“Ishorat to'rt imomg'akim, muhtadoyi dinu peshvoyi ahli ta'yinlar” degan bobda Bobur Ahli sunnat val-jamoat fiqhining to'rt imomi barhaq ekanini, chunki imom degani shari'atning ifodasi bo'lib, ulardan bu dinga ravnaq etishini, u din va shari'atda ergashiladigan zot ekanini ta'kidlab aytadi:
Bilki, bu to'rt imom barhaqdurur,
Kim alardin bu dinga ravnaqdurur.
Bu imomeki, shar' adosidurur,
Din ila shar' muqtadosidurur.
So'ng imomlar nomini sanab: “Birisi Bu Hanifai Nu'mon (ibn Sobit)dur, Yana biri shofi'iyyi purdondur, yana biri (Imom) Moliku yana (Imom) Ahmad (ibn Hanbal), qildilar jahd shar' aro behad”, deb ularning fazilatini bildiradi. Bularning har biriga ergashib, izidan borgan kishi yaxshi darajalar va najot topishini ta'kidlaydi:
Tengridin bizga latifadurur,
Muqtadomiz Abu Hanifadurur.
Tengriga shukrlar deying yakson,
Qildi bizlarga ishni ul oson.
Ya'ni: “Allohdan bizga bir iltifot, bir lutfu karam bo'lib, ergashadigan imomimiz Abu Hanifa bo'ldi. Allohga barobar shukrlar aytingizki, u zot o'z fatvo maktabini barpo qilib, bizlarga din fiqhi ishlarini oson qildilar”. Bu sohibqiron Amir Temurdan boshlab barcha temuriylarning sof e'tiqodi ifodasidir. Bu, ayni vaqtda, Bobur sha'nida aytilgan ba'zi tuhmatlarga ham raddiyadir.
“HARJ QILG'ON SOYI BU GANJ ORTAR”
Bobur Mirzo “Mubayyan” xotimasida: «Ey Bobur, bu kitob tasnifida agarchi ranj chekkan bo'lsam-da, qo'limga shunday bir ganj-xazina kirdiki, har qanday ganjni xarj etish bilan kamayib boradi, ammo bu ma'naviy ganj – bu ilm xazinasi xarj etgan sari tobora ortib boradi», deydi:
Bobur, emdi, agarchi chekdim ranj,
Keldi ilgimga ushbu yanglig' ganj.
Ganj nuqsong'a xarjdin tortar,
Harj qilg'on soyi bu ganj ortar.
Yana aytadiki: «Barcha insonlar odatda o'z xazina-ganjini qo'lga kiritishdagi ranju mehnatini zoye' qilmasdan, olam ahlidan o'z ganji – boylik-xazinasini yashiradi. Men esa bu ganjimni oshkor etib, uni din ahliga nisor etdim», deydi.
Bobur ixlosi va ma'rifatining eng muhim belgisi shundaki, bu ish riyo uchun, shuhrat uchun, she'ru shoirlik uchun emas, balki xolis Alloh uchun va Haq rizosi uchun ekanini ta'kid bilan izhor etadi:
Ushbularkim dedim, bo'lung ogoh,
Bordurur borcha xolisan-lilloh.
Bu demakdin g'araz Haq erdiyu bas,
she'ru shoirliq ermas erdi havas.
Bobur fiqhiy masalalarning ilmiysini tahqiq etib, endi amaliysiga – bu ilmlarga amal qilishga o'zi uchun ham, kitobxon uchun ham Allohdan tavfiq – yordam so'raydi. So'ng kitob nomi haqida so'zlab: «G'ayrat shijoat ko'rsatib, jiddu jahd qilib tamomalagan bu kitobimda shari'at masalalarini ochiq bayon etganim uchun, uni «Mubayyan» – «Ochiq bayon etilgan (shar'iy mas'alalar)» deb nomlagan bo'lsam, ne ajab!» – deydi.
O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan xorijlik ustoz sifatida so‘nggi yillarda bu mamlakatda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlarni yuksak baholashni istardim. Ayniqsa, ma’naviy-ma’rifiy sohani rivojlantirish, diniy bag‘rikenglikni mustahkamlash va inson qadrini ulug‘lashga qaratilgan sa’y-harakatlar o‘zining amaliy natijalarini yaqqol namoyon etmoqda.
Xususan, bu yilgi muborak Ramazon oyida Davlat Rahbari tomonidan katta mablag‘ ajratilib, aholining ehtiyojmand qatlamlarini qo‘llab-quvvatlash, joylarda iftorlik va xayriya tadbirlarini keng tashkil etish borasida amalga oshirilayotgan ishlar jamiyatda mehr-shafqat va hamjihatlik ruhini yanada kuchaytirmoqda. Bu kabi ezgu ishlar xalq manfaati yo‘lida davlat va jamoatchilik hamjihatligining yorqin namunasi bo‘lib xizmat qilmoqda.
Shuningdek, diniy ta’lim muassasalarini rivojlantirish, masjidlar infratuzilmasini yaxshilash, imom-xatiblar va soha mutaxassislarining bilim va ko‘nikmalarini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar ham alohida e’tiborga loyiq. Ma’rifiy targ‘ibot ishlarining zamonaviy shakl va usullar asosida yo‘lga qo‘yilayotgani esa aholining, ayniqsa, yoshlarning to‘g‘ri ta’lim olishiga xizmat qilmoqda.
Kuzatuvchi sifatida aytish mumkinki, mazkur izchil islohotlar mamlakatda o‘zaro hurmat, bag‘rikenglik va ijtimoiy barqarorlik muhitini yanada mustahkamlashga xizmat qilmoqda. Bu esa O‘zbekistonning ma’naviy taraqqiyot yo‘lida sobitqadamlik bilan ilgarilayotganini yaqqol ko‘rsatadi.
Shayx Ahmad Muhammad Ali,
Mir Arab Oliy madrasasi o‘qituvchisi