Islom ilm, ma'rifat va insonning manfaatlarini himoya qiluvchi din ekanini barcha yaxshi anglashi lozim. Chunki Qur'on karim va hadis sharif Islomning asosiy manbalari bo'lish bilan birga, musulmonlar hayotini tashkil etish uchun muhim qo'llanma ham hisoblanadi. Aynan mana shu jihatdan, musulmonlarning manfaatlaridan kelib chiqib, inson kamoloti va jamiyat farovonligi, ijtimoiy barqarorlik va taraqqiyotni ko'zlab Qur'on va sunnatga asoslangan holda hukm chiqarish alohida bilim va malakani talab etadi.
Mo''tabar manbalarimizda, shariatga muvofiq deb, e'tirof etiladigan darajadagi hukmni chiqarish hamda fatvo berish huquqiga ega bo'lish, kishiga avvalo arab tili, Qur'on va qur'onshunoslik ilmlari hadis va hadisshunoslik ilmlari, usulul-fiqh va islom tarixi kabi bir qancha ilmlarni juda chuqur va mukammal egallashlikni vazifa qilib qo'yiladi.
Alloh taolo Qur'oni karimda “Oli Imron” surasining 7-oyatida: “U Sizga Kitobni (Qur'onni) nozil qilgan zotdir. Unda shu Kitobning «onasi» sanalmish (ma'nosi) aniq oyatlar va (shu bilan birga) yana mutashobih (ma'nosi O'zidan boshqaga noma'lum) oyatlar ham bor. Ammo dillarida og'ish bor kimsalar odamlarni fitnaga solish va o'z talqiniga muvofiq ma'nolar berish uchun uning (Qur'onning) mutashobih oyatlariga ergashadilar. Holbuki, unday oyatlar ta'vilini (asl ma'nosini) faqat Allohning O'zigina bilur. Ilmda mustahkam (haqqoniy olim)lar esa: «Unga imon keltirdik. Hamma (oyatlari) Rabbimiz huzuridandir», deydilar. (Bundan) faqat aql egalarigina eslatma olurlar”, deb marhamat qiladi.
Imom Termiziy rahmatullohi alayhdan rivoyat qilgan hadisda Payg'ambarimiz sollalohu alayhi vasallam: “Kim Qur'on (oyatlari) haqida o'z ra'yi bilan gapirsa (tafsir qilsa), to'g'ri qilgan bo'lsa ham xato qilibdi” deganlar.
Ya'ni, bundan shunday hikmat topamizki, kimki e'tirof etilgan ustozdan ilm olmay va Qur'on tafsiriga oid ilmlarni o'rganmay, o'zicha Qur'onni tafsir qilishga kirishib, natijada Qur'onni to'g'ri tafsir qilgan taqdirda ham, baribir xatoga yo'l qo'ygan va og'ir gunohni sodir etgan bo'ladi.
Bundan esa, ustoz ko'rmasdan, ilmsiz ravishda Qur'onni tafsir qilish va shuning barobarida ilmsiz ravishda fatvo berish o'ta xatarli ish ekani yana bir bor ravshanlashadi.
Isro surasining 36-oyatida esa, Alloh taolo: “(Ey inson!) O'zing (aniq) bilmagan narsaga ergashma! Chunki quloq, ko'z, dilning har biri to'g'risida (har bir inson) mas'ul bo'lur (javob berur)”, deb marhamat qilgan.
Ushbu oyat haqida Qatoda rahimahulloh “Ko'rmagan narsangni “ko'rdim”, eshitmagan narsangni “eshitdim”, bilmagan narsangni “bilaman” dema! Chunki, Alloh taboraka va ta'olo bularning barchasi haqida sendan qiyomat kuni so'rovchidir”, deganlar.
Demak, har bir inson musulmonlarning aksari e'tirof etmagan balki, e'tiroz bildirgan va rad etgan shaxslar va toifalarning gap-so'ziga quloq solishdan, asliyatini ko'rmagan narsalari haqida go'yoki aslini bilgandek so'zlashdan, qalbi hotirjam bo'lmagan narsalar haqida o'zboshimchalik bilan tafakkur qilishdan uzoqda bo'lishi lozim. Aksincha bo'lganda esa, bu musulmon Qiyomat kuni o'z hisobi o'ta og'ir bo'lishini anglashi muhimdir.
Davomi bor.
Manbalar asosida
Akmalxon Axmedov tayyorladi
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi nomiga xorijiy davlatlar rahbarlari, nufuzli xalqaro tashkilotlar, ilmiy muassasalar hamda xalqaro anjumanlar ishtirokchilari tomonidan yo‘llanayotgan minnatdorlik va hamkorlik maktublari Markazning xalqaro maydondagi yuksak nufuzi tobora mustahkamlanib borayotganidan dalolat bermoqda.
Xususan, Malayziya Qirolichasi Raja Zarit Sofiya Zoti Oliyalari O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov nomiga yo‘llagan minnatdorlik maktubida O‘zbekistonga amalga oshirgan rasmiy tashrifi davomida ko‘rsatilgan yuksak mehmondo‘stlik va samimiy qabul uchun chuqur minnatdorlik bildirgan. Shuningdek, Qirolicha O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif unda unutilmas taassurot qoldirganini ta’kidlab, Markaz ekspozitsiyalari Markaziy Osiyoning boy tarixi, madaniy merosi hamda Islom sivilizatsiyasi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan buyuk allomalarning ilmiy-ma’naviy merosini zamonaviy muzey yechimlari orqali keng va ta’sirchan tarzda namoyon etayotganini yuqori baholagan. Ayniqsa, Qur’on zalidagi ma’naviy muhit va noyob meros namunalari unda katta hurmat va hayrat tuyg‘ularini uyg‘otgani qayd etilgan.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi hamda 2026 yil 7–11 iyul kunlari Toshkent, Samarqand va Termiz shaharlarida bo‘lib o‘tgan I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi yuksak xalqaro e’tirofga sazovor bo‘lmoqda. Forum yakunlaridan so‘ng nufuzli xalqaro tashkilotlar, ilmiy muassasalar va jamoat arboblari tomonidan minnatdorlik hamda hamkorlikni rivojlantirishga oid qator maktublar kelib tushdi.
Malayziya Xalqaro Islom universiteti (International Islamic University Malaysia – IIUM) huzuridagi Office of Strategic Institution Transformation rahbari, professor Shukron bin Abd Rahmon o‘z maktubida I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumining xalqaro ahamiyatiga alohida to‘xtalgan. Uning qayd etishicha, 40 dan ortiq mamlakatdan olimlar, davlat arboblari va xalqaro tashkilotlar vakillarini birlashtirgan mazkur anjuman islom sivilizatsiyasining tinchlik, bag‘rikenglik va ma’rifat g‘oyalarini targ‘ib etish, davlatlar o‘rtasidagi ilmiy muloqot va akademik hamkorlikni mustahkamlashda muhim o‘rin tutdi. Shuningdek, forumning yuqori saviyada tashkil etilgani, ishtirokchilar uchun yaratilgan sharoitlar hamda O‘zbekistonning boy ilmiy va ma’naviy merosi xalqaro jamoatchilikka munosib tarzda namoyon etilgani e’tirof etildi.
Rossiyaning “Rossiya – Islom dunyosi” strategik qarash guruhi tomonidan yuborilgan ikki alohida maktubda ham Forum va Markaz faoliyatiga yuksak baho berildi. Xususan, mazkur maktublarda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ochilishi XXI asr islom olamidagi eng yirik gumanitar va madaniy-ma’rifiy loyihalardan biri sifatida baholanib, O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ushbu tashabbusni amalga oshirishdagi yetakchi o‘rni va Markazni ilm-fan, tinchlik, ma’rifat, gumanizm hamda bunyodkorlik maskani sifatida shakllantirishga qaratilgan sa’y-harakatlari alohida e’tirof etilgan.
Shu bilan birga, Markazning kelgusida dunyo olimlari, tadqiqotchilari va talabalari uchun nufuzli ilmiy-ma’rifiy markazga aylanishiga ishonch bildirilib, muzeyshunoslik, tarix, arxeologiya, ta’lim, kitobshunoslik va nashriyotchilik sohalarida qo‘shma ilmiy va madaniy loyihalarni amalga oshirishga tayyorlik bildirilgan.
Iordaniya Hoshimiylar Qirolligi Madaniyat vazirligi Bosh kotibi professor Nidal Al-Ahmad ham o‘z maktubida I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi yuksak saviyada tashkil etilganini ta’kidlab, anjuman Islom sivilizatsiyasining insoniyat taraqqiyotiga qo‘shgan ulkan hissasini xalqaro maydonda yana bir bor namoyon etganini qayd etgan. Shuningdek, turli mamlakatlardan tashrif buyurgan olimlar, davlat va din arboblarini bir maydonga jamlagan mazkur forum tinchlik, bag‘rikenglik va ma’rifat g‘oyalarini ilgari surishga xizmat qiluvchi muhim xalqaro muloqot platformasiga aylangani ta’kidlangan.
Markazning xalqaro maydondagi faoliyatiga bildirilayotgan yuksak ishonchning yana bir amaliy ifodasi sifatida ICESCO ning Boku shahridagi mintaqaviy ofisi tomonidan Markaz rahbariyatiga 2026 yil 27–28 iyul kunlari bo‘lib o‘tgan Global Foresight Focal Points Initiative xalqaro tadbirida ishtirok etish uchun rasmiy taklifnoma yuborildi. Taklifda ICESCOga a’zo davlatlarda strategik prognozlash, davlat boshqaruvida innovatsion yondashuvlarni joriy etish va kelajakni rejalashtirish sohalarida hamkorlikni kengaytirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgani qayd etilgan.
Xorijiy davlatlar rahbarlari, nufuzli olimlar va xalqaro tashkilotlar tomonidan bildirilgan mazkur e’tiroflar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining qisqa vaqt ichida xalqaro ilmiy-ma’rifiy hamkorlikning muhim platformalaridan biriga aylanganini yana bir bor tasdiqlaydi. Bu esa Markaz tomonidan islom sivilizatsiyasining boy ilmiy va madaniy merosini o‘rganish, asrab-avaylash va jahon hamjamiyatiga keng targ‘ib etish borasida amalga oshirilayotgan ishlar xalqaro darajada yuksak baholanayotganining yorqin ifodasidir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati