2. BAQARA SURASI, 154–157 OYaTLAR
وَلَا تَقُولُواْ لِمَن يُقۡتَلُ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ أَمۡوَٰتُۢۚ بَلۡ أَحۡيَآءٞ وَلَٰكِن لَّا تَشۡعُرُونَ١٥٤
154. Alloh yo'lida halok bo'lganlarni "o'lik" demanglar, yo'q, ular tirik, lekin sezmaysizlar.
Alloh dinining g'olib bo'lishi yo'lidagi janglarda fidoyilik ko'rsatib, halok bo'lganlar aslo "o'lik" sanalishmaydi, ular hamisha barhayotdir. Chunki ular bu jasoratlari bilan Parvardigorlari roziligini topishdi, Uning dini ravnaqi yo'lida eng shirin jonlaridan ham kechishdi. Oxiratda ulardan ham baxtli, ulardan ham yuqori imtiyozga ega, ulardan ham oliy maqomga erishgan kimsa bo'larmikin?!
Oyati karimadagi “Alloh yo'lida qatl qilinganlar”dan murod, shahidlardir. “Shahid” so'zi lug'atda «jangda qurbon bo'lgan» ma'nosini bildiradi. Jang maydonida kofir dushmanlar qatl qilgan, shar'iy hukumatga qarshi bosh ko'targan osiylar, yo'lto'sarlar o'ldirgan, tunda uyiga kirgan o'g'ri tosh kabi biron narsa bilan halok qilgan, jang maydonidan jarohatli o'lik jasadi topilgan odamlar «shahid» hisoblanadi. Bir musulmon kishi tomonidan qasd qilib, keskir qurol bilan nohaq o'ldirilgan musulmon ham shahid sanaladi. Yuqoridagilarning shahid bo'lishi uchun ular balog'atga etgan, hayz, nifos, junublikdan pok bo'lishi, hayotdan naf ko'rmay joni uzilgan bo'lishi kerak. Shuningdek, shariatda tug'ish paytida o'lgan, kasallik tufayli qorni shishib o'lgan, tom bosib yoki suvda cho'kib halok bo'lganlar ham shahidga tenglashtirilgan. Shahidlarning qonli kiyim-boshlari echilmay, jasadi yuvilmay, janozalari o'qilib dafn etiladi.
وَلَنَبۡلُوَنَّكُم بِشَيۡءٖ مِّنَ ٱلۡخَوۡفِ وَٱلۡجُوعِ وَنَقۡصٖ مِّنَ ٱلۡأَمۡوَٰلِ وَٱلۡأَنفُسِ وَٱلثَّمَرَٰتِۗ وَبَشِّرِ ٱلصَّٰبِرِينَ١٥٥
155. Va Biz sizlarni ba'zan biroz qo'rqinch va ochlik bilan, molga, jonga, mevalarga nuqson etkazish bilan imtihon qilamiz. (Ey Muhammad), sabrlilarga bashorat beringki;
Alloh taolo bandalarini "...bir oz qo'rqinch va ochlik bilan, mol-mulkka, jonga, mevalarga nuqson etkazish bilan" sinaydi. Qiyinchiliklarda, sinovlarda odam toblanadi. "Qo'rqinch" deganda dushmandan bo'ladigan xavf-xatar tuyg'usi tushuniladi. Qahatchilik yoki boshqa sabablardan kelib chiqadigan ocharchilik ham Alloh taoloning bir nav sinovidir. Shuningdek, o'g'ri olishi, ofat etishi yoki zolimlarning tajovuzi tufayli mol-mulkka nuqson etkazish; turli xastaliklar bilan, yaqin kishilarning, yor-birodar va sheriklarning o'limi, kasalligi bilan jonga nuqson etkazish; mevalarga ofat yuborish, barakasini o'chirish bilan zarar etkazish ila sinab ko'ramiz, deydi. "Qaysi bir bandaga Alloh taolo yaxshilikni ravo ko'rsa, unga shu dunyoning o'zida jazo va uqubat beradi. Yomonlikni ravo ko'rsa, oxiratga qoldiradi" mazmunli hadisi sharif rivoyat qilingan. Banda o'z boshiga yoki musulmon yoru birodari, qavmu qarindoshining boshiga sinov kelganida sabr qiladi. Ayniqsa, biror balo yoki musibat etganida musulmon kishi sabrli bo'lishi va Janobi Haqning o'zi o'rgatgan istirjo' duosini aytishi, hamma narsa Alloh taoloniki va bari Uning O'ziga qaytadi, degan e'tiqodni mahkam tutishi kerak. Ulamolar: «Musibatga ilk to'qnashgandagi sabr muhim, chunki vaqt o'tgach kishi xohlasa ham, xohlamasa ham sabr etadi. Aqlli kishi musibatning boshida chidagan kishidir», deyishgan.
ٱلَّذِينَ إِذَآ أَصَٰبَتۡهُم مُّصِيبَةٞ قَالُوٓاْ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيۡهِ رَٰجِعُونَ١٥٦
156. ularga musibat kelganida: "Bizlar albatta Allohnikimiz va albatta Unga qaytamiz", deyishadi.
Oyatdagi "Bizlar albatta Allohnikimiz va albatta Unga qaytuvchimiz" ("Inna lillahi va inna ilayhi roji'un") istirjo' duosidir. Musibat yoki bir balo-ofat etganida musulmon kishi sabrli bo'lib, Janobi Haq O'zi o'rgatgan shu duoni aytishi lozim. Agar bu duodan so'ng "Allohumma ajirni fi musibati vaxluf li xayromminha" (ya'ni: "Allohim, menga musibatimda ajr ber va uning o'rniga yaxshirog'ini bergin") duosini qo'shsa, Payg'ambar alayhissalomning sunnatlariga amal qilgan bo'ladi. Rasululloh alayhissalom: "Birortangizning oyoq kiyimi ipi uzilsa ham, istirjo' aytsin", deganlar. Demak, kattayu kichik har bir ko'ngilsiz hodisada, ko'zining qorachig'i, jigarbandi bo'lmish bolasi o'lganida ham, oyoq kiyimining ipi uzilganida ham sabr kerak. Barcha payg'ambarlar o'z ummatlariga ibrat bo'lish uchun har qanday sinov-qiyinchiliklarga sabr etishgani tarixdan ma'lum. Musibatlarga sabr etish Payg'ambarimiz Muhammad alayhissalomning ham ulug' sifatlaridan edi. Alloh taolo Qur'oni karimning ushbu oyati orqali u zotning ummatlari bo'lmish sizu biz, musulmonlarga ham sabrni buyurgan va buning natijasi yaxshilik bilan tugashi xabarini bergan. Alloh taoloning savobiga erishish uchun sabr-chidam kerak, Haq yo'lida «chiroyli sabr qilish» kerak. Ammo sabr degani jim-harakatsiz turish, degani emas, Alloh taolo aytganiday chidam bilan yurish deganidir. Shundagina Alloh taoloning haq va'dasiga erishiladi. Hadisi sharifda: «Hech kimga sabrdan ko'ra yaxshiroq va kengroq hadya berilmagan», deyiladi.
أُوْلَٰٓئِكَ عَلَيۡهِمۡ صَلَوَٰتٞ مِّن رَّبِّهِمۡ وَرَحۡمَةٞۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُهۡتَدُونَ١٥٧
157. AnashulargaParvardigorlaridanmag'firatvarahmatbor, anashularto'g'riyo'lnitopganlardir.
Musibat etganida sabr qilib, hamma narsa Allohniki va bari Alllohga qaytadi, degan e'tiqodni mahkam tutgan, uning ma'nosini o'ziga aqida qilib olgan kishiga mukofot o'laroq Allohning salovotlari, mehri, shafqati hamda rahmati va'da qilingan. Rasululloh sollallahu alayhi vasallam marhamat qilib: "Mo'minning ishi ajoyib, Alloh unga nimani qazo qilsa, faqat yaxshilikka bo'ladi. Agar unga musibat etsa, sabr qiladi. Bu o'zicha yaxshi. Agar yaxshilik etsa, shukr qiladi, bu ham o'zicha yaxshi. Bunaqa ne'mat mo'mindan o'zga hech kimga nasib etmaydi", deganlar.
Kamerada nafaqat tarix, balki Buxoroning bugungi qiyofasi ham aks etmoqda
Ba’zi shaharlarni kitobdan o‘qib tanimaysiz — ularni ko‘rish, his qilish, ko‘hna devorlariga boqish, tor ko‘chalaridagi tarix nafasini tuyish kerak. Buxoro dunyodagi ana shunday betakror, g‘aroyib shaharlardan biri hisoblanadi.
Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.
Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.
Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.
Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.
Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.
Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.
Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.
Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.
Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.
Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.
Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.
O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
