IKKINChI JUZ: 2. BAQARA SURASI, 142–145 OYaTLAR
۞سَيَقُولُ ٱلسُّفَهَآءُ مِنَ ٱلنَّاسِ مَا وَلَّىٰهُمۡ عَن قِبۡلَتِهِمُ ٱلَّتِي كَانُواْ عَلَيۡهَاۚ قُل لِّلَّهِ ٱلۡمَشۡرِقُ وَٱلۡمَغۡرِبُۚ يَهۡدِي مَن يَشَآءُ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ١٤٢
142. Odamlarning esi pastlari: "Nima bularni qiblalaridan yuz o'girtirdi?" deyishadi. "Mashriq va Mag'rib Allohniki, O'zi xohlaganlarni to'g'ri yo'lga boshlaydi", denglar.
Alloh taoloning amriga ko'ra musulmonlarning qiblalari o'zgartirilib, endi ular Masjidul-Aqso o'rniga Masjidul-Haromdagi Ka'baga yuzlanib namoz o'qiy boshlashganida ayrim nodon kimsalar: "Ie, bularning qiblasi nega o'zgarib qoldi, buning boisi nima ekan?" kabi savol berishga tushdi. Shu bois Alloh taolo musulmonlarga bunday xitob qilyapti: o'sha nodonlarga aytinglar, sharq tomon ham, g'arb tomon ham, butun dunyo Allohniki, U xohlaganini mana shunday narsalar bilan sinab hidoyatga boshlaydi, xohlaganini esa, zalolatga ketkazadi.
Baro roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam Madinaga ilk bor kelganlarida ansorlardan bo'lgan bobolarinikiga – yoki tog'alarinikiga – tushdilar. Baytul Maqdisga qarab o'n olti oy yoki o'n etti oy namoz o'qidilar. U zotga qiblalari Bayt tarafida bo'lishi yoqar edi. Ilk (Baytullohga qarab) o'qigan namozlari asr namozi bo'ldi. U zot bilan birga bir necha kishi ham namoz o'qidi. Birga namoz o'qiganlardan bir kishi chiqib, bir masjid ahlining yonidan o'tdi. Ular ruku'da edi. Shunda u: «Alloh nomi ila guvohlik beramanki, shak-shubhasiz, men Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bilan Makka tomonga qarab namoz o'qidim», dedi. Natijada ular o'sha hollarida Bayt tomonga burilishdi. U zotning Baytul Maqdisga qarab namoz o'qishlari yahudiylarga va ahli kitoblarga yoqar edi. Yuzlarini Baytulloh tomon burgan edilar, ular buni qabul qilishmadi» (Buxoriy rivoyati).
وَكَذَٰلِكَ جَعَلۡنَٰكُمۡ أُمَّةٗ وَسَطٗا لِّتَكُونُواْ شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِ وَيَكُونَ ٱلرَّسُولُ عَلَيۡكُمۡ شَهِيدٗاۗ وَمَا جَعَلۡنَا ٱلۡقِبۡلَةَ ٱلَّتِي كُنتَ عَلَيۡهَآ إِلَّا لِنَعۡلَمَ مَن يَتَّبِعُ ٱلرَّسُولَ مِمَّن يَنقَلِبُ عَلَىٰ عَقِبَيۡهِۚ وَإِن كَانَتۡ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى ٱلَّذِينَ هَدَى ٱللَّهُۗ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَٰنَكُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ بِٱلنَّاسِ لَرَءُوفٞ رَّحِيمٞ١٤٣
143. Shutariqasizlarniboshqalargaguvohbo'lishingizvaPayg'ambarningsizlargaguvohbo'lishiuchun "o'rtabirummat" qildik. (Ey Muhammad), sizyuzlanganoldingiqiblaniBizfaqatorqagaqaytibketayotganlardankimPayg'ambargaergasharekan, debqildik. Bu, garchiAllohhidoyatgaboshlaganlardanboshqalargaog'irbo'lsaham. Allohimonlaringiznizoyeqiluvchiemas, Allohhaqiqatanodamlargamehribonvarahmlidir.
Oyati karimadagi "o'rta ummat"ni ko'pgina mufassirlar ummatlarning eng yaxshisi, o'rtacha, mo''tadil yo'ldagi, oldingi qavmlarning xatolarini takrorlamaydigan Islom ummatidir, deya tafsir qilishgan. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Madinaga kelgach, o'n etti oycha Baytul-Maqdis (Quddusi sharif)ga qarab namoz o'qidilar. Keyin sharafli Ka'ba tomon yuzlanishga amr bo'ldi. Shu xususda yahudiylar va ba'zi imoni sust musulmonlar tomonidan bo'ladigan e'tirozni Alloh taolo oldindan bayon qilib javobini beradiki, Mashriq ham, Mag'rib ham O'zining mulkidir, hozirgacha u tarafga yuzlanishni buyurgan Alloh endi bu tarafga qarab ibodat qilishni amr etmoqda. Yo'nalishi o'zgarsa ham ibodat Alloh taoloning O'zigadir. Asli qiblaning o'zi hozirgisidir, bu borada bahs-e'tirozlar behudadir. Avval o'qilgan namozlar zoye bo'lmaydi, bu holat tufayli haqiqiy hidoyatdagilar ma'lum bo'ldi. Bu ummat boshqa barcha ummatlardan fazilatlidir, chunki payg'ambarlari Muhammad sollallohu alayhi vasallamhamma nabiylardan afzaldirlar. Baro ibn Ozib roziyallohu anhu shunday rivoyat qiladi: "Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Baytul-Maqdisga qarab o'n olti yoki o'n etti oy namoz o'qidilar, ammo aslida Baytullohning o'zlariga qibla bo'lishini xohlar edilar. Bir kuni u zot Baytullohga qarab namoz o'qidilar, qavm ham ergashdi. Keyin u zot bilan birga namoz o'qiganlardan biri namoz o'qib turgan bir guruh oldiga borib: "Alloh taoloni guvoh qilib aytamanki, men hozirgina janob Rasululloh bilan birga Makkaga qarab namoz o'qidim", dedi. Shunda boyagi namozxonlar Baytulloh tomonga o'girilib olishdi. Qibla Baytul-Maqdisdan Baytulloh tomonga o'zgartirilmasidan oldin shahid bo'lganlar ham bor edi, biz ular xususida nima deyishni bilmas edik. Alloh taolo: "Alloh imonlaringizni (ya'ni Baytul-Maqdisga qarab o'qigan oldingi namozlaringiz ajrini) zoye ketkazmaydi, Alloh haqiqatan odamlarga mehribon va rahmlidir" oyatini nozil qildi" (Buxoriy rivoyati).
قَدۡ نَرَىٰ تَقَلُّبَ وَجۡهِكَ فِي ٱلسَّمَآءِۖ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبۡلَةٗ تَرۡضَىٰهَاۚ فَوَلِّ وَجۡهَكَ شَطۡرَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِۚ وَحَيۡثُ مَا كُنتُمۡ فَوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ شَطۡرَهُۥۗ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ لَيَعۡلَمُونَ أَنَّهُ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّهِمۡۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا يَعۡمَلُونَ١٤٤
144. Gohoyuzingizniosmongaqaratganingizniko'ribturibmiz. Endio'zingizrozibo'lganqiblagayuzlantiramiz. YuzingizniMasjidul-Haromtarafgaburing! Qayerdabo'lsangizlarhamyuzlaringizniutomongaburinglar! KitobberilganlarbuningParvardigorlaridankelganHaqiqatekaninialbattabilishadivaAllohularningqilmishlaridang'ofilemasdir.
Musulmonlar namoz o'qishda yuzlanib turadigan tomon "qibla" deyiladi. Hozir qibla Saudiya Arabistonining Makka shahridagi Masjidul Haromda ichida Ka'ba o'rnashgan joydir. Islomning ilk davrida musulmonlar Quddusi sharifdagi Aqso masjidi tarafga qarab namoz o'qishar edi. Keyinchalik Qur'oni karim hukmi bilan namozni Ka'ba tarafga yuzlanib ado etishga amr bo'ldi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Madinada ibodat qilayotganlarida muborak yuzlarini hamisha osmon tarafga qaratib, hukmga muntazir turardilar va qiblaning Ka'baga bo'lishini kutib yurardilar. U zotning istaklariga muvofiq hukm kelib, sharafli Ka'ba to qiyomatgacha musulmonlarga qibla bo'lib qoldi.
Qiblaga qarab oyoq uzatib o'tirish yoki yotish, hojat ushatish qattiq odobsizlik sanaladi. Namozxon qayerda bo'lishidan qat'i nazar, namozni qiblaga yuzlanib o'qishi shartdir. Kasalligi yoki xatar sababli yoxud qibla qaysi tarafda ekanini aniqlay olmay qiblaga yuzlana olmagan kishi imkoni bor, ko'ngli taskin topgan tarafiga qarab o'qiydi. Ahli kitoblar ham buning Parvardigorlari huzuridan ekanini, Payg'ambarimiz Muhammad alayhissalom keltirgan shariat qiyomatgacha barcha insonlarga yuborilgan ilohiy dastur ekanini yaxshi bilishadi, ammo sarkashliklari tufayli bularni tan olishdan, qiblaga yuzlanishdan bosh tortishadi. Alloh ularning barcha qilmishlarini bilib turadi.
وَلَئِنۡ أَتَيۡتَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ بِكُلِّ ءَايَةٖ مَّا تَبِعُواْ قِبۡلَتَكَۚ وَمَآ أَنتَ بِتَابِعٖ قِبۡلَتَهُمۡۚ وَمَا بَعۡضُهُم بِتَابِعٖ قِبۡلَةَ بَعۡضٖۚ وَلَئِنِ ٱتَّبَعۡتَ أَهۡوَآءَهُم مِّنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَكَ مِنَ ٱلۡعِلۡمِ إِنَّكَ إِذٗا لَّمِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ١٤٥
145. Qasamki, agar Kitob berilganlarga barcha dalillarni keltirsangiz ham ular qiblangizga yuzlanishmaydi, siz ham ularning qiblasiga yuzlanmaysiz va ularning ba'zisi boshqasining qiblasini qabul qilmaydi. Qasamki, agar o'zingizga kelgan vahiydan keyin ham ularning xohishlariga ergashsangiz, unda albatta zolimlardan bo'lib qolasiz.
Ey Payg'ambar, Ahli kitoblarga qancha dalil-isbotlar keltirmang, endi ular aslo sizlar yuzlangan qiblaga qarab ibodat qilishmaydi. Parvardigoringiz bandalarini sinash uchun qiblani o'zgartirdi, siz ularning qiblasini qabul qilmang, boshqalarning ba'zisi ba'zisining qiblasini qabul qilmayotgani ham sizni adashtirmasin. Agar vahiylarimiz kelib turib ham ularning istaklariga bo'ysunsangiz, unda joningizga zulm qilgan bo'lasiz. Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhumo rivoyat qiladilar: "Odamlar Qubo masjidida bomdod o'qib turishgan edi, bir odam kelib: "Alloh taolo hazrati Rasulullohga vahiy tushirib, Ka'bani qibla qilishni amr etdi", dedi. Namozxonlar darhol Alloh taoloning amriga bo'yin egib, yuzlarini qiblaga o'girishdi" (Buxoriy rivoyati).
“Qadr-qimmatimiz ulug‘lanayotgan yurt”
“Yangi O‘zbekiston” gazetasining shu yil 27 avgust kungi 175-sonida O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy, “Oliy Darajali Imom Buxoriy” ordeni sohibi Shayx Nuriddin XOLIQNAZAR hazratlarining “Qadr-qimmatimiz ulug‘lanayotgan yurt” nomli maqolasi chop etildi.
Ezgulik, bag‘rikenglik markaziga aylanayotgan mamlakatimizda diniy-ma’rifiy sohada erishilayotgan tarixiy yutuqlar e’tirofiga bag‘ishlangan qiyosiy-tahliliy maqolaning to‘liq matni bilan quyida tanishishingiz mumkin:
Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Butun xalqimiz tomonidan katta shodiyona qilinayotgan, o‘z taqdirini shu aziz Vatan taqdiri bilan bog‘lagan qirq millionga yaqin yurtdoshimiz qalbini cheksiz faxr-iftixor tuyg‘ulariga to‘ldirayotgan mustaqillik bayrami – istiqlolimizning 35 yillik ayyomi bilan barchani chin qalbimdan muborakbod etaman.
Alloh taologa behisob shukrki, mamlakatimizda so‘nggi yillardagi jadal va keng ko‘lamli islohotlar qatorida e’tiqod erkinligini ta’minlash hamda mo‘min-musulmonlar emin-erkin toat-ibodat qilishi uchun yaratilayotgan sharoitlar yangi bosqichga ko‘tarildi.
Bunyodkorlik va ma’naviy tiklanish solnomasi
So‘nggi o‘n yillik solnomasiga qaraydigan bo‘lsak, yurtimizning har bir hududida ulkan bunyodkorlik ishlariga guvoh bo‘lamiz. Ularning eng mahobatlilari, shubhasiz, poytaxtimizdagi Islom sivilizatsiyasi markazi va Samarqanddagi Imom Buxoriy majmuasidir.
Bundan 9 yil oldin Islom sivilizatsiyasi markazini barpo etish haqida maxsus qaror qabul qilinib, amaliy ishlar boshlangan edi. Nihoyat joriy yilda qadimdan Toshkentning ma’naviy markazi bo‘lib kelgan Hazrati Imom majmuasi yonida milliy ruh va zamonaviy sharoitlarga ega muhtasham inshoot barpo etildi. Markazning asosiy zali, ta’bir joiz bo‘lsa, qalbi, hech shubhasiz, muqaddas Qur’on zalidir. Bu yerda dunyodagi eng qadimiy Hazrati Usmon Mus'hafi yuksak maqomiga yarasha munosib o‘rin topdi.
Bu maskanda O‘zbekiston musulmonlari idorasi ham yangi qarorgohiga ega bo‘ldi. Prezidentimizning oq fotihasi bilan biz ham shu yerda faoliyatimizni davom ettiryapmiz.
Imom Buxoriy majmuasi qurilishi 2019 yilda boshlangan edi. Qariyb 45 gektar maydonni qamrab olgan hududda ulkan maqbara, 10 ming kishilik masjid, innovatsion muzey, kutubxona, mehmonxonalar va boshqa zarur infratuzilma inshootlari barpo etildi.
Shu muazzam majmua foydalanishga topshirilayotganida xayolimga bir fikr keldi. Bilasiz, Imom Buxoriy bobomiz ilm talab qilish yo‘lida qancha mashaqqatlar chekib dunyo kezdilar. Buyuk muhaddis bo‘lib Vatanimizga qaytib keldilar. Lekin unga hozirgidek e’tibor, ehtirom, e’zoz ko‘rsatilmagandi. Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan Imom Buxoriy hazratlarining boy ilmiy merosini yuksak darajada qadrlash va targ‘ib etishga yangi bosqichda keng imkoniyatlar yaratildi. Hozir butun islom olami, barcha musulmonlar shu majmuaga talpinmoqda.
Shuningdek, Farg‘onadagi Burhoniddin Marg‘inoniy yangi majmuasi, Namangandagi Sulton Uvays Qaraniy ziyoratgohi, Andijon bosh masjidi, Surxondaryodagi termiziylar maqbaralari, Qashqadaryodagi Abu Muin Nasafiy ziyoratgohi, Buxorodagi Mir Arab oliy madrasasi, Nukusdagi Imom Eshon Muhammad, Urganchdagi Oxun bobo masjidlari, Toshkentdagi Suzuk ota, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf masjid-majmualari, Toshkent viloyatidagi Zangiota ziyoratgohini ham sanab o‘tish mumkin.
Yurtimizning shaharu qishloqlarida, eng chekka hududlarida 130 taga yaqin yangi masjid ochildi. 500 dan ziyod jome butunlay qaytadan bunyod etildi. 3 ta oliy va 1 ta o‘rta maxsus madrasa tashkil etildi. Jumladan, 500 yillik tarixga ega Mir Arab oliy madrasasining tarixiy maqomi tiklandi va uni dunyoga mashhur al-Azhar majmuasi darajasiga yetkazish ishlari davom etmoqda.
Samarqandda Hadis ilmi maktabi, Surxondaryoda Imom Termiziy nomidagi islom instituti, shuningdek, Imom Termiziy nomidagi o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi faoliyat boshladi. Toshkent islom institutida magistratura tashkil qilinib, bu yil ilk bitiruvchilar sohaning nufuzli idoralarida mehnat faoliyatiga kirishdi.
Qur’oni karim va tajvid o‘quv kurslari soni 30 dan oshdi. Mashg‘ulotlarni 100 mingdan ziyod tinglovchi yakunlab, Allohning kalomini o‘qish baxtiga erishdi. Bundan tashqari, internet orqali onlayn qiroat saboqlari yo‘lga qo‘yildi.
Diniy idoramiz huzurida Markaziy Osiyoda yagona bo‘lgan Fatvo markazi tashkil etildi. Bu yerda diniy ulamolarimiz har yili yurtdoshlarimizning 300 mingdan ortiq savoliga javob berib kelmoqda. E’tiborlisi, ishlash yo o‘qish maqsadida chet davlatda bo‘lib turgan vatandoshlarimizning savollariga mobil ilova va ijtimoiy tarmoqlar orqali ham javob berish imkoniyati yaratilgan.
Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy va Bahouddin Naqshband nomidagi 4 ta xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ta’sis etilib, nodir ilmiy-ma’rifiy asarlar tadqiq qilinmoqda.
Ziyorat va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash
Haj va umra safarlariga keng yo‘l berildi. Haj kvotasi 3 baravar, ya’ni 5 mingdan 15 mingga ko‘paygan bo‘lsa, umraga qo‘yilgan kvota cheklovlari olib tashlandi. Natijada har yili 1 millionga yaqin hamyurtimiz Allohning baytini ziyorat qilishga muvaffaq bo‘lmoqda.
Bu yildan boshlab Prezident hojilari dasturi joriy etilib, el-yurtimizga sidqidildan xizmat qilgan 100 nafar yurtdoshimiz haj safariga imtiyozli borib keldi.
Ramazon oyi, ikki hayit bayrami haqiqiy ma’noda katta ayyomga aylandi. Bu muborak sanalarni Prezident qarori bilan keng nishonlash dunyo mamlakatlari tajribasida yo‘q. Ayniqsa, joriy yilgi ayyomlarda davlatimiz rahbari tashabbusi bilan amalga oshirilgan ulkan voqeliklarni alohida ta’kidlash kerak: Ramazon oyida 1 trillion 100 million so‘m, Qurbon hayitida 700 milliard so‘m mablag‘ xayriya ishlariga yo‘naltirildi.
Diniy soha xodimlariga bugungidek e’tibor, ijtimoiy, moddiy qo‘llab-quvvatlash ilgari kuzatilmagan edi. Ayniqsa, 15 ulamoning Imom Buxoriy ordeni bilan mukofotlanishi tarixiy voqea bo‘ldi.
Imom-xatiblarimiz xorijiy tajriba almashish va malaka oshirish uchun chet davlatlarga bormoqda. Xususan, AQSH, Rossiya, Buyuk Britaniya, Yevropa mamlakatlari, Saudiya Arabistoni, Misr, BAA, Turkiya, Janubiy Koreya singari davlatlarda malaka oshirish kurslari, Qur’oni karim xatmlari, diniy-ma’rifiy suhbatlarda ishtirok etmoqda. Albatta, bunday yuksak ehtirom va keng imkoniyatlar qalblarimizda cheksiz shukronalik tuyg‘usini uyg‘otadi. Zero, Alloh taolo Qur’oni karimda shukr qiluvchilarga ne’matlarini yanada ziyoda etishni va’da qilib, bunday marhamat qiladi:
“Va Robbingiz sizga: “Qasamki, agar shukr qilsangiz, albatta, sizga ziyoda qilurman. Agar kufr keltirsangiz, albatta, azobim shiddatlidir”, deb bildirganini eslang” (Ibrohim surasi, 7-oyat).
Ushbu ilohiy va’daga muvofiq, tinch va farovon kunlarimizning qadriga yetish, yurtimizda amalga oshirilayotgan xayrli va ezgu ishlarga shukronalik keltirish ne’matlarning bardavom va yanada ziyoda bo‘lishiga sababdir. Zotan, shukr faqat tilda emas, balki mehr-oqibat, saxovat va ezgu amallarda namoyon bo‘lishi bilan o‘z ma’nosini topadi.
Buyuk saodatning ifodasi
Mamlakatimizdagi ochiqlik siyosati natijasida O‘zbekiston musulmonlari idorasining islom olami bilan aloqalari rivojlanmoqda. Xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik mustahkamlandi. Turkiy davlatlar muftiylari kengashi, Abu Dabi tinchlik forumi, Xalqaro musulmon ulamolari kengashi, Musulmon donishmandlar kengashi, Islomiy fiqh akademiyasi, Islom olami uyushmasi, Podshoh Salmon nomidagi Hadisi sharif akademiyasi va Xalqaro islom fiqhi akademiyasi kabi nufuzli tashkilotlar shular jumlasidan.
Yaqinda mamlakatimizda I xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi o‘tkazildi. U butun dunyo e’tiborini yana bir bor O‘zbekistonga qaratdi. Forum doirasida ko‘plab nufuzli olimlar, ulamolar yurtimizga tashrif buyurib, amalga oshirilayotgan ijobiy o‘zgarishlarning shohidi bo‘ldi.
Yurtimizdan yetishib chiqqan buyuk mutafakkir allomalarning hayoti va ilmiy merosini o‘rganish yuzasidan 600 dan ortiq kitob, monografiya, risola, roman nashr qilindi.
Umuman olganda, inson qadrini ulug‘lashga qaratilgan xalqparvar siyosat aholining turmush sifatini yanada oshirish, ilgari adashgan yo‘lidan qaytib, sog‘lom hayot kechirish yo‘lini tanlagan shaxslarni afv etish kabi savobli ishlarda namoyon bo‘layotir.
Bularning bari Alloh taoloning inoyati bilan erishilgan istiqlol sharofatidandir. Tiklangan ma’naviy qadriyatlar, keng ochilgan e’tiqod imkoniyatlari yangi O‘zbekistonda inson qadri naqadar yuksak darajaga ko‘tarilganining yorqin misolidir. Bu ishlar ma’rifat, bag‘rikenglik va ezgulik tamoyillari atrofida birlashgan xalqimizning kelajakka ishonchini yanada mustahkamlaydi.
Zero, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam o‘z ta’limotlarida inson uchun eng ulug‘ saodat tinchlik-osoyishtalik, tansihatlik va xotirjamlik ekanini alohida ta’kidlaganlar:
“Sizlardan kim ahli-oilasi tinch, tani sog‘ va bir kunlik yeguligi bor holda tong ottirsa, go‘yoki unga butun dunyo to‘laligicha berilibdi” (Imom Termiziy rivoyati).
Bugun yurtimizda hukm surayotgan tinchlik va emin-erkinlik mana shunday ulug‘ saodatning amaliy ifodasidir.
Alloh taolo jonajon Vatanimiz istiqlolini abadiy, tinchligimizni barqaror aylasin! Yurtimiz rivoji va xalqimiz farovonligi yo‘lida sidqidildan xizmat qilayotgan Prezidentimiz va barcha mutasaddilarga kuch-g‘ayrat, mustahkam sog‘liq va ulkan zafarlar yor bo‘lsin. El-yurtimiz ahil-inoqligi, xonadonlarimizning qut-barakasi hech qachon arimasin!
Shayx Nuriddin XOLIQNAZAR,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy, “Oliy Darajali Imom Buxoriy” ordeni sohibi
