۞أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ خَرَجُواْ مِن دِيَٰرِهِمۡ وَهُمۡ أُلُوفٌ حَذَرَ ٱلۡمَوۡتِ فَقَالَ لَهُمُ ٱللَّهُ مُوتُواْ ثُمَّ أَحۡيَٰهُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَذُو فَضۡلٍ عَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشۡكُرُونَ٢٤٣
243. (Ey Muhammad), o'limdan qo'rqib, diyorlaridan qochib chiqqan minglab odamlarni ko'rmadingizmi? Alloh ularga "O'linglar!" dedi, so'ng ularni tiriltirdi. Alloh albatta odamlarga fazlu karam qiluvchidir, lekin ularning ko'pchiligi shukr qilmaydi.
Qur'oni karimning mazkur oyatida o'tmishda yashab o'tgan bir qavm qissasini bayon etish orqali hayot va o'lim, o'lgandan keyin tirilish masalalari o'ziga xos bir yo'sinda zikr etiladi. Qadimda bir qavm o'tgan ekan (uning qaysi qavmligi haqida tarixchilar bir qarorga kelishmagan). O'sha qavmga qaysidir bir ko'rinishda yalpi o'lim keladi. Ehtimol, u vabo yoki tuzalmas bir kasallik bo'lgandir yoxud dushman bostirib kirgandir yo boshlariga biror tabiiy ofat kelgandir. Hullasi, o'sha qavm o'limdan qutilib qolish uchun yashab turgan joylarini tashlab, bir xavfsiz joy qidirib ketayotganida Alloh taoloning "O'linglar!" degan amri kelib, barchalari bir soniya ichida halok bo'lishdi. Keyin esa Alloh ularni tiriltirishni istadi va barchalari qayta hayotga qaytishdi. Oyatdan ko'rinib turibdiki, Alloh qazoi qadaridan qochishning aslo iloji yo'q, U bir bandaga o'limni iroda qilsa, eng bexatar joyda ham halok bo'lishi mumkin. Shu o'rinda ibratli bir rivoyatni keltirib o'tsak: "Bir qo'rqoq kishi bor edi, urush paytida doim lashkarning orqa tarafida berkinib yurar, qilich-o'qdan qochishga harakat qilar edi. Bir kuni qarashsa, o'sha kishi qo'shinning eng oldingi safida jang qilayotgan emish. Shunda buning sababini so'rashibdi. Boyagi kishi bunday javob qilibdi: "O'tgan kuni jang payti bir kamon o'qi kelib oldimga tushdi. Nazarimda o'q qimirlayotganday tuyuldi. E'tibor berib qarasam, o'q tuproq ostida yashirinib yotgan ilonga kelib sanchilgan ekan. Shundan xulosa qildimki, qayoqqa qochsam ham ajal etsa, qutilish yo'q, o'sha joyda tutib olarkan. Shuning uchun qo'rquvni bir chetga uloqtirib, jangda oldingi safga o'tdim...".
وَقَٰتِلُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٞ٢٤٤
244. Alloh yo'lida jang qilinglar va anglanglarki, Alloh eshituvchi va biluvchidir.
Alloh yo'lida jang qilish degani, Uning dini ravnaq topishi va yoyilishi, zulm va zolimlar yo'liga to'siq qo'yilishi, insoniy munosabatlarda Islom adolati o'rnatilishi yo'lida olib borilgan jiddu jahd, ya'ni intilish va harakatlardir. Islom aqidasiga ko'ra, "jiddu jahd" biror ishga qat'iy azmu qaror qilish ma'nosini anglatadi. Payg'ambarimiz Muhammad alayhissalom mo'minlarga: "Eng ulug' jihod insonning o'z nafsiga qarshi olib borgan jihodidir", deya ta'lim berganlar. Oyati karima ogohlantiryaptiki, ey insonlar, hayotga muhabbat yoki o'limdan qo'rqish tuyg'ulari sizlarni jiddu jahd qilishdan to'sib qo'ymasin. "Islom terrorni la'natlaydi" kitobida bunday yozilgan: "Adolat, tinchlik va o'zaro tenglik o'rnatish uchun, odamlarga nisbatan adolatsizlik qilayotgan, ularni xo'rlayotgan, zulm va shafqatsizlik ko'rsatayotgan, insonning qonuniy haq-huquqlarini poymol qilayotgan kimsalarga qarshi g'oyaviy kurash olib borish ham jihod hisoblanadi. Huddi shu yo'sinda dinga qarshi bo'lgan, dahriyona va xudosizlikka asoslangan ta'limotlar bilan har qanday ko'rinishda g'oyaviy kurash olib borish ham tom ma'noda jihoddir" (Toshkent, "Movarounnahr", 2003 yil, 31-bet).
مَّن ذَا ٱلَّذِي يُقۡرِضُ ٱللَّهَ قَرۡضًا حَسَنٗا فَيُضَٰعِفَهُۥ لَهُۥٓ أَضۡعَافٗا كَثِيرَةٗۚ وَٱللَّهُ يَقۡبِضُ وَيَبۡصُۜطُ وَإِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ٢٤٥
245. Allohga qarzi hasana beruvchi bo'lsa, Alloh unga bir necha barobar qilib qaytaradi. Allohgina rizqlarni kam va mo'l qiladi. Sizlar Uning huzuriga qaytasizlar.
"Allohga qarzi hasana beruvchi" haqida Abu Ya'lo ulug' sahobiy Abdulloh ibn Mas'uddan roziyallohu anhudan shunday rivoyat qiladi: "Ushbu oyati karima nozil bo'lgach, Abu Dahdoh: "Ey Allohning Rasuli, Alloh ham bizdan qarz so'raydimi?" deb so'radi. "Ha, ey Abu Dahdoh", dedilar Nabiy alayhissalom. "Qo'lingizni uzating, ey Allohning Rasuli", degan edi, Rasululloh unga qo'llarini uzatdilar. "Olti yuzta xurmosi bo'lgan mana shu bog'imni Parvardigorimga qarzga berdim", dedi Abu Dahdoh. Keyin u bog'ini o'rab turgan devor oldiga kelib ahli ayolini chaqirdi: "Ey Ummu Dahdoh!". Ayoli "labbay" deya javob qilganida "Chiq bog'dan, men uni Parvardigorimga qarzga berdim", dedi.
Bu voqeadan ibrat shuki, Alloh taolo yo'lida jang qilish yo mol sarflashdan hech kim hargiz chetlanmasin. Chunki jon ham, mol ham yolg'iz Alloh taoloning mulkidir. Istasa, o'likka jon ato qiladi, xohlasa, g'arib-miskin kishini podshoh etib ko'taradi. Olgisi kelsa, sog'ning ham jonini oladi, podshohni gadoga aylantiradi. Hech kim kambag'allashib qolaman, deya Alloh taolo yo'lida qarzi hasana (chiroyli qarz) berishdan xavfsiramasin. Rizqni kamaytirib, tor qiluvchi ham, uni kengaytirib mo'l qiluvchi ham Alloh taoloning O'zidir.
Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.
Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.
Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.
Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.
Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.
Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.
Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.
Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.
Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.
Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.
Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.
O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati