratlari bor. Ikki buyuk shoir Abdurahmon Jomiy va Alisher Navoiyning ustoz va shogirdlik munosabatlari necha asrdan buyon hammani lol qoldirib kelyapti: Alisher Navoiy hayotda ham, ijodda ham hamisha ustoziga ergashdi, unga o'xshashga intildi. Ustozi kabi u ham “Hamsa” yozdi, ustozining “Nafahotul-uns” asarini yanada boyitib, “Nasoyimul-muhabbat” nomli yangi asar yozdi. Huddi shuningdek, o'z davrining ikki buyuk allomasi Qozizoda Rumiy bilan Mirzo Ulug'bekning ustoz-shogirdlik munosabatlari tarix sahifalariga oltin harflar bilan bitib qo'yilgan.

O'rta asrlarning ulug' faqihi Alouddin Samarqandiyning o'zining iqtidorli shogirdi Abu Bakr Kosoniyga ko'rsatgan lutf va marhamati ham barchaga ibrat bo'larlidir. Abu Bakr ustozidan olgan ilmida shu qadar yuksaldiki, ustozining ko'p jildli mashhur “Tuhfatul-fuqaho” asariga go'zal bir sharh yozib, uni “Bado'eus-sanoi fi tartibush-sharoi” (Din hukmlarini tartiblashda go'zal san'atlar) deya nomladi.

  Alloh taolo barchalarimizni ilm o'rganadigan, ilm o'rgatadigan ma'rifatli bandalaridan aylasin, ustozlarimizga dunyo va oxiratda ulkan savob va mukofotlarini ato etsin, barchalarimizga ikki dunyo saodatiga erishini muyassar qilsin!

 

Abdulhay TURSUNOV,
O'zbekiston musulmonlari idorasining
Namangan viloyat vakili

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

«Hastimom yoxud Abu Bakr Qaffol Shoshiy – II» tarixiy romani taqdimoti o‘tkazildi

14.10.2026   57099   3 min.
«Hastimom yoxud Abu Bakr Qaffol Shoshiy – II» tarixiy romani taqdimoti o‘tkazildi

O‘zbek adabiyotida tarixiy xotirani asrab-avaylash, buyuk ajdodlarimizning boy ma’naviy merosini o‘rganish va ularning ibratli hayot yo‘lini kelgusi avlodlarga yetkazish muhim ahamiyat kasb etadi. Shu ma’noda, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi a’zosi, yozuvchi Abdujabbor Obidovning «Hastimom yoxud Abu Bakr Qaffol Shoshiy – II» tarixiy romani taqdimoti adabiy hayotimizdagi e’tiborga molik tadbirlardan biri bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.

Taqdimotda adabiyot vakillari, tarixchi olimlar, taniqli jurnalistlar hamda ziyolilar ishtirok etib, asarning tarixiy-ma’rifiy ahamiyati va milliy adabiyotimizdagi o‘rni xususida fikr-mulohazalarini bildirdi.

Abu Bakr Qaffol Shoshiy nomi Toshkentning ko‘p asrlik ilmiy-ma’rifiy tarixi bilan chambarchas bog‘liq. Uning hayoti va merosi xalqimizning ilm-fan, ma’naviyat va madaniyat taraqqiyotiga qo‘shgan hissasini yodga soladi. Hastimom majmuasi esa bugungi kunda ham poytaxtimizning muhim tarixiy va ziyoratgoh maskanlaridan biri sifatida qadrlanadi.

Taqdimotda taniqli shoir, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan jurnalist Salim Ashur kitob milliy so‘z san’atimizda o‘ziga xos voqea bo‘lganini ta’kidladi. Adabiyotshunos olim Suvon Meli esa Toshkent tarixiga bag‘ishlangan bunday asarning yaratilishini savobli va xayrli ish sifatida baholadi. Uning ta’kidlashicha, roman zamirida ko‘plab kitoblarni mutolaa qilish, tarixiy ma’lumotlarni qiyoslash va chuqur o‘rganishdek mashaqqatli mehnat yotadi.

Tadbirda «Jahon adabiyoti» jurnali bosh muharriri, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist Ahmadjon Meliboyev, tarixchi olim Abdumannop Ziyoyev, «Mehnat shuhrati» ordeni sohibi, adib To‘lqin Hayit, tarix fanlari doktori Saidakbar A’zamxo‘jayev va boshqa ziyolilar ham asarning tarixiy-ma’rifiy ahamiyati, Toshkent o‘tmishini o‘rganish hamda buyuk ajdodlarimiz merosini keng jamoatchilikka yetkazishdagi o‘rniga e’tibor qaratdi.

Abdujabbor Obidov pedagogika sohasidagi faoliyati bilan bir qatorda, uzoq yillardan buyon ijod bilan ham shug‘ullanib keladi. Uning «Ikki jahon ovoralari», «Cho‘rtkesar» kabi nasriy asarlari, «Seni qizg‘onaman», «Siyrat» nomli she’riy to‘plamlari, shuningdek, bolalarga mo‘ljallangan «Nozikoy va maymoq», «Savodxon jo‘ja» kabi kitoblari nashr etilgan.

Adibning «Hastimom yoxud Abu Bakr Qaffol Shoshiy – II» romani 2025 yilda nashr etilgan birinchi qismning davomi hisoblanadi. Asarda ming yil avvalgi ajdodlarimizning hayot tarzi, urf-odatlari, janglardagi jasorati bilan bir qatorda, Abu Bakr Qaffol Shoshiyning Nishopur va Bag‘dodda ustozlardan hadis, fiqh va tarix ilmlarini o‘rgangan yillari ham qiziqarli tarzda tasvirlangan.

Muallif Qaffol Shoshiyni o‘z davrining murakkab voqealari, bahs-munozaralari va turli sinovlari girdobida tasvirlar ekan, uning ilmiy salohiyati, g‘ayrati, jasorati va topqirligini ochib berish orqali ulug‘ alloma siymosini kitobxonga yaqindan tanitishga intiladi.

Darhaqiqat, tarixiy roman yaratish ijodkordan nafaqat yuksak badiiy mahorat, balki katta izlanish, ishonchli manbalar bilan ishlash va tarixiy voqelikni teran anglashni talab etadi. Bunday asarlar o‘tmish va bugun o‘rtasida ma’naviy ko‘prik vazifasini o‘tab, yosh avlodning milliy tariximizga qiziqishini oshirish, ajdodlar merosiga hurmat tuyg‘usini mustahkamlash va kitobxonlik madaniyatini rivojlantirishga xizmat qiladi.

Zero, tarixni anglash o‘zlikni anglash demak. Ajdodlarimiz hayoti va ma’naviy merosini badiiy adabiyot orqali avlodlarga yetkazish esa milliy xotiramizni asrashning muhim vositalaridan biridir.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari