«Tavba qilsam, Robbim meni kechiradimi?..»
Basralik boylardan biri kemada safarga chiqib, bir xalta tillo evaziga cho'ri sotib oldi. Uning ismi Husn edi. Husnning o'zi ham, ovozi ham juda go'zal edi. Tor chalib, qo'shiq kuylar va chiroyli raqsga tushardi.
Boy cho'risini olib kemaga mindi va Basra tomon yo'lga otlandi. Shamol to'xtab, dengiz to'lqini tindi. Boy kemadagi odamlar uchun dasturxon yozib, qadahlarda may-u sharoblardan ulashdi. Keyin cho'risiga: «Qani, bir qo'shiq aytib, raqsga tushib ber», dedi. Cho'ri bor mahoratini ishga soldi.
Kemaning bir burchagida yosh solih bir yigit ham bor edi. U ham ko'rkam, husni-xulqli va xushovoz qori edi. Bir chetda Qur'on tilovat qilib o'tirardi. Haligi boy may ichib, shirakayf holatda yigitga baqirdi: «Hoy yigitcha, bundan ko'ra yaxshiroq va yoqimliroq ovozni eshitganmisan hech?», deb cho'riga ishora qildi.
Yigit esa xotirjam javob berdi: «Ha, albatta, bundan yaxshirog'ini eshitganman!»
Boy uning javobidan kuldi. Joriyani kuylashdan to'xtatdida yigitga qarab: “Qani, unda seni bir eshitaylikchi?”, dedi.
Qori yigit viqor bilan, dona-dona qilib tilovat qila boshladi:
..قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِّمَنِ اتَّقَىٰ وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا
أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِككُّمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنتُمْ فِي بُرُوجٍ مُّشَيَّدَةٍ ۗ
“Ularga ayting: “Dunyo matosi ozginadir. Allohdan qo'rqqan kishiga oxirat yaxshiroqdir. Sizlarga qilchalik zulm qilinmas”.
"Qaerda bo'lsangiz, hatto mustahkam qal'alar ichida bo'lsangiz ham o'lim sizlarni topib olur" (Niso 77,78).
Bu oyatlar boyning qalbiga qattiq ta'sir qildi. Qo'llari qaltiray boshladi. Qadaxdagi mayni suvga sepib: «Qasamki, bu eshitgan narsalarimning eng yaxshisi. Yana boshqasi bormi?», dedi.
Ha, bor deb, baland ovozda yana tilovat qildi yigit:
وَقُلِ الْحَقُّ مِن رَّبِّكُمْ ۖ فَمَن شَاءَ فَلْيُؤْمِن وَمَن شَاءَ فَلْيَكْفُرْ ۚ إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا ۚ وَإِن يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ ۚ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا
"Ayting: «(Bu Qur'on) Parvardigoringiz tomonidan (kelgan) Haqiqatdir. Bas, xohlagan kishi iymon keltirsin, xohlagan kimsa kofir bo'lsin». Aniqki, Biz zolim — kofirlar uchun alangalari do'zaxilarni o'rab-chirmab oladigan do'zaxni tayyorlab ko'ygandirmiz. Agar ular (tashnalik shiddatiga chidamay) suv so'rasalar, eritilgan (dog'langan) yog' kabi yuzlarni kuydirguvchi suv berilur. Naqadar yomon ichimlik u, naqadar yomon joy u!" (Kahf 29).
Bu oyatlarni eshitib boyning qalbiga qo'rquv kirdi. Havotiri ortib, may to'la idishlarni, cho'rining qo'lidagi torni sindirib tashladi. Cho'kkalab o'tirib yig'lay boshladi: “Astag'firullah, Astag'furullah, bu men eshitganlarim ichida enga yaxshisi!”, deb qaytarardi va yigitga qarab: «O'g'lim, men shu vaqtgacha nima qilsam, qildim. Bundan pushaymonman! Endi tavba qilishim uchun biror yo'l bormi? Tavba qilsam, Robbim meni kechiradimi?» deya zorlandi.
Yigit boyni qilgan ishidan nadomat chekayotganini ko'rib, unga quyidagi oyatlarni o'qib berdi:
قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَىٰ أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا ۚ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ
"(Ey Muhammad), Mening o'z jonlariga (turli gunoh-ma'siyatlar qilish bilan) jinoyat qilgan bandalarimga ayting: “Allohning rahmat-marhamatidan noumid bo'lmangiz! Albatta, Alloh (O'zi xohlagan bandalarining) barcha gunoxlarini mag'firat qilur. Albatta, Uning O'zigina mag'firatli, mehribondir” (Zumar 53).
Bu oyatlardan keyin boy qattiq yig'lagancha: “Ha, Albatta Uning O'zigina mag'firatli, mehribondir!” dedi va shu holatda jon berdi.
Habib ibn Sa'id aytadi: Allohga qasamki, u haqida faqat yaxshilikni umid qilamiz. U may ichib, keyin shu ishidan qattiq nadomat chekib, yig'lagan ko'yi vafot etdi. Shundan keyin kema sohilga etishi uchun bir necha kun o'tdi. Uning jasadi esa o'zgarmadi, undan yomon hid ham chiqmadi!”
Ikrom Sharif tarjimasi
“Solombo Times”: O‘zbekistonda “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirish davlat siyosatiga aylangan
Shri-Lankaning “Solombo Times” nashrida “O‘zbekistonda Yangi uyg‘onish davri: kelajak texnologiyalari yordamida buyuk o‘tmishni qayta tiklash” sarlavhali tahliliy maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Shri-Lankalik taniqli jurnalist Fazan Navaz tomonidan yozilgan ushbu materialda so‘nggi o‘n yilda O‘zbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan Yangi O‘zbekistonni bunyod etish, “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirishga qaratilgan islohotlar va ularning samarali natijalari xususida so‘z yuritilgan.
Muallifning yozishicha, Markaziy Osiyo markazida sokin, ammo ulkan ahamiyatga ega inqilob yuz bermoqda. Bu kurash qurol-yarog‘ bilan emas, balki qo‘lyozmalar, muzeylar va mikrochiplar yordamida amalga oshirilmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida O‘zbekiston Samarqand va Buxoro kabi shaharlar jahon ilm-fani, she’riyati va falsafasining yetakchi markazlari bo‘lgan O‘rta asrlardagi “Oltin asr” shon-shuhratini qayta tiklashga intilmoqda.
Bu jarayonning o‘ziga xos jihati shundaki, O‘zbekiston ming yildan ziyod tarixga ega madaniy merosni asrash, qayta tiklash va keng ommaga yetkazish uchun sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan faol foydalanmoqda.
Nashrda O‘zbekistonning boy madaniy va tarixiy merosi hamda uni saqlash bo‘yicha islohotlarga to‘xtalib o‘tilgan. Qayd etilganidek, bu zamin insoniyat tarixidagi eng buyuk allomalarga beshik bo‘lgan. Astronom va davlat arbobi Mirzo Ulug‘bek Samarqandda yulduzlarni hayratlanarli darajada aniq kuzatish imkonini bergan rasadxona barpo etgan. Xorazmdagi Ma’mun akademiyasi olimlari esa Yevropada Renessans boshlanishidan ancha avval matematika va tibbiyot sohalarida yuksak yutuqlarga erishgan edi.
O‘zbekiston yetakchisi bu tarixiy merosni tez-tez tilga olib, Mirzo Ulug‘bekni nafaqat buyuk olim, balki ilm-fanni eng yuksak qadriyat deb bilgan davlat arbobi sifatida ta’riflaydi. Davlat rahbari bugungi yangilanish jarayonini “Uchinchi Renessans” deb atab, uni O‘zbekistonning ilmu ma’rifat va madaniyat markazi sifatidagi mavqeini qayta tiklashga qaratilgan umummilliy loyiha sifatida baholaydi. Tarixchilar ta’biri bilan aytganda – bu atama mintaqada avval mavjud bo‘lgan ikki buyuk yuksalish davridan keyingi navbatdagi uyg‘onish bosqichini anglatadi.
Muallifning fikricha, O‘zbekistonda Uchinchi Renessans g‘oyasini amalga oshirish shunchaki gap emas, balki davlat siyosatiga aylangan.
“Bu ulkan maqsadning eng yorqin ramzi joriy yil Toshkentda qad rostlagan Islom sivilizatsiyasi markazidir. 2026 yil mart oyida 40 mamlakatdan tashrif buyurgan 1500 dan ortiq mutaxassis ishtirokida qurib bitkazilgan mazkur markaz o‘z bag‘rida islom olamining eng noyob yodgorliklaridan biri – VII asrga mansub Usmon Mus'hafini saqlaydi. Shuningdek, bu yerda ilmiy laboratoriyalar, restavratsiya ustaxonalari va arxivlar faoliyat yuritadi. Markaz allaqachon dunyodagi eng chiroyli yangi muzeylardan biri sifatida e’tirof etilgan”, – deya qayd etgan jurnalist.
Materialda ta’kidlanishicha, O‘zbekiston yondashuvining boshqalardan ajratib turadigan muhim jihati – bu sun’iy intellektdan iqtisodiy taraqqiyot vositasi sifatidagina emas, balki madaniy merosni muhofaza qilish vositasi sifatida ham foydalayotganidadir.
Sun’iy intellekt turizm sohasini ham tubdan o‘zgartirmoqda. Bu tashabbus 2026 yilda mamlakatga 12 million sayyohni jalb qilish rejasining bir qismi hisoblanadi.
Fazan Navaz o‘z maqolasini “Uchinchi Renessans” o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlarga to‘liq erishadimi-yo‘qmi, buni vaqt ko‘rsatadi. Biroq bugunning o‘zidayoq O‘zbekiston qanday yo‘ldan odimlab borayotgani aniq ko‘rinib turibdi”, – degan so‘zlar bilan yakunlagan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati