ISTIG'FOR VA TAVBANING FAZILATI
DIN NASIHATDIR
Tamim Doriy (roziyallohu anhu) rivoyat qilgan hadisda Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): “Din nasihatdir!”, deganlar (Imom Buxoriy).
Shunda sahobalar: “Kim uchun, yo Rasululloh!” deb so'radi. U zot (sollallohu alayhi va sallam): “Alloh uchun, Rasuli uchun va musulmonlarning imomlari va ommasi uchun”, dedilar (Imom Muslim rivoyati).
“Nasihat” so'zi lug'atda “xolis”, “samimiyat”, “sodiq” degan ma'nolarni anglatadi. Urfda esa, bir kishining boshqasiga xolis niyat, sodiqlik bilan yaxshi yo'l-yo'riqlarni aytishidir.
Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): “Din nasihatdir!” deganlarida dinning mohiyati nasihat, to'g'rilik va barqarorlik hamda xotirjamlik ekanini nazarda tutganlar.
Bir hadisi sharifda bunday deyilgan: “Mendan oldin Alloh taolo yuborgan payg'ambarlarning havoriylari va sahobalari bo'lib, ular payg'ambar yo'lidan yurgan, uning amriga itoat etgan. Undan keyin kelgan insonlar unga xilof qilgan, qilmagan ishlarini aytishgan va buyurilmagan ishlarni qilishgan. Kim qo'li bilan ularga qarshi chiqsa, u mo'mindir, kim tili bilan ularga qarshi chiqsa u mo'mindir, kim dili bilan ularga qarshi chiqsa, u mo'mindir. Bundan boshqa kishida tariqcha imon yo'q” (Imom Muslim rivoyati).
Bu hadisni boshqa bir hadis sharhlab kelgan:
عَنْأَبِيسَعِيدالْخُدْرِيِّقَالَ: سَمِعْتُرَسُولاللَّهصَلَّىاللَّهعَلَيْهِوَسَلَّمَيَقُول: “مَنْرَأَىمِنْكُمْمُنْكَرًافَلْيُغَيِّرْهُبِيَدِهِفَإِنْلَمْيَسْتَطِعْفَبِلِسَانِهِفَإِنْلَمْيَسْتَطِعْفَبِقَلْبِهِوَذَلِكَأَضْعَفالْإِيمَان”.
Abu Said Hudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qiladi: «Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): “Kim bir yomonlik ko'rsa, uni qo'li bilan qaytarsin, kuchi etmasa, tili bilan qaytarsin, shunda ham kuchi etmasa, dili bilan qaytarsin, mana bunisi esa imonning eng zaifidir”, deganlarini eshitdim» (Imom Muslim).
Demak, mo'min kishi biror yomon ishni ko'rsa, undan boshqalarni qaytarishi ham nasihat ekan. Islom madaniyatiga qarang, birinchi qo'l bilan, keyin til bilan, keyin dil bilan qaytarishga buyuryapti. Faqat qo'l yoki faqat til bilan qaytarish emas, balki eng so'nggi umid dil bilan, ich-ichdan yomon ko'rish ham kerak ekan. Mana shu orqali musulmon kishi nasihat qilgan bo'ladi, bu orqali jamiyatda yuzaga keladigan turli ko'ngilsizliklar oldi olinadi.
Nasihat eng avvalo, Alloh uchun, keyin uning Rasuli (sollallohu alayhi va sallam) uchun, imomlar, ya'ni boshliqlar va omma uchun bo'lishi hadisi sharifda aytib o'tildi. Quyidagi ikki rivoyat nasihatning naqadar ulug' ish ekanini ko'rsatadi.
- Umar (roziyallohu anhu) xalifalik davrida Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Bahraynga voliy etib tayinlanadi. Bir safar Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Madinaga kelganida yonida o'n ming dirham pul bor edi. Uni ko'rgan Umar (roziyallohu anhu) Abu Hurayraga: “Bularni o'zlashtirdingmi, ey Allohning va Kitobining dushmani”, dedi. Abu Hurayra (roziyallohu anhu): “Men Allohning va Kitobining dushmani emas, balki u ikkisiga dushman bo'lganlarning dushmaniman”, dedi. “Unda bular senga qayerdan keldi”, dedi xalifa. “Otim bor edi, tug'di. Uni sotib, pulini tijorat uchun aylantirishga berdim”, dedi Abu Hurayra. Umar (roziyallohu anhu) bu holatni tekshirib ko'rdi va pulni qayerdan olganini aniqlagach, Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ga bu pul halol ekanini anglab etdi va uning voliylik ishlari barakasini so'rab duo qildi.
Umar (roziyallohu anhu) unga: “Yomon ko'rsang ham senga yaxshilikni istab shunday qildim”, dedi va Yusuf (alayhissalom) haqlarida so'z ochmoqchi edi, Abu Hurayra (roziyallohu anhu): “Yusuf (alayhissalom) payg'ambar bo'lgan. Men esa, Abu Hurayraman, bilmasdan gapirishdan qo'rqaman, chunki ta'zirim berilishi, molim tortib olinishi va sha'nimga yomon so'zlar aytilishi mumkin”, dedi.
- Bir kuni Abu Zarr G'iforiy (roziyallohu anhu) Muoviya ibn Abu Sufyonning ko'p mol ehson qilganini ko'rdi va unga: «Agar infoq qilganlaring davlat xazinasidan bo'lsa, sen xoinsan. Bilasan, “Alloh taolo xoinlarni hidoyat qilmaydi”(Yusuf, 52). Agar ular o'zingniki bo'lsa, unda sen isrof qilding, “Alloh isrof qiluvchilarni sevmaydi” (A'rof, 31) dedi».
Bu rivoyatda Muoviya ibn Abu Sufyonga Abu Zarr (roziyallohu anhu) molni to'g'ri sarflash xususida nasihat qildi.
Nasihat musulmonlarning imomlariga bo'lishi hadisda zikr qilingani kabi, oddiy bir sahoba Muoviya (roziyallohu anhu)ning ko'p mol sarflaganini ko'rib, unga oyati karimani eslatib qo'ydi. Demak, dinda nasihat har bir narsada bo'lishi va har kim tomonidan aytilishi mumkin ekan.
“Din nasihatdir”, deyilganda faqat birovlarga aql o'rgatish emas, balki har bir lahzani yashab ko'rsatish va shu orqali o'rnak bo'lish lozim. Zero, yuqoridagi ikki hikoyada qanday nasihat qilingani guvohi bo'ldik. Mo'min kishi aytib emas, balki yashab nasihat qilishi kerak.
Halq orasida paydo bo'lgan ayrim noto'g'ri tushunchalar kishini ajablantiradi. Ba'zan: “Domlaning aytganini qil-u, qilganini qilma”, degan ma'nodagi gap-so'zlar qulog'imizga chalinib qoladi. Aslida, bu naqlning ma'nosi butunlay boshqacha: “Domla jamoatga nafl ibodatlarni buyurmaydi, balki farz, vojib va sunnat amallarga rioya qilishga chaqiradi. O'zi esa, nafl ibodatlarni ham bajaradi. Bu ommaga malol kelmasligi uchun: “Domlaning aytganini qil-u, qilganini qilma”, degan naql paydo bo'lgan.
Bu ham bir nasihat. Chunki din mashaqqat emas, engillikdir.
ISTIG'FOR VA TAVBANING FAZILATI
Inson goho bilib-bilmay xatolar qilib qo'yadi. O'zining xatosini tan olgan kishi qaytib bu ishni qilmaslikka harakat qiladi. Chunki inson o'zi qilgan ishlarni tafakkur qilishi lozim. U xato qilganda tavba qilish imkoniyati borligini anglaydi. Alloh taolo unga imkoniyat beradi. Chunki U o'ta mehribon va shafqatli Zotdir.
“Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)ning o'tgan va kelasi barcha gunohlarini mag'rifat qilinganiga kafolat borligiga qaramasdan, u zot har kuni etmish martadan ortiq istig'for aytgan va tavba qilganlar”, deyiladi (Imom Buxoriy rivoyati).
Odam (alayhissalom) aytadi: “Alloh Muhammad ummatiga menga bermagan to'rtta afzallikni berdi: birinchisi, mening tavbam Makkada qabul bo'ldi. Muhammad ummati qayerda tavba qilsa ham, Alloh ularning tavbasini qabul qiladi. Ikkinchisi, men osiy bo'lgan vaqtimda, Alloh libosimni olib qo'ydi, ammo Muhammadning ummati yalang'och holda osiy bo'lsa ham, Alloh ularni liboslantiradi. Uchinchisi, osiy bo'lgan vaqtimda ayolim bilan oramiz ajratib qo'yildi. Ammo Muhammadning ummati osiy bo'lsa-da, ular bilan xotinlarinint orasi ajratib yuborilmaydi. To'rtinchisi, men jannatda osiy bo'lgan edim, Alloh meni u erdan chiqarib yubordi. Ammo Muhammadning ummati jannatdan tashqarida Allohga osiy bo'ladi, lekin tavba qilsa, Alloh ularni jannatga kiritadi”.
Har bir mo'minga tavba qilish vojib hisoblanadi. Alloh taolo marhamat qiladi:
﴿وَيَٰقَوۡمِ ٱسۡتَغۡفِرُواْ رَبَّكُمۡ ثُمَّ تُوبُوٓاْ إِلَيۡهِ يُرۡسِلِ ٱلسَّمَآءَ عَلَيۡكُم مِّدۡرَارٗا وَيَزِدۡكُمۡ قُوَّةً إِلَىٰ قُوَّتِكُمۡ وَلَا تَتَوَلَّوۡاْ مُجۡرِمِينَ٥٢﴾
«Ey qavmim! Rabbingizdan mag'firat (kechirim) so'rang, so'ngra Unga tavba qiling, shunda U osmondan (yomg'ir) yog'dirar va quvvatingizga quvvat qo'shar. Jinoyatchi bo'lib ketmang!» (Hud, 52)
Boshqa bir oyati karimada esa:
﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ تُوبُوٓاْ إِلَى ٱللَّهِ تَوۡبَةٗ نَّصُوحًا عَسَىٰ رَبُّكُمۡ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمۡ سَئَِّاتِكُمۡ وَيُدۡخِلَكُمۡ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ يَوۡمَ لَا يُخۡزِي ٱللَّهُ ٱلنَّبِيَّ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُۥۖ نُورُهُمۡ يَسۡعَىٰ بَيۡنَ أَيۡدِيهِمۡ وَبِأَيۡمَٰنِهِمۡ يَقُولُونَ رَبَّنَآ أَتۡمِمۡ لَنَا نُورَنَا وَٱغۡفِرۡ لَنَآۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ٨﴾
«Ey imon keltirganlar! Allohga chin tavba qiling, shoyadki, Rabbingiz sizlarning gunohlaringizni o'chirib, ostidan anhorlar oqib turadigan (jannatdagi) bog'larga kiritsa! U kunda Alloh payg'ambarni va u bilan birga imon keltirganlarni sharmisor qilmas. Ularning nurlari oldilarida va o'ng tomonlarida yurar. Ular: “Ey Rabbimiz! O'zing bizlarga nurimizni komil qilib bergin va bizlarni mag'firat etgin. Albatta, Sen har narsaga qodirdirsan”, derlar» (Tahrim, 8).
Modomiki, gunoh Alloh bilan banda orasida bo'lar ekan, boshqa biron kishining haqi aralashmagan bo'lsa, albatta, Parvardigor uni kechiradi. Faqat uchta shart bajarilsa:
- Gunohdan butkul uzoqlashish.
- Astoydil tavba qilish.
- Gunohga qaytmaslikka ahd qilish.
Agar uchlikdan birontasi bajarilmasa, tavba qabul bo'lmaydi.
Agar boshqa biror kishining haqi aralashgan bo'lsa, yuqoridagi uchta shart va o'sha kishini rozi qilish bilan tavba qabul qilinadi.
Kunlarning birida Robi'a Adaviyyaning uyiga tunda o'g'ri kiradi va bir obdasta suvdan boshqa hech narsa topa olmaydi. U uydan chiqib ketish uchun eshik tomon yurayotganida Robi'a unga: “Ey falonchi, agar sen rostdan ham o'g'ri bo'lsang, uyimdan quruq chiqib ketma”, deydi. O'g'ri talmovsirab: “Men hech narsa olganim yo'q”, deydi. Robi'a: “Obdastani olda, tahorat qilib, hech bo'lmasa ikki rakat namoz o'qib chiqib ket”, deydi. O'g'ri uning aytganini qiladi, tahorat olib namoz o'qishga kirishadi. Robi'a osmonga qo'lini ko'tarib: “Ey Rabbim, mana bu bandang mening eshigimga kelib hech narsa topa olmadi, uni Sening dargohingga jo'natdim, fazlingdan bebahra qaytarma”, deydi. O'g'ri ikki rakat namozni tugatib, ibodat lazzatini butun vujudi bilan his etadi va tong otgunicha ibodat qiladi. Tong chog'i Robi'a uning oldiga kirsa, boshi sajdada Yaratganga munojot qilar edi.
Ertalab Robi'a unga: “Tunni qanday o'tkazding”, deydi. “Rabbim huzurida siniqlik bilan ibodat qildim, tavba va istig'for aytdim, xato va gunohlarim kechirilishini so'radim”, dedi.
Robi'a qo'lini duoga ochib: “Parvardigoro, bu bandang soatlab Sening dargohingga qo'l ko'tarib turibdi, uni noumid qo'yma”, deb duo qiladi.
Ne maqsadlar bilan kirgan o'g'ri obida ayolning duosi bilan obid banda bo'lib chiqib ketdi.
Allohning dargohi keng, qilgan xatolarimizni kechirishi shaksiz, imkoniyat bor, vaqt g'animat, foydalanib qolaylik, azizlar!
Vasiyat oxirida: “Tadbir kabi aqlli ish yo'q, tiyilish kabi taqvo yo'q va chiroyli odob kabi nasab yo'qdir”, deyilganida har bir ishni qilishdan oldin puxta o'ylab, oqibatini ko'z oldiga keltirib, keyin amalga oshirish tavsiya qilindi. Qanchalab insonlar ahmoqligi tufayli halok bo'lganiga tarix guvoh.
Asma'iy aytadi: «Bir arab boladan: “Senda ming dirham bo'lsa-yu, lekin ahmoq sanalsang, mamnun bo'lasanmi”, deb so'radim. U: “Yo'q, aslo”, dedi. “Nima uchun?” deb so'radim. “Ahmoqligim tufayli biron jinoyat qilib qo'yishdan qo'rqaman, mol ketadi, ahmoqligim yana davom etadi”, dedi».
Luqmoni Hakim o'g'liga: “Ahmoq bilan do'stlashma, garchi u go'zal bo'lsa ham. U qilich kabi ko'rinishi chiroyli bo'lishi mumkin, lekin oqibati yomon bo'ladi”, dedi.
Har qanday kasallikning shifosi bo'lishi mumkin, lekin ahmoqlikka davo yo'q. Kim uni davolayman desa, o'zi ham uning girdobiga tushib qoladi.
Hadisi sharifda aytiladi: “Uch narsadan biri kimda bo'lmasa, uning amali yo'q deb hisoblang: gunohlardan tiyilish uchun Allohdan qo'rqish; ahmoqlardan tiyilish uchun halim bo'lish; insonlar bilan murosa qilish uchun yaxshi xulqli bo'lish” (Imom Termiziy rivoyati).
Go'zal xulq kishi imonini mukammal qiladi. Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)dan qanday mo'minning imoni komil hisoblanadi, deb so'rashganida: “Go'zal xulqli mo'min”, deb javob berganlar (Abu Dovud rivoyati).
Go'zal xulqli kishi tunlari bedor, kunduzlari ro'zador kishi darajasini qo'lga kiritadi, degan rivoyatlar bor. Odatimizga muvofiq go'zal xulqni ulug' vasiyatlar sohibi Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)dan izlaylik. U zot (sollallohu alayhi va sallam) aytadilar: “Men komil xulqlarni maromiga etkazish uchun yuborildim”. Oysha (roziyallohu anho)dan u zot (sollallohu alayhi va sallam)ning axloqlari haqida so'ralganda: “Axloqlari Qur'on edi”, degan. Shu sababli u kishi barchaga o'rnak edilar. Allohni va oxirat kunini istovchilar uchun tirik namuna edilar. U zot (sollallohu alayhi va sallam)ga ergashgan qanchalab insonlar ulug' ajr va mukofotlarga erishdi.
“Go'zal xulq sohibi huzur-xalovatdadir, insonlar undan mamnun bo'ladi, yomon xulqli kishilardan hamma bezor. Fazilat aql va odob bilan ko'rinadi, boylik bilan emas. Kimning odobi yomon bo'lsa, nasabi yo'q bo'lib ketadi, kimning aqli adashsa, asli ham adashadi”.
Ha, azizlar! Biz yuksak xulq sohibi bo'lgan zotning ummatlarimiz. Omadimiz, baxtimiz bo'lmish go'zal xulq nima ekanini qidirmaymiz, balki u to'la-to'kis bizlarga ko'rsatib ketilgan, faqat so'zda emas, amalda ham. Shunday ekan, imkon qadar uni o'zimizda mujassamlashtiraylik!
Alloh taolo barchamizni O'zi yarlaqasin! Muborak vasiyatlarda aytilgan sifatlar bilan sifatlanishni nasib aylasin, omin!
KYeYINGI MAVZU:
TO'RTINChI KITOB
TO'RTINChI VASIYaT:
Itoat – ulug' ibodat!;
Hotinning eriga itoatsizlik qilishi;
Prezident Shavkat Mirziyoyevning O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining o‘ttiz besh yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqi
(2026 yil 28 avgust, Toshkent sh.)
Assalomu alaykum, qadrli vatandoshlar!
Hurmatli mehmonlar!
Bugun muqaddas Vatanimiz mustaqilligining qutlug‘ o‘ttiz besh yillik bayramini katta iftixor va tantana bilan nishonlayapmiz.
Aziz xalqimiz, jumladan, muhtaram nuroniylarimiz, shijoatli yoshlarimiz, mo‘tabar ayollarimizni, yurtimizdagi barcha millat va elat vakillarini, xorijdagi vatandoshlarimizni ushbu ayyom bilan chin yurakdan samimiy tabriklayman.
Eng ulug‘ bayramimiz Yangi Toshkentda o‘tkazilayotgani tantana shukuhini yanada oshirmoqda.
Kelgusida ilm-fan, ta’lim va madaniyat markazi bo‘ladigan ushbu hududda kuni kecha Yangi O‘zbekiston universiteti, Nizomiy Ganjaviy nomidagi O‘zbekiston Milliy pedagogika universiteti, O‘zbekiston milliy kutubxonasining muhtasham binolarini ishga tushirdik.
Bugun sizlarning ishtirokingizda ochiladigan favvora dunyodagi eng baland musiqali favvora sifatida Ginnesning rekordlar kitobidan joy olgani ham bayram kayfiyatiga yanada baland ruh bag‘ishlaydi.
Bir necha yuz yillik orzular ro‘yobga chiqayotgan bu betakror makonda butun xalqimiz bilan hali yana ko‘plab quvonchli va tarixiy voqealarga guvoh bo‘lamiz.
Aminmanki, Yangi Toshkent poytaxtimizning ko‘rkiga ko‘rk qo‘shib, biz barpo etayotgan Yangi O‘zbekistonning kuch-qudratini namoyon etadigan chinakam taraqqiyot markaziga aylanadi!
Qadrli do‘stlar!
Biz 1991 yilda xalqimizning xohish-irodasi va qat’iyati bilan o‘z davlat mustaqilligimizni qo‘lga kiritdik. Aslida buyuk istiqlolimiz ildizlari uch ming yildan ziyod bo‘lgan davlatchilik an’analarimiz va qadimiy sivilizatsiyamiz tarixiga borib taqaladi.
Birinchi va Ikkinchi Renessans davrida Muhammad Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Mir Alisher Navoiy kabi buyuk allomalarimiz bashariyat tafakkuri xazinasini boyitgan.
Sohibqiron Amir Temur bobomiz barpo etgan davlat esa adolat va bunyodkorlik timsoli sifatida tarix zarvaraqlaridan munosib o‘rin olgan.
Vatan ozodligi va milliy istiqlol yo‘lida jonini fido qilgan Behbudiy, Munavvarqori, Fitrat, Qodiriy, Cho‘lpon kabi jadid bobolarimizning hurriyat haqidagi orzu-niyatlari bugun Yangi O‘zbekistonda to‘liq ro‘yobga chiqmoqda.
Mustaqillik, eng avvalo, bizga shonu sharafimizni, muqaddas dinimizni, ona tilimizni, unutilayotgan milliy qadriyatlarimizni qaytarib berdi.
Istiqlol tufayli biz o‘zligimizni angladik, nomi hamisha e’zozda bo‘lgan ota-bobolarimizning munosib vorislari ekanimizni butun dunyoga namoyon etdik.
Ushbu hayajonli daqiqalarda bugungi erkin hayot uchun jonini fido qilgan ulug‘ ajdodlarimiz, jadidlar xotirasiga ta’zim bajo keltiramiz.
Mana shu tarixiy sanada o‘tgan 35 yil davomida mustaqilligimizni mustahkamlashga munosib hissa qo‘shgan barcha marhum yurtdoshlarimizning fidokorona mehnati va jasoratini yana bir bor e’tirof etishni joiz, deb bilamiz.
Birinchi Prezidentimiz, atoqli davlat va siyosat arbobi Islom Abdug‘aniyevich Karimovning yorqin xotirasini ehtirom bilan yod etamiz.
Hurmatli bayram ishtirokchilari!
Mustaqillikning buyuk ahamiyati, avvalo, inson qadri va erkin hayotida namoyon bo‘ladi. Shu bois, biz islohotlarni boshlagan birinchi kunlardanoq xalqning qalbiga quloq soldik, aholining dardiga darmon bo‘lishni maqsad qildik. “Inson qadri uchun!” degan g‘oyani davlat siyosatining markaziga olib chiqdik. Birinchi galda “paxta qulligi”, “majburiy mehnat va bolalar mehnati”, “konvertatsiya cheklovi”, “propiska” kabi odamlarni yillar davomida qiynab kelgan muammolarga barham berdik.
Eng asosiysi, fuqarolarimiz yuragidagi qo‘rquv va hadik o‘rnini ishonch va xotirjamlik egalladi. Har bir inson erkin va farovon yashaydigan jamiyat barpo etish uchun keyingi o‘n yilda tinimsiz izlandik, qattiq mehnat qildik.
Katta siyosiy iroda ko‘rsatib, O‘zbekistonni dunyoga keng ochdik. Xususan, chegara muammolari hal qilindi, qo‘shnilarimiz bilan do‘stlik va hamkorlik mustahkamlandi. Valyuta, soliq, bojxona va investitsiya siyosatida tub o‘zgarishlar amalga oshirildi. Natijada “Iqtisodiy erkinlik indeksi”dagi o‘rnimizni 80 pog‘ona yaxshilab, “iqtisodiyoti mo‘tadil erkin” davlatlar qatoridan joy oldik.
Ilgari iqtisodiyotimizga yiliga 2-3 milliard dollar xorijiy investitsiya olib kelingan bo‘lsa, hozirgi paytda 40-50 milliard dollar chet el sarmoyasi jalb qilinmoqda. Yurtimizga investitsiyalar bilan birga ilg‘or texnologiyalar, zamonaviy bilim va yangi iqtisodiy imkoniyatlar kirib kelmoqda.
Biz uch yil oldin 2030 yilda yalpi ichki mahsulot hajmini 160 milliard dollarga yetkazishni reja qilgan edik. Global logistikadagi uzilishlar, dunyodagi notinch vaziyatga qaramasdan, bu vazifani shu yilning o‘zida ortig‘i bilan amalga oshiramiz va daromadi o‘rtachadan yuqori bo‘lgan davlatlar qatoriga kiramiz.
E’tiborli jihati – biz bunday yuksak natijalarga xalqimizning fidokorona mehnati, intellektual salohiyati hamda millat va davlat birdamligi tufayli erishyapmiz. Ijobiy o‘zgarishlarni har bir inson, har bir oila o‘z hayotida chuqur his etyapti, desam, fikrimga qo‘shilasiz, albatta.
Yangi davrda zamonaviy uy-joyga ega bo‘lgan 650 mingdan ziyod oilaning quvonchini so‘z bilan ta’riflab bo‘ladimi?
Minglab mahallalarimizga Yangi O‘zbekiston qiyofasi kirib bormoqda.
Kambag‘allik masalasini ochiq tan olib, uni keskin qisqartirish bo‘yicha Yangi O‘zbekiston tajribasini yaratdik. Ehtiyojmand oilalarning daromadi, kasbi, salomatligi, farzandlarining ta’lim olishi va yashash sharoitini yaxshilash bo‘yicha “mahallabay” ishlash tizimini yo‘lga qo‘ydik.
Izchil sa’y-harakatlarimiz tufayli bugungi kunda kambag‘allik darajasini 2017 yildagi 35 foizdan 4 foizga tushirishga erishdik. Ushbu raqamlar zamirida ro‘zg‘origa baraka kirib, turmush sifati yaxshilangan 10 million insonning quvonchi va shukronalik tuyg‘ulari mujassam.
Muhtaram yurtdoshlar!
Dunyo hamjamiyatida munosib o‘rin egallashimiz uchun bizga bilimli, kelajak kasblarini puxta egallagan, mustaqil fikriga ega bo‘lgan yangi avlod mutaxassislari kerak. Shu bois, ta’limga sifat va mazmun olib kiryapmiz. Muallimning obro‘-e’tiborini tiklab, daromadini oshirib boryapmiz.
O‘tgan o‘n yilda, aholimiz 8 millionga ko‘paygan sharoitda ham bog‘cha qamrovini 78 foizga yetkazdik. Maktablarda 1,5 million qo‘shimcha o‘quvchi o‘rni yaratildi. Prezident, ijod va ixtisoslashgan maktablar tashkil etilgani farzandlarimizga yetakchi xorijiy ta’lim maskanlaridan kam bo‘lmagan darajada chuqur bilim egallash uchun keng imkoniyatlar eshigini ochdi.
Yoshlarga xorijiy tillar va kasb-hunar o‘rganishlari uchun munosib sharoitlar yaratdik.
Oliygohlarda o‘qish uchun qulay sharoitlarni kengaytirganimiz hisobiga hozirgi kunda talabalar soni 1 million 600 ming nafarga yetdi. Quvonarlisi, yoshlarda bilim olishga ishtiyoq kuchaydi. Ota-onalar uchun farzandini oliy ma’lumotli qilish faqat orzu emas, erishsa bo‘ladigan maqsadga aylandi.
Ayniqsa, talabalarning yarmidan ko‘pini xotin-qizlar tashkil etayotgani – Uchinchi Renessansning o‘ziga xos qiyofasi, desak, to‘g‘ri bo‘ladi. Chunki, bilimli qizlar – bilimli oila, bilimli avlod va ma’rifatli jamiyat deganidir.
Biz ta’lim bilan bir qatorda ilm-fan, zamonaviy texnologiya va innovatsiyalarni ham taraqqiyotimizning hal qiluvchi omili, deb bilamiz.
Shu bilan birga, IT, sun’iy intellekt, kreativ iqtisodiyot kabi yo‘nalishlar rivojiga yangi ruh berib, juda katta harakatni boshlab yubordik. Bu orqali 10 million yoshlarimizni raqamli industriya va kelajak kasblariga olib kiramiz.
Istiqlol bayramimiz arafasida xitoylik hamkorlarimiz bilan “Samarqand – 2028” sun’iy yo‘ldoshini fazoga uchirganimiz bizga alohida g‘urur bag‘ishlaydi.
Mening niyatim: O‘zbekiston texnologiya sohalarida jahonga ilg‘or tashabbuslarni taklif qiladigan markazga aylanishi zarur.
O‘zbek tili – raqamli dunyoda ilm va texnologiya yaratiladigan til bo‘lishi lozim.
Aziz vatandoshlar!
Inson qadri haqida so‘z yuritganda, aholimizning sog‘lig‘i masalasiga alohida e’tibor qaratishimiz tabiiy. So‘nggi yillarda ushbu sohaga ajratilayotgan mablag‘ni 8 karradan ziyod oshirdik. Eng muhimi, sifatli tibbiy xizmat olish imkoniyati nafaqat markazda, balki hududlarda ham yaratildi.
O‘tgan davrda yurtimizda 652 ta yangi tibbiyot muassasasi barpo etilgani, xususiy sektorga keng imkoniyat berilgani tufayli tibbiy xizmatlar hajmi 3 karra oshdi. Yuqori malakali shifokorlar tayyorlashni yo‘lga qo‘yib, ularga sharoit yaratganimiz
o‘z natijasini beryapti. Ilgari xorijda amalga oshirilgan 100 dan ziyod murakkab diagnostika va davolash usullari bugun yurtimizda ham mukammal bajarilmoqda.
Umuman, aholining o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi 1991 yildagi 66,4 yoshdan 2025 yilda 75,4 yoshga yetgani, go‘daklar va onalar o‘limi ko‘rsatkichi 4 barobar kamaygani sohadagi islohotlarimizning eng muhim natijasidir.
Qadrli do‘stlar!
Jonajon Vatanimiz azaldan ulug‘ mutafakkirlar, aziz avliyolar, buyuk allomalar yurti bo‘lib kelgan. Biz mana shunday bebaho merosga munosib ravishda Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Burhoniddin Marg‘inoniy yodgorlik majmualari kabi betakror ilmiy-ma’rifiy dargohlarni barpo etdik.
Bu muhtasham va tabarruk maskanlar bugun nafaqat yurtimiz va islom olami, balki butun jahon ahlining haqli e’tirofiga sazovor bo‘lmoqda. Biz bunday bunyodkorlik ishlarini jadal davom ettiramiz.
Hurmatli bayram ishtirokchilari!
Bizning eng katta boyligimiz – ertangi kunimizning hal qiluvchi kuchi bo‘lgan Yangi O‘zbekiston yoshlaridir. Intiluvchan va tirishqoq o‘g‘il-qizlarimizni qo‘llab-quvvatlash, ularga keng imkoniyatlar ochish uchun har yili 20-25 trillion so‘m ajratilmoqda.
Bugungi kunda O‘zbekistondagi biznes vakillarining 35 foizini yosh tadbirkorlar tashkil etyapti.
Tokio va Parij Olimpiya hamda Paralimpiya o‘yinlarida, dunyo maydonlarida yosh sportchilarimiz erishgan tarixiy yutuqlar xalqimizga cheksiz iftixor bag‘ishladi.
Futbolchilarimiz ilk bor jahon chempionatida ishtirok etib, o‘zbek sporti tarixida yangi sahifa ochdi. Ular boshlagan yo‘l albatta davomli va zafarli bo‘ladi, deb ishonamiz.
Yaqin kunlarda Samarqandda katta sport anjumani – Jahon shaxmat olimpiadasi boshlanadi. Noyabr oyida esa mashhur grossmeysterimiz Javohir Sindorov jahon shaxmat toji uchun kurashga kirishadi.
Ushbu musobaqalarda shaxmatchi o‘g‘il-qizlarimga ulkan zafarlar tilayman!
Xalqaro fan olimpiadalarida, tanlov va festivallarda yuqori o‘rinlarni egallayotgan yoshlarimizni – Yangi O‘zbekiston yulduzlari, kelajak bunyodkorlari, deb bilaman!
Oldinga qarab intilishdan va doimiy izlanishdan hech qachon to‘xtamang, aziz farzandlarim!
Muhtaram yurtdoshlar!
Bugun biz tarixning yanada mas’uliyatli va hal qiluvchi pallasida turibmiz. Mamlakatimiz taraqqiyotning mutlaqo yangi davriga qadam qo‘ymoqda. Kelgusi o‘n yillik – biz uchun milliy yuksalish davri bo‘ladi.
Buni faqat va faqat xalqimizning aql-zakovati, mehnati va birdamligi orqali o‘zimiz bunyod etamiz. Shu maqsadda kelgusi yillarda yurtimizda inson qadrini yanada yuksaltiradigan 7 ta milliy dasturni amalga oshiramiz.
Birinchi milliy dastur bilim va malakani kelgusi taraqqiyotimizning asosiy kapitaliga aylantirishdan iborat bo‘ladi.
Bolalarning 6 yoshli tayyorlov guruhlariga qamrovini qisqa muddatda 100 foizga olib chiqamiz. Xususiy bog‘cha tashkil qilish bo‘yicha mavjud imtiyozlar saqlab qolinadi.
Barcha maktablar xalqaro baholash dasturlari bilan to‘liq qamrab olinadi.
Yurtimizdagi texnikumlarda xalqaro ta’lim standartlarini joriy etamiz. Ularda yoshlarimizni yuqori daromadli kasblarga o‘qitishni yo‘lga qo‘yib, qamrovni 1 millionga yetkazamiz. Bir so‘z bilan aytganda, Yangi O‘zbekistonda kasb egallamagan birorta yigit-qiz qolmaydi.
Biz kelgusi yillarda kamida 10 ta universitetimizni TOP mingtalikka kiritishni katta marra sifatida belgilaymiz.
Ikkinchi milliy dastur xalqimizning sog‘lom bo‘lishi va uzoq umr ko‘rishini ta’minlashga xizmat qiladi.
Shu maqsadda aholi salomatligi bilan bog‘liq davlat xarajatlarini kelgusi besh yilda yalpi ichki mahsulotga nisbatan 5 foizga yetkazamiz.
Biz tibbiyotda profilaktikani kuchaytirish orqali salomatlikni asrash modeliga o‘tamiz. Davlat tibbiy sug‘urtasi mamlakatning barcha xonadonlariga kirib boradi.
Ixtisoslashgan tibbiyotda raqobat muhitini kuchaytirish maqsadida dunyoning eng nufuzli kamida 5 ta klinikasini olib kelamiz.
Yurtimizni zamonaviy tibbiyot, farmatsevtika, biotexnologiyalar va tibbiy ta’lim taraqqiy etgan maskanga aylantiramiz.
Hurmatli tadbir ishtirokchilari!
Uchinchi milliy dastur – iqtisodiyotimizni yuqori texnologiya va mehnat unumdorligi modeliga o‘tkazish.
Buning uchun kelgusi o‘n yilda 450 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilamiz. Iqtisodiyotda yuqori o‘sish sur’atini saqlagan holda, 2030 yilgacha yalpi ichki mahsulot hajmi 300 milliard dollarga yetkaziladi, sanoatda 2 millionta yuqori daromadli ish o‘rni yaratiladi.
Yoshlarimizning salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarishda startap, venchur va sun’iy intellektni rivojlantirish ustuvor yo‘nalishga aylanadi.
Shuningdek, kichik biznes – o‘rta biznesga, o‘rta korxonalar esa yirik kompaniya va korporatsiyalarga aylanishi uchun yaxlit ekotizimni yo‘lga qo‘yamiz. Bularning hisobiga kelgusi o‘n yilda jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmi 10 ming dollarlik marradan oshadi.
Aziz do‘stlar!
Global iqlim o‘zgarishi sharoitida suv va ekologiya masalalari yanada dolzarb bo‘lib bormoqda.
Shu bois, to‘rtinchi milliy dastur suv va tabiatga munosabatni tubdan o‘zgartirishga qaratiladi.
Kelgusi besh yilda ekin maydonlarida suv tejaydigan texnologiyalar qamrovini 100 foizga olib chiqamiz. Bu – umummilliy marraga aylanadi.
Tabiatga munosabat – xalqning madaniyati, davlatning mas’uliyati va taraqqiyotning sifat ko‘rsatkichidir. Shuning uchun mamlakatimizda “Yashil makon” umummilliy harakatini yangi sifat bosqichiga olib chiqamiz. Maktab, bog‘cha, shifoxona va ko‘p qavatli uylar atrofidagi yashil hududlar jamiyatning daxlsiz boyligi sifatida muhofaza qilinadi. Yaqin yillarda tuman va shahar markazlarida yashillik ko‘lamini 30 foizga yetkazamiz.
Qadrli yurtdoshlar!
Adolat qaror topgan joyda iqtisodiy o‘sish ham, ijtimoiy ishonch ham yuksaladi.
Bu borada beshinchi milliy dastur – sud mustaqilligini kuchaytirish va qonun ustuvorligini ta’minlashni umumiy qadriyatga aylantirishdan iborat.
Buning uchun huquqiy tarbiyani maktabdan boshlab aniq tizim asosida yo‘lga qo‘yamiz. Fuqarolar va tadbirkorlarning qonuniy kafolatlarini kuchaytirish bo‘yicha islohotlarimizni qat’iy davom ettiramiz. Kiberjinoyatchilik, giyohvandlik va odam savdosining oldini olish bo‘yicha choralarni yanada kuchaytiramiz.
“Yashirin iqtisodiyot”, uyushgan jinoyatchilik, ayollar va bolalar huquqini kamsitishga qarshi kurashni yangi bosqichga ko‘taramiz.
Aziz vatandoshlar!
Odamlarimizning kayfiyati, oilalarning farovonligi, yoshlarning orzu-istagi, tadbirkorlarning tashabbuskorligi, eng avvalo, mahallada namoyon bo‘ladi.
Shuning uchun oltinchi milliy dastur mahallani jamiyat taraqqiyotining asosiy buyurtmachisiga aylantirishga yo‘naltiriladi.
Endi davlat dasturlarini ishlab chiqish bo‘yicha yondashuv butkul o‘zgaradi. Tuman budjeti, investitsiya dasturi hamda infratuzilma loyihalari mahalla buyurtmasi asosida ishlab chiqiladi. Bunda fuqarolarning talab va ehtiyoji, mahallaning farovonligi – eng asosiy mezon sifatida belgilanadi.
Hurmatli bayram ishtirokchilari!
Yettinchi milliy dastur – O‘zbekistonning tinchlik va do‘stlik diyori, bag‘rikeng o‘lka sifatidagi nufuzini har tomonlama yuksaltirishdan iborat.
Yurtimizda 130 dan ortiq millat va elat vakillari, 16 ta diniy konfessiya a’zolari bir oila farzandlaridek ahil va inoq yashamoqda.
Bugungi notinch zamonda millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik xalqimizning oltin fondi, bebaho boyligidir.
Bizning ochiq, pragmatik va tinchlikparvar siyosatimiz uzoq muddatli taraqqiyotimizni ta’minlashga qaratilgan.
Markaziy Osiyoda ahil qo‘shnichilik, strategik sheriklik va do‘stlik aloqalarini kengaytirishda tarixiy yutuqlarga erishildi.
Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi, Yevropa Ittifoqi, Amerika, Osiyo-Tinch okeani mintaqasi va arab-musulmon dunyosi davlatlari bilan munosabatlarimiz yanada mustahkamlandi. Sharqiy Yevropa, Afrika va Lotin Amerikasida yangi hamkorlik yo‘nalishlari ochildi.
Mamlakatimiz bilan diplomatik munosabat o‘rnatgan davlatlar soni qariyb 170 taga yetdi.
O‘zbekistonni xalqaro diplomatiyaning muhim markaziga aylantirish uchun ko‘pqirrali, vazmin va muvozanatli tashqi siyosatni davom ettiramiz. Iqtisodiy diplomatiya tashqi siyosatimizning ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qoladi.
Mamlakatimiz 2027-2029 yillarda Qo‘shilmaslik harakatiga ilk marotaba raislik qiladi. Dunyodagi 120 dan ortiq davlatni birlashtirgan ushbu global tuzilma samaradorligini oshirishga qaratilgan tashabbuslarni faol ilgari suramiz.
Yon qo‘shnimiz bo‘lgan Afg‘oniston bo‘yicha konstruktiv siyosatimizni qat’iy davom ettiramiz.
Fursatdan foydalanib, bugungi tantanamizda ishtirok etayotgan diplomatik korpus vakillariga, xorijiy ommaviy axborot vositalari xodimlariga, AQSH, Turkiya va Singapurdan kelgan yuqori martabali mehmonlarimizga samarali hamkorlik uchun alohida minnatdorlik bildiraman.
Aziz va muhtaram vatandoshlarim!
Bir fikrni ishonch bilan aytmoqchiman.
Biz bugun kechagidan kuchlimiz. Nasib etsa, ertaga bundan ham kuchli bo‘lamiz.
O‘ttiz besh yillik mustaqil taraqqiyot yo‘limiz bizga bir haqiqatni o‘rgatdi: xalq va davlat yagona maqsad yo‘lida birlashib, astoydil harakat qilsa, zabt etib bo‘lmaydigan marraning o‘zi yo‘q.
Bunday buyuk qudratga ega xalq va davlatni yenga oladigan kuchning o‘zi yo‘q.
Biz yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va buyuk kelajagimizni birgalikda barpo etamiz!
Ishonchim komil, matonatli, mard va olijanob xalqimiz o‘z oldiga qo‘ygan ulug‘ maqsadlarga albatta yetadi.
Vatanimizning oltin davrini, yangi buyuk tarixini albatta barchamiz birgalikda yaratamiz!
Bizga mustaqillik ne’matini bergan Parvardigorimizga cheksiz shukronalar bo‘lsin!
Istiqlolimiz ijodkori va haqiqiy bunyodkori bo‘lgan xalqimizga shon-sharaflar bo‘lsin!
Sizlarni, sizlar orqali butun xalqimizni bugungi ulug‘ bayram – O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining o‘ttiz besh yilligi bilan yana bir bor tabriklayman.
Yurtimiz tinch, xonadonlarimiz obod va farovon bo‘lsin!
Yashasin O‘zbekiston Respublikasi!
Yashasin O‘zbekiston xalqi!
