«Tavba qilsam, Robbim meni kechiradimi?..»
Basralik boylardan biri kemada safarga chiqib, bir xalta tillo evaziga cho'ri sotib oldi. Uning ismi Husn edi. Husnning o'zi ham, ovozi ham juda go'zal edi. Tor chalib, qo'shiq kuylar va chiroyli raqsga tushardi.
Boy cho'risini olib kemaga mindi va Basra tomon yo'lga otlandi. Shamol to'xtab, dengiz to'lqini tindi. Boy kemadagi odamlar uchun dasturxon yozib, qadahlarda may-u sharoblardan ulashdi. Keyin cho'risiga: «Qani, bir qo'shiq aytib, raqsga tushib ber», dedi. Cho'ri bor mahoratini ishga soldi.
Kemaning bir burchagida yosh solih bir yigit ham bor edi. U ham ko'rkam, husni-xulqli va xushovoz qori edi. Bir chetda Qur'on tilovat qilib o'tirardi. Haligi boy may ichib, shirakayf holatda yigitga baqirdi: «Hoy yigitcha, bundan ko'ra yaxshiroq va yoqimliroq ovozni eshitganmisan hech?», deb cho'riga ishora qildi.
Yigit esa xotirjam javob berdi: «Ha, albatta, bundan yaxshirog'ini eshitganman!»
Boy uning javobidan kuldi. Joriyani kuylashdan to'xtatdida yigitga qarab: “Qani, unda seni bir eshitaylikchi?”, dedi.
Qori yigit viqor bilan, dona-dona qilib tilovat qila boshladi:
..قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِّمَنِ اتَّقَىٰ وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا
أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِككُّمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنتُمْ فِي بُرُوجٍ مُّشَيَّدَةٍ ۗ
“Ularga ayting: “Dunyo matosi ozginadir. Allohdan qo'rqqan kishiga oxirat yaxshiroqdir. Sizlarga qilchalik zulm qilinmas”.
"Qaerda bo'lsangiz, hatto mustahkam qal'alar ichida bo'lsangiz ham o'lim sizlarni topib olur" (Niso 77,78).
Bu oyatlar boyning qalbiga qattiq ta'sir qildi. Qo'llari qaltiray boshladi. Qadaxdagi mayni suvga sepib: «Qasamki, bu eshitgan narsalarimning eng yaxshisi. Yana boshqasi bormi?», dedi.
Ha, bor deb, baland ovozda yana tilovat qildi yigit:
وَقُلِ الْحَقُّ مِن رَّبِّكُمْ ۖ فَمَن شَاءَ فَلْيُؤْمِن وَمَن شَاءَ فَلْيَكْفُرْ ۚ إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا ۚ وَإِن يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ ۚ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا
"Ayting: «(Bu Qur'on) Parvardigoringiz tomonidan (kelgan) Haqiqatdir. Bas, xohlagan kishi iymon keltirsin, xohlagan kimsa kofir bo'lsin». Aniqki, Biz zolim — kofirlar uchun alangalari do'zaxilarni o'rab-chirmab oladigan do'zaxni tayyorlab ko'ygandirmiz. Agar ular (tashnalik shiddatiga chidamay) suv so'rasalar, eritilgan (dog'langan) yog' kabi yuzlarni kuydirguvchi suv berilur. Naqadar yomon ichimlik u, naqadar yomon joy u!" (Kahf 29).
Bu oyatlarni eshitib boyning qalbiga qo'rquv kirdi. Havotiri ortib, may to'la idishlarni, cho'rining qo'lidagi torni sindirib tashladi. Cho'kkalab o'tirib yig'lay boshladi: “Astag'firullah, Astag'furullah, bu men eshitganlarim ichida enga yaxshisi!”, deb qaytarardi va yigitga qarab: «O'g'lim, men shu vaqtgacha nima qilsam, qildim. Bundan pushaymonman! Endi tavba qilishim uchun biror yo'l bormi? Tavba qilsam, Robbim meni kechiradimi?» deya zorlandi.
Yigit boyni qilgan ishidan nadomat chekayotganini ko'rib, unga quyidagi oyatlarni o'qib berdi:
قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَىٰ أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا ۚ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ
"(Ey Muhammad), Mening o'z jonlariga (turli gunoh-ma'siyatlar qilish bilan) jinoyat qilgan bandalarimga ayting: “Allohning rahmat-marhamatidan noumid bo'lmangiz! Albatta, Alloh (O'zi xohlagan bandalarining) barcha gunoxlarini mag'firat qilur. Albatta, Uning O'zigina mag'firatli, mehribondir” (Zumar 53).
Bu oyatlardan keyin boy qattiq yig'lagancha: “Ha, Albatta Uning O'zigina mag'firatli, mehribondir!” dedi va shu holatda jon berdi.
Habib ibn Sa'id aytadi: Allohga qasamki, u haqida faqat yaxshilikni umid qilamiz. U may ichib, keyin shu ishidan qattiq nadomat chekib, yig'lagan ko'yi vafot etdi. Shundan keyin kema sohilga etishi uchun bir necha kun o'tdi. Uning jasadi esa o'zgarmadi, undan yomon hid ham chiqmadi!”
Ikrom Sharif tarjimasi
Ikki ulug‘ ne’mat
#Mustaqillikning 35 yilligi
Mustaqilligimizning 35 yillik to‘yi yaqinlashib, joylarda bayram shukuhi keza boshladi. Bundan dilda shukronalik hissi ortmoqda.
Tarixga nazar tashlansa, hamma davrda ham davlatning rivojlanishi, taraqqiy topishi jamiyatning farovon va osoyishta hayot kechirishiga bog‘liqligi ayon bo‘ladi.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam tinchlik-xotirjamlik eng katta ne’mat ekanligini ta’kidlab, bunday deganlar: “Ikki ne’mat borki, ko‘pchilik insonlar uning qadriga yetmaydi. Ular xotirjamlik va sihat-salomatlik” (Imom Buxoriy rivoyati).
Demak, tinchlik va xotirjamlik Alloh ta’oloning behisob bo‘lgan buyuk ilohiy ne’matlaridan. Shunday ekan, tinchlikning qadriga yetib, uning shukrini ado etish insonning burchlaridandir. Zero, hayotning bir maromda davom etishi, Haq taolo buyurgan ishlar xotirjam ado etilishi uchun ham osoyishtalik lozim bo‘ladi. Alloh taolo ham: “Ey, imon keltirganlar! Yoppasiga tinchlik ishiga kirishingiz!” deya buyuradi (Baqara surasi, 208-oyat). Tinchlik, salimlik mavzusi o‘ta muhim bo‘lgani bois Qur’oni karim oyatlaridan o‘rin olgan. Zotan, arab tilidagi “salm”, “silm”, “salom”, va “islom” so‘zlari bir o‘zakdan chiqqan, turli ma’nodagi so‘zlar bo‘lsada, aynan bir maqsadga yo‘naltirilgandir.
Bandaga berilgan ne’matlarning qadriga yetishda va uni asrashda, bizga payg‘amlarlarning otasi bo‘lgan, Ibrohim alayhissalom o‘rnak bo‘lib kelgan. U zot o‘z davrida Makkaga tinchlik, uning ahliga rizq so‘ragani so‘zimizning yorqin misolidir: “Ibrohim: “Ey, Rabbim, bu (Makka)ni tinchlik shahri qilgin va uning aholisidan Allohga va oxirat kuniga ishonuvchilarga (turli) mevalardan rizq qilib bergin” dedi” (Baqara surasi,126-oyat).
Alloh taolo bu orqali Rasululloh sollallohu alayhi va sallamni o‘tgan payg‘ambarlar hayotidan xabardor qilish barobarida, ular so‘ragan narsalarni ham bildirib, shunga chaqirgan.
Bu ne’atlar bardavom bo‘lishi uchun ham insondan shukr va qadrlash talab etiladi. Tinchlik hukm surib turgan joyga yana tinchlik so‘rab duo qilish esa, muqaddas dinimiz buyuradigan ishlardan. Shunday ekan, inson kim bo‘lishidan qat’iy nazar, o‘zi yashab turgan, Alloh ne’mat qilib bergan Vatani, uning zilol suvlari, havosi, nozi ne’matlari va boshqa barcha sharoitlariga shukr qilib, uni ziyoda bo‘lishini so‘rab duo qilishi lozim.
Bugun dunyoda tinchligi, xotirjamligini yo‘qotganlar qancha. Bularni ko‘rib, eshitib turganlar ibrat olib, xulosalar chiqarib, o‘zlari uchun in’om qilingan tinchlik va xotirjamlikni qadrlab, asrab avaylashi lozim.
Yurtimizda hukm surayotgan tinchlik, xotirjamlikni saqlash, uni turli xil g‘arazli xuruj, hamlalardan, fitna va bo‘htonlardan himoya qilish, g‘arzli va manfur kimsalarning makrlariga uchmasdan, yosh avlodni ham ulardan xabardor qilib, islom ta’limotining ezgu g‘oyalarini keng targ‘ib etish har birimizning burchimizdir. Bu xususida Alloh taolo bunday degan: “Ezgulik va taqvo (yo‘li)da hamkorlik qilingiz, gunoh va adovat (yo‘li)da hamkorlik qilmangiz! Allohdan qo‘rqingiz! Albatta, Alloh azobi qattiq zotdir” (Moida surasi, 2-oyat).
Xulosa qiladigan bo‘lsak, dinimizning tinchlik va xotirjamlikka bo‘lgan e’tibori nechog‘lik katta, hamda bag‘rikenglik uning negizi ekani yaqqol namoyon bo‘ladi. Inson o‘zidagi ne’matning qadrini uning ustida mulohaza yuritish, shu ne’matdan o‘zgalar ham bahramand yoki bebahra ekanini o‘ylab ko‘rish bilan biladi. Bu esa Allohga yanada ko‘proq shukr qilishga undaydi.
Ne’matning bardavom bo‘lishi, uning shukri ado etilishiga ham bog‘liq. Yoshi ulug‘ nuroniy otaxon va onaxonlarimiz ushbu ikki ulug‘ ne’matning mustahkamligini so‘rab duo qilishlari shundan. Alloh taolo yurtimiz tinchligi va xotirjamligini barqaror, bardavom, xalqimiz hayotini bundan-da farovon qilsin.
Isomiddin AHROROV