Islom ilm, ma'rifat va insonning manfaatlarini himoya qiluvchi din ekanini barcha yaxshi anglashi lozim. Chunki Qur'on karim va hadis sharif Islomning asosiy manbalari bo'lish bilan birga, musulmonlar hayotini tashkil etish uchun muhim qo'llanma ham hisoblanadi. Aynan mana shu jihatdan, musulmonlarning manfaatlaridan kelib chiqib, inson kamoloti va jamiyat farovonligi, ijtimoiy barqarorlik va taraqqiyotni ko'zlab Qur'on va sunnatga asoslangan holda hukm chiqarish alohida bilim va malakani talab etadi.
Mo''tabar manbalarimizda, shariatga muvofiq deb, e'tirof etiladigan darajadagi hukmni chiqarish hamda fatvo berish huquqiga ega bo'lish, kishiga avvalo arab tili, Qur'on va qur'onshunoslik ilmlari hadis va hadisshunoslik ilmlari, usulul-fiqh va islom tarixi kabi bir qancha ilmlarni juda chuqur va mukammal egallashlikni vazifa qilib qo'yiladi.
Alloh taolo Qur'oni karimda “Oli Imron” surasining 7-oyatida: “U Sizga Kitobni (Qur'onni) nozil qilgan zotdir. Unda shu Kitobning «onasi» sanalmish (ma'nosi) aniq oyatlar va (shu bilan birga) yana mutashobih (ma'nosi O'zidan boshqaga noma'lum) oyatlar ham bor. Ammo dillarida og'ish bor kimsalar odamlarni fitnaga solish va o'z talqiniga muvofiq ma'nolar berish uchun uning (Qur'onning) mutashobih oyatlariga ergashadilar. Holbuki, unday oyatlar ta'vilini (asl ma'nosini) faqat Allohning O'zigina bilur. Ilmda mustahkam (haqqoniy olim)lar esa: «Unga imon keltirdik. Hamma (oyatlari) Rabbimiz huzuridandir», deydilar. (Bundan) faqat aql egalarigina eslatma olurlar”, deb marhamat qiladi.
Imom Termiziy rahmatullohi alayhdan rivoyat qilgan hadisda Payg'ambarimiz sollalohu alayhi vasallam: “Kim Qur'on (oyatlari) haqida o'z ra'yi bilan gapirsa (tafsir qilsa), to'g'ri qilgan bo'lsa ham xato qilibdi” deganlar.
Ya'ni, bundan shunday hikmat topamizki, kimki e'tirof etilgan ustozdan ilm olmay va Qur'on tafsiriga oid ilmlarni o'rganmay, o'zicha Qur'onni tafsir qilishga kirishib, natijada Qur'onni to'g'ri tafsir qilgan taqdirda ham, baribir xatoga yo'l qo'ygan va og'ir gunohni sodir etgan bo'ladi.
Bundan esa, ustoz ko'rmasdan, ilmsiz ravishda Qur'onni tafsir qilish va shuning barobarida ilmsiz ravishda fatvo berish o'ta xatarli ish ekani yana bir bor ravshanlashadi.
Isro surasining 36-oyatida esa, Alloh taolo: “(Ey inson!) O'zing (aniq) bilmagan narsaga ergashma! Chunki quloq, ko'z, dilning har biri to'g'risida (har bir inson) mas'ul bo'lur (javob berur)”, deb marhamat qilgan.
Ushbu oyat haqida Qatoda rahimahulloh “Ko'rmagan narsangni “ko'rdim”, eshitmagan narsangni “eshitdim”, bilmagan narsangni “bilaman” dema! Chunki, Alloh taboraka va ta'olo bularning barchasi haqida sendan qiyomat kuni so'rovchidir”, deganlar.
Demak, har bir inson musulmonlarning aksari e'tirof etmagan balki, e'tiroz bildirgan va rad etgan shaxslar va toifalarning gap-so'ziga quloq solishdan, asliyatini ko'rmagan narsalari haqida go'yoki aslini bilgandek so'zlashdan, qalbi hotirjam bo'lmagan narsalar haqida o'zboshimchalik bilan tafakkur qilishdan uzoqda bo'lishi lozim. Aksincha bo'lganda esa, bu musulmon Qiyomat kuni o'z hisobi o'ta og'ir bo'lishini anglashi muhimdir.
Davomi bor.
Manbalar asosida
Akmalxon Axmedov tayyorladi
O‘zbekiston musulmonlari idorasi tasarrufidagi Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida 2025-2026 o‘quv yilining 49-bitiruvchilarini kuzatishga bag‘ishlangan “XATMONA – 2026” bayram tadbiri yuqori saviyada tashkil etildi. O‘zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi bilan boshlangan ushbu tantanali marosimda soha rahbarlari, ulamolar, davlat tashkilotlari mas’ullari hamda muhtaram mehmonlar ishtirok etdi.
Tadbirni ochib bergan Toshkent islom instituti rektori Uyg‘un domla G‘afurov bitiruvchilarni ushbu quvonchli kun bilan qutlab, ularning kelgusi ilmiy va amaliy faoliyatlariga muvaffaqiyat tiladi. Shundan so‘ng O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi birinchi o‘rinbosari Xomidjon domla Ishmatbekov, Prezident Administratsiyasi mas’ul xodimi Ergash Daminov, Diniy idora raisi o‘rinbosari, professor Muhammadolim domla Muhammadsiddiqov hamda Toshkent shahar bosh imom-xatibi Abduqahhor domla Yunusovlar so‘zga chiqib, yurtimizda diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar, yoshlar ta’lim-tarbiyasi va malakali kadrlar tayyorlash masalalariga to‘xtaldi hamda ilm ahli zimmasidagi yuksak va sharafli mas’uliyatni ta’kidlab, duoi xayrlar qildilar.
Quvonchli va unutilmas voqealarga boy bo‘lgan tadbir doirasida yil davomida ilmiy-pedagogik, ma’naviy-ma’rifiy va ijtimoiy sohalarda alohida faollik ko‘rsatgan bir guruh ustozlar hamda iqtidorli talabalar munosib taqdirlandilar. Jumladan, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi nomidan Abduqodir Pardayev “Ijtimoiy tarmoqlarda Raddiya yo‘nalishida eng ko‘p chiqish qilgan professor-o‘qituvchi”, Asliddin Mirzamiddinov “Eng faol targ‘ibotchi” hamda talaba Fazliddin Shamiyev “Fidoyi va jonkuyar talaba” nominatsiyalari bilan mukofotlandi.
Shuningdek, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari tomonidan fan oyligini yuqori saviyada tashkil etganlari uchun kafedra mudirlari Yusufxon domla Abdurahimov va Ulug‘bek domla Hasanov, mo‘tabar kitoblar xatmidagi faolligi uchun Rahmatulloh domla Maxsumxonov va Soatmurod domla Primov, namunali to‘garak faoliyati uchun Farhod domla Jo‘rayev hamda xalqaro Qur’on musobaqalarida yurtimiz sharafini munosib himoya qilgan talaba Sirojiddin Jalilovlar tashakkurnomalar bilan taqdirlandi.
Tadbir yakunida institutda barcha fanlardan a’lo baholarga o‘qib, namunali xulqi va fidoyiligi bilan ajralib turgan bitiruvchilar Muhammadjon Odilov, Abdumajid Sobirov va Boymurod Muhammadiyevlarga institut rektori tomonidan imtiyozli diplom va tashakkurnomalar tantanali ravishda topshirildi.
***
Shu kuni O‘zbekiston musulmonlari idorasi huzuridagi Toshkent islom institutida xotin-qizlar bo‘limi bitiruvchilariga bag‘ishlangan “Xatmona – 2026” tantanasi bo‘lib o‘tdi. Qur’on tilovati bilan boshlangan tadbirda institut rahbariyati, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita va Diniy idora mas’ullari hamda poytaxt otinoyilari ishtirok etib, yosh olimalarni qutladi va kelgusi diniy-ma’rifiy faoliyatlarida zafarlar tiladilar. Ahamiyatlisi, bu yil institut tarixida ilk bor magistratura bosqichini tamomlagan ikki nafar ayol talaba ham diplomga ega bo‘ldi.
Marosim doirasida ta’limda yuqori natija ko‘rsatgan qizlarga imtiyozli diplomlar, to‘rt yillik sarhisob videoroliklari va esdalik sovg‘alari taqdim etildi. Shuningdek, Qur’oni karimni bir o‘tirishda yoddan o‘qib bergan 4 nafar murattab qoriyaga ramziy toj kiydirildi hamda ikki yil davomida “Sahihi Buxoriy” kitobini to‘liq xatm qilgan bitiruvchilarga ustozlari tomonidan maxsus ijozalar topshirildi. Tadbir yakunida dinu el xizmati yo‘lida duoi xayrlar qilindi.
Barcha bitiruvchilarni ushbu muborak ayyom bilan qutlab, dinimiz va xalqimiz ravnaqi yo‘lidagi kelgusi xizmatlarida ulkan zafarlar tilaydi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Matbuot xizmati