2. BAQARA SURASI, 159–162 OYaTLAR
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكۡتُمُونَ مَآ أَنزَلۡنَا مِنَ ٱلۡبَيِّنَٰتِ وَٱلۡهُدَىٰ مِنۢ بَعۡدِ مَا بَيَّنَّٰهُ لِلنَّاسِ فِي ٱلۡكِتَٰبِ أُوْلَٰٓئِكَ يَلۡعَنُهُمُ ٱللَّهُ وَيَلۡعَنُهُمُ ٱللَّٰعِنُونَ١٥٩
159. Biztushirganravshanoyatlarnivato'g'riyo'lniKitobdaodamlargaochiqbayonqilganimizdankeyinhamyashiradiganlarniAllohla'natlaydivala'natlovchilarhamla'natlashadi.
Alloh taolo butun insoniyatga O'zining so'nggi Payg'ambari orqali Qur'oni karimni nozil qilib, unda odamlarga hidoyat yo'lini ko'rsatib qo'yganidan keyin ham barcha davrlarda ilohiy vahiylarni insonlardan yashiradigan, ularni odamlar ongi va shuuriga etib qolishidan xavfsiraydigan, o'zining tor shaxsiy manfaatlari deb Parvardigor oyatlarini, hatto Uning elchisini inkor etadigan, yolg'onga chiqaradigan kimsalar chiqib turadi. Ular albatta Alloh azza va jallaning la'natiga va g'azabiga uchrashadi, ularni qiyomatda tuganmas va alamli azoblar kutib turibdi. Ularni Alloh taolodan tashqari barcha la'natlovchilar, ya'ni insonlar, farishtalar, jinlar va hatto boshqa jonzotlar ham la'natlaydi.
إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُواْ وَأَصۡلَحُواْ وَبَيَّنُواْ فَأُوْلَٰٓئِكَ أَتُوبُ عَلَيۡهِمۡ وَأَنَا ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ١٦٠
160. Faqattavbaqilgach, o'zlarinio'nglabhaqiqatnibayonqilganlarningtavbasiniqabulqilamanvaMenginatavbalarniqabulqiluvchi, rahmliman.
Dunyo g'arazlari uchun Alloh taolo tushirgan hukmlarni yashiruvchi kimsalar yuqoridagi oyati karimalarning dalolaticha, Alloh taoloning, shuningdek la'natlovchilarning (insonlar, jinlar va farishtalar) la'natiga uchraydi. O'lishidan oldin tavba qilsagina va buzgan narsalarini tuzatsagina, Alloh taolo ularning tavbasini qabul qiladi. Chunki yaratgan Parvardigorga xolis tavba qilish dengiz ko'pigidan ko'p gunohi bo'lsa ham kechirilishiga sabab bo'ladi. Holis tavba qilish gunohlariga va xatolariga astoydil afsuslanish, nadomat chekish, endi bu gunohlarga qaytmaslikka azmu qarorga kelish orqali ro'yobga chiqadi. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamdan shunday rivoyat qilinadi: "Ey odamlar, Allohga tavba qilinglar! Men bir kecha-kunduzda yuz marta tavba qilaman". U zot shunday deb turganlarida biz, ummatlari tavba qilmasdan va istig'for aytmasdan umr o'tkazishimiz nechuk bo'larkin?! Ya'ni, tavba har qanday sharoitda, hech bir istisnosiz vojibdir. Bandaning tavbasi tugal va umr bo'yi davom etsa, maqsadga muvofiq bo'ladi. "Zero, Allohningrahmatidanfaqatkofirlarqavmiginaumidsizbo'lur" (Yusuf, 87). Hasan Basriy Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamdan rivoyat qiladi: "Alloh taolo iblisni tushirgan vaqtda (iblis): "Sening izzating bilan qasam, men Odam farzandidan to uning ruhi jasadidan ajralmagunicha ajralmayman!" dedi. Alloh taolo aytdi: "Mening qudratim, ulug'ligim haqqi, bandamdan tavbani o'lim bilan kelayotgan g'ar-g'ara vaqtida ham to'smayman!"
Luqmoni hakim o'g'illariga aytganlar: "Ey o'g'lim, tavbani kechiktirma! Chunki o'lim kutilmaganda keladi. Kim tavbani kechiktirib, najotga shoshilmas ekan, ikkita katta xatar ichida qoladi: birinchisi – gunohlar zulmati to'planib, qalbni to'la qoplaydi, so'ng uni muhrlab tashlaydi. Gunoh muhrlangan qalbdan o'chmaydi: ikkinchi xatar – kasallik yoki o'lim tavbadan ilgari kelib, xatolarni o'nglash uchun vaqt qolmaydi".
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَمَاتُواْ وَهُمۡ كُفَّارٌ أُوْلَٰٓئِكَ عَلَيۡهِمۡ لَعۡنَةُ ٱللَّهِ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ وَٱلنَّاسِ أَجۡمَعِينَ١٦١
161. Kufrdabo'lib, kofirligichao'lganlar, shubhasizAllohning, shuningdekfarishtalar, barchainsonlarningla'natigauchrashadi.
Insonlar uchun kufrda yurish, kufrda o'lishdan ham og'ir musibat yo'qdir. "Kufr" so'zi lug'atda "inkor etish", "rad qilish" ma'nolarini bildiradi. Shar'iy hukmlarni inkor etuvchi odam "kofir", uning qilmishlari "kofirlik" deyiladi. Allohning borligini va birligini, Muhammad alayhissalom etkazgan xabarlarni inkor, rad etganlar kofir sanaladi. Shuningdek, kishi Allohni inkor etmasa-da, imon keltirish zarur bo'lgan xabar va farzlarni rad qilsa, shar'iy muqaddasotlarning hurmatini toptasa, shar'iy hukmlarni masxara qilsa ham kofir bo'ladi. Kofirning joyi do'zaxdadir. Umri nihoyasigacha Alloh taolo nozil qilgan narsalarni inkor etib, kufrda o'tib ketganlar Allohning, shuningdek, U yaratgan farishtalar va barcha insonlarning la'natiga qolishadi.
Ulamolarimiz kufrning bir necha xil bo'lishini aytishgan: 1. Inkor kufri – qalbi ham, tili ham kufr keltirgan, tavhiddan hech narsani bilmaydigan kishining kufri. Bundaylarni “Allohning tavhidini (yagonaligini) inkor qilganlar” deyishadi. Qo'rqitsang ham, qo'rqitmasang ham ularning imon keltirmasliklari Qur'oni karimda bayon qilingan. 2. Inodiy (o'jarlik) kufi. Shayton Alloh taoloning zotu sifatini yaxshi bilaturib, Uning farmonini bajarmadi, Odam alayhissalomga sajda qilmay, la'natlandi va kufrga ketdi. Ahli Kitoblar Alloh taoloning yakkaligiga va o'zlariga nozil qilingan ilohiy kitoblarni U yuborganiga ishonib, Islom kelganida uni inkor etdilar. Bunday «Kofirlarga Allohning la'nati bo'lsin!» deya Qur'oni karimda Olamlar Parvardigorining hukmi bayon qilingan. 3. Sarkashlik kufri – qalbida idrok qiladi, tili bilan iqror bo'ladi, lekin qabul qilishdan bosh tortadi. Bunday kufrga Rasuli akramning amakilari Abu Tolibning kufri misol bo'ladi. U mushriklar malomatidan qo'rqib (xijolat bo'lib qolmaslik uchun) musulmonlikni qabul qilmagan. 4. Nifoq kufri – kufr egasining qalbida imoni yo'q bo'lsa-da, tilida imonni da'vo qiladi, bular munofiqlardir. 5. Hukmiy kufr – ba'zan shariatga xilof ishlarni qilish yoki kufr so'zlarni bilib-bilmay gapirib qo'yish sababli kufrga hukm qilinuvchi holat. Masalan, bir musulmon odam Qur'onni tepsa yoxud shariatni masxara qilsa yoki «namoz farz emas», «to'ng'iz go'shti harom emas» kabi rad so'zlarini aytsa, musulmonchilikning boshqa hamma ko'rsatmalarini bajarayotgan bo'lsa ham u kofir deb hukm qilinadi.
Hoh haqiqiy, xoh hukmiy kofir bo'lsin, umr bo'yi qilgan toat-ibodatlari bekor bo'ladi. Birovni kofir deb hukm chiqarilsa va o'shanday bo'lsa, ortidan o'ta xatarli oqibatlar kelib chiqadi. Bular: 1. U bilan xotini o'rtasidagi nikoh buziladi. 2. Bolalari uning qaramog'idan chiqadi. 3. Jamiyat a'zoligidan mahrum bo'ladi. 4. Uni mahkamaga berib, «murtad» degan hukm chiqariladi. 5. U o'lsa, yuvilmaydi, kafanlanmaydi, janozasi o'qilmaydi, musulmonlar qabristoniga ko'milmaydi va merosdan mahrum bo'ladi. 6. O'sha holida o'lsa, do'zaxiy bo'ladi. Bordiyu odam adashib shunday holatga tushib qolsa, unga yaxshi nasihat etib, tavba qilishi va nikohini yangidan o'qitib olishi tavsiya etiladi. Kufr isyondan pok, osiy bo'lmagan va Parvardigorining ismini yod etib, besh vaqt namozini o'qiganlar najot topuvchi odam bo'ladi.
خَٰلِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنۡهُمُ ٱلۡعَذَابُ وَلَا هُمۡ يُنظَرُونَ١٦٢
162. Bu abadiydir, ularning azobi engillatilmaydi ham, ularga muhlat berilmaydi ham.
Kufrda o'tganlar ma'lum muddatgagina jazolanamiz, keyin Alloh bizlarni ham kechiradi deb, xomtama bo'lishmasin. Alloh azza va jalla bandaning barcha xato-gunohlarini kechiradi, ammo kufrni, shirkni aslo kechirmaydi. Qiyomatda ularning azobi hatto biroz ham engillatilmaydi, ularga tavba qilishlari uchun muhlat ham berilmaydi. Jon tomoqqa kelib, g'ar-g'ara holatigacha tavbaga ijozat bor, undan keyin hech qanday tavba-tazarru, afsus-nadomat inobatga o'tmaydi. Alloh taoloning O'zi bu haqda bandalarini ko'p bora ogohlantirgan: "Do'zaxdagi kimsalar jahannam qo'riqchilariga: "Parvardigoringizga duo qilinglar, bizlardan biror kunga azobni engillatsin", deganlarida, ular: "Axir payg'ambaringiz sizlarga hujjat keltirmaganmidi?!" deyishadi. "Yo'g'-e, keltirishgandi, lekin ularni yolg'onchi qilgan edik", deyishadi. Shunda farishtalar: "U holda iltijo qilaveringlar, (lekin) kofirlar duosi albatta zoyedir", deyishadi" (G'ofir, 49-50); "Uning (kofirning) ro'parasida jahannam turar, unga yiring suvidan berilur. Uni yutmoqchi bo'ladiyu o'tkaza olmaydi, unga har tomondan o'lim keladiyu o'la olmaydi. Uning ortida (bundan ham) og'ir azob bordir" (Ibrohim, 16-17).
Kamerada nafaqat tarix, balki Buxoroning bugungi qiyofasi ham aks etmoqda
Ba’zi shaharlarni kitobdan o‘qib tanimaysiz — ularni ko‘rish, his qilish, ko‘hna devorlariga boqish, tor ko‘chalaridagi tarix nafasini tuyish kerak. Buxoro dunyodagi ana shunday betakror, g‘aroyib shaharlardan biri hisoblanadi.
Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.
Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.
Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.
Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.
Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.
Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.
Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.
Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.
Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.
Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.
Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.
O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
