Sayt test holatida ishlamoqda!
28 Iyun, 2026   |   13 Muharram, 1448

Toshkent shahri
Tong
03:06
Quyosh
04:52
Peshin
12:29
Asr
17:41
Shom
20:04
Xufton
21:46
Bismillah
28 Iyun, 2026, 13 Muharram, 1448

2. BAQARA SURASI, 204–207 OYaTLAR

14.11.2020   20176   9 min.
2. BAQARA SURASI, 204–207 OYaTLAR

وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يُعۡجِبُكَ قَوۡلُهُۥ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَيُشۡهِدُ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا فِي قَلۡبِهِۦ وَهُوَ أَلَدُّ ٱلۡخِصَامِ٢٠٤

204. (Ey Muhammad), odamlarichidashundaylarihamborki, uningdunyohayotidagigaplarisizgaajibtuyuladi. UIslomgaashaddiyxusumatdabo'lganiholdadilidaginarsagaAllohniguvohqiladi.

Alloh taolo Payg'ambariga xitob qilib aytyaptiki, odamlar ichida shundaylari bor: ularning dunyodagi gaplari sizga ajablanarli tuyulishi mumkin. Bundaylarning siz olib kelgan dinga xusumat va dushmanliklari shunchalar qattiqki, ular dilidagi narsaga Parvardigoringizni guvoh qiladi. Ato roziyallohu anhu: "Oyatdagi "an-nas" so'zi "al-hayvon" ma'nosida", degan (Buxoriy rivoyati). Mazkur oyati karimada zikr etilgan shaxs Axnas ibn Shurayq as-Saqafiy ismli bir munofiq edi. U Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam va boshqa musulmonlar huzurida Islomga kirib, o'zining imoni mustahkam ekani haqida juda ajoyib gaplarni gapirib, hammani ishontiradi. Musulmonlar oldidan chiqib, o'z qabilasiga qaytib ketayotganida esa, musulmonlarga qarashli dalalarga o't qo'ydi, ularga tegishli tuyalarni so'yib tashladi. Bunday kimsalarning Islom diniga va musulmonlarga qattiq xusumati Alloh taolodan aslo yashirin qolmaydi. Hazrati Oisha roziyallohu anho: "Payg'ambar alayhissalom: "Alloh eng yomon ko'radigan odam adovati qattiq kishidir", deganlar (Buxoriy rivoyati).

وَإِذَا تَوَلَّىٰ سَعَىٰ فِي ٱلۡأَرۡضِ لِيُفۡسِدَ فِيهَا وَيُهۡلِكَ ٱلۡحَرۡثَ وَٱلنَّسۡلَۚ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلۡفَسَادَ٢٠٥

205. Uyuzo'girganidanso'ngYeryuzidabuzg'unchilikhamdaekinvanasllarnihalokqilishmaqsadidaharakatqiladi. Allohesabuzg'unchilikniyomonko'radi.

Axnas kabi munofiq kimsalar har qadamda musulmonlarga biror zarar etkazish payidan bo'ladi: ularning ekinzorlarini payxon qilib, dalalariga o't qo'yadi, hayvonlarini yoki bola-chaqalarini o'ldiradi, yurtlarini vayron qiladi. Ana shunday yovuzliklar va fitnalar qilish uchun chor atrofga zir yuguradi. Ammo Alloh taolo buzg'unchilikni yomon ko'rgani uchun ularning bu zulm va kirdikorlariga yarasha jazolarini beradi. Mo'min doimo uzr istaydi, munofiq esa, ayb istaydi. Mo'min barcha xaloyiqqa nisbatan ko'ngli pok bo'ladi. Munofiq esa, uning teskarisi bo'ladi. Hech bir kishini Alloh taolo ikki qalbli qilib yaratgan emas, ya'ni, kishi bir paytning o'zida ham dinli, ham dinsiz bo'la olmaydi. Bir qalbga bir narsa sig'adi: yo imon yoki kufr yoxud nifoq. Ochiq inkorchi kofir deyiladi, tashi boshqa, ichi boshqa odam munofiqdir. Oxirat kunida hamma odamlar qayta tirilishiga, bu dunyoda qilgan amallarining har zarrasi uchun mukofot yoxud jazo olishiga ishonmagan odamdan yaxshilik chiqishi, ahdiga vafo qilishi qiyin ish. Bu haqiqatni musulmonlar yaxshi tushunib olishgan. Dinsiz, ixlossiz, fisqu fujurga berilgan, yolg'onchi, ibodatsizlarni gap-so'zi, yurish-turishidan bilib olsa bo'ladi.

وَإِذَا قِيلَ لَهُ ٱتَّقِ ٱللَّهَ أَخَذَتۡهُ ٱلۡعِزَّةُ بِٱلۡإِثۡمِۚ فَحَسۡبُهُۥ جَهَنَّمُۖ وَلَبِئۡسَ ٱلۡمِهَادُ٢٠٦

206. Unga "Allohdanqo'rq!" deyilganidahamg'ururigunohgaboshlayveradi. Ungajahannamkifoyadir, unihoyatdayomonjoydir.

Bu munofiqning holati bo'lib, u tashida xushomad bilan har so'ziga Hudoni guvoh qiladi va: "Mening dilimda ham Islomga muhabbat bor", deydi. Munofiq goh imonga, goh kufrga yaqinlashib turadi. Torozi pallasi imon tarafga bosib qolsa, imonga yaqinlashadi, kufr tarafiga og'sa, u ham kufrga yaqinlashadi. Munofiqqa va'z-nasihat qilsang, qulog'iga ilmaydi. Allohni eslatsang, kibr ila o'zini yuqori tutadi. Gunohi, xatosi va kamchiliklari bilan gerdayadi, Allohdan uyalmaydi ham. Holbuki, kunda-kunora: «Yuragimdagi narsaga Alloh guvoh!» deb qasam ichadi. Munofiq kofirdan ham yomon. Shuning uchun munofiq do'zaxning eng chuqur eriga tashlanadi. Munofiqning Islomga dushmanligi boshqalarnikidan qattiqroqdir, iloji bo'lsa, hamma yoqda buzg'unchilik qilib, Yer yuzidagi ekinlarniyu va inson hamda hayvon nasllarini yo'q qilib tashlasa! Bundaylarga nasihat qilinsa, uning ziddiga ish tutadi. Saodat asrida yashagan Axnas ismli o'sha munofiqda yuqoridagi sifatlarning hammasi mavjud edi. Bu kimsa Payg'ambarimiz Muhammad alayhissalom bilan xuddi shunday muomala qilar edi.

وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَشۡرِي نَفۡسَهُ ٱبۡتِغَآءَ مَرۡضَاتِ ٱللَّهِۚ وَٱللَّهُ رَءُوفُۢ بِٱلۡعِبَادِ٢٠٧

207. OdamlarorasidaAllohroziligiuchunjonlarigachatikadiganlarihambor. Allohbandalargamehribondir.

Bu komil mo'minlar sifatidir, ular Alloh roziligi yo'lida, kerak bo'lsa, jonlarini ham qurbon qilishga tayyor turishadi. Mufassirlar ushbu oyati karima hazrati Aliy ibn Abu Tolib karramallohu vajhahu haqida nozil bo'lgan, deyishadi. Payg'ambarimizning amakivachchalari va kuyovlari bo'lgan bu zot yosh bo'lishlariga qaramay, Islomni birinchilardan bo'lib qabul qilganlar va umrlari oxirigacha shu dinning ravnaqi yo'lida fidokorlik ko'rsatganlar. Hazrati Aliy Tabuk g'azotidan boshqa barcha g'azotlarda Payg'ambar alayhissalom bilan birga bo'ldilar. Tabuk g'azotida esa Payg'ambarning o'zlari hazrati Alini Madinada amir qilib qoldirgan edilar. Alining boshlaridan ko'p sinovlar o'tgan, ko'plab g'azotlarda bayroqdor bo'lganlar, Islom dushmanlariga qarshi mardona jang qilganlar. Aliy ibn Abu Tolib tirikligida jannat bashorati berilgan o'n saodatmand sahobaning (asharai mubashsharaning) biri edilar. Oltmish uch yoshlarida xavorijlar qo'lida halok bo'lganlar.

Boshqa ba'zi mufassirlar esa bu oyat Suhayb Rumiy ismli sahobiy haqida nozil bo'lgan, deyishadi. Suhayb Makkadan Madinaga ketayotganida yo'lda uni Quraysh odamlari ta'qib qilishdi. U tuyasidan tushdi va o'qdoniga ishora qilib: "Ey Quraysh jamoasi, mening kamonda otishga qanchalik mohir ekanimni yaxshi bilasizlar, barcha o'qlarimni otib bo'lgunimcha ham menga birorta o'q tekkizolmaysiz. Yaxshisi, meni o'z holimga qo'ying, Makkada qoldirgan barcha mollarimning turgan erini sizlarga aytib beray", dedi. Quraysh jamoasi rozi bo'ldi. Suhayb Madinaga eson-omon etib kelganida Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Suhayb tijoratda katta foyda qildi" deb bashorat berdilar" (doktor Abu Halil Shavqiy. "Atlasul-Qur'an", Bayrut, 2001 yil, 312-bet).

Tafsiri irfon
Boshqa maqolalar

Otamdan qolgan saboqlar: Odamlarga ruhiyating kalitini berma

26.06.2026   12165   4 min.
Otamdan qolgan saboqlar: Odamlarga ruhiyating kalitini berma

May oyida saraton hayotimizga ruxsatsiz kirib keldi...

U otamning ko‘kragida boshlandi. Alloh u kishini rahmatiga olsin. Keyin kasallik suyaklariga ham tarqaldi.

Maydan dekabrgacha bo‘lgan olti oy davomida hayotim butunlay o‘zgardi. Doimiy tekshiruvlar, shifokor qabuli, kasalxonalar, eng yaxshi mutaxassislarni izlash va turli dori-darmonlar...

Bu olti oy davomida butun hayotim otamga g‘amxo‘rlik qilish atrofida aylandi.

Men otamning asta-sekin kuchsizlanib borayotganini ko‘rdim. Avvaliga hassa bilan yurardi. Keyin yurish moslamasi bilan. So‘ngra nogironlar aravachasiga o‘tirdi. Oxiri esa to‘shakka mixlanib qoldi.

Kuch-quvvat timsoli bo‘lgan otangizni shu ahvolda ko‘rish inson uchun eng og‘ir sinovlardan biri ekan.

Shu qiyin kunlarning birida kasalxonada meni hayratga solgan voqea yuz berdi.

Men otamning oldiga har kuni borardim. Ba’zan ishdan keyin, gohida esa uydan to‘g‘ri kasalxonaga kelardim. Shuning uchun kiyimlarim ham har xil bo‘lardi: rasmiy ham, oddiy ham.

Bir kuni shippakda bordim. Otam bilan biroz o‘tirdik. Keyin u kishi qahva so‘radi. Men oshxonaga tushdim.

Navbatda turganimda orqamdagi bir yigit meni boshdan-oyoq kuzatib turdi. Keyin:

— Siz televizorda chiqadigan odammisiz? deb so‘radi.

— Ba’zan, dedim.

U esa:

— Rostini aytsam, siz haqingizdagi fikrim o‘zgarib ketdi. Men sizni boshqacharoq tasavvur qilardim, — dedi.

— Nega? — dedim.

— Kasalxonaga shippak kiyib kelibsiz-ku, — dedi.

O‘sha paytda ruhiy holatim juda og‘ir edi. Bir necha oylik tashvishlardan charchagan edim.

Men unga:

— Otam saraton bilan kurashyapti. Siz esa menga poyabzal haqida gapiryapsizmi? — dedim.

Ichimda g‘azab qaynardi. Keyin o‘zimni bosib:

— Birodar, har bir gapning o‘z vaqti va joyi bo‘ladi. Ayniqsa kasalxonada. Bu yerdagi har bir insonning o‘z dardi bor, — dedim.

Voqea tugadi. Ammo mening ichimda tugamadi.

Qahvani olib, otamning oldiga qaytdim. Otam mening asabiyligimni darrov sezdi.

Hammasini aytib berdim.

Otam so‘zlarimni xotirjam tingladi va bunday dedi:

— Agar sen noto‘g‘ri ish qilmaganingga ishonching komil bo‘lsa, nega bir begona odamning gapi sening ruhiyatingga ta’sir qilishi kerak?

Men:

— Lekin uning gaplari meni qattiq ranjitdi, — dedim.

Otam biroz sukut saqlab:

— Nega uning sen haqingdagi fikri sen uchun shunchalik muhim? Sen ruhiyatingning kalitini uning qo‘liga topshirib qo‘yding. Odamlarga ruhiyatingning kalitini berma. Agar bersang, ular seni xohlaganicha boshqaradi, dedilar.

So‘ng qo‘shimcha qildi:

— Eng muhimi, sen o‘zingdan mamnun bo‘l.

Ruhiyatingning kalitini o‘zingda saqla. Uni hech kimga berma.

Biz qahvamizni ichishda davom etdik.

Men unga:

— Qani endi men ham sizdek xotirjam bo‘lishni o‘rgansam, — dedim.

U kishi jilmayib:

— Inshaalloh, o‘g‘lim. Agar xohlasang, albatta o‘rganasan, — dedilar.

Butun bu hikoyaning xulosasi bitta:

Ruhiyatingiz — uyingizdir. Uning kalitini hech qachon boshqalarga bermang.

Otam vafot etganlaridan keyin yana bir haqiqatni angladim:

Bu dunyoda ota o‘rnini bosadigan hech narsa yo‘q.

U haqda qancha she’r yozmang, qancha so‘z aytmang, baribir kam.

Otangiz tirik ekan, uni qadrlang. Duosini oling. Chunki qabr ustida to‘kilgan ko‘z yoshlar endi hech narsani o‘zgartirmaydi.


Davron NURMUHAMMAD