BAQARA SURASI, 97–98 OYATLAR
قُلۡ مَن كَانَ عَدُوّٗا لِّـجِبۡرِيلَ فَإِنَّهُۥ نَزَّلَهُۥ عَلَىٰ قَلۡبِكَ بِإِذۡنِ ٱللَّهِ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ وَهُدٗى وَبُشۡرَىٰ لِلۡمُؤۡمِنِينَ٩٧
97. Jabroilga dushman bo‘lganlarga: "Albatta u Allohning izni bilan qalbingizga o‘zidan avvalgi Kitoblarni tasdiqlaydigan, mo‘minlarga hidoyat va xushxabar bo‘lgan Qur’onni tushirdi-ku!", deb ayting.
Alloh va Uning payg‘ambarlari, kitoblari va farishtalariga kufr keltirayotganlarga: "Jabroil alayhissalomning Alloh izni bilan Uning huzuridan oldingi Tavrot va Injilni tasdiqlaydigan, mo‘minlarga to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatuvchi va jannat bashoratini beruvchi Qur’oni karimni sizga tushirgani haq", deb ayting. Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhumo aytadi: "Yahudiylar Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning oldilariga borib shunday deyishdi: "Ey Abul Qosim, sendan bir necha narsa haqida so‘raymiz, agar javob bersang, senga ergashamiz. Barcha payg‘ambarlarga bir farishta Parvardigor azza va jalla huzuridan risolat va vahiy olib keladi, ayt-chi, senga qaysi farishta keldi?" Faxri koinot: "Jabroil", dedilar. Shunda yahudiylar: "U urush va jangni olib tushuvchi farishta, u bizning dushmanimizdir. Agar Mikoil deganingda senga ergashardik, u yomg‘ir va rahmat olib tushuvchi farishta", deyishdi. Shunda Alloh taolo yuqoridagi oyati karimani nozil qildi.
Anas ibn Molik roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: "Abdulloh ibn Salom (musulmon bo‘lgan yahudiy olimlaridan – muallif izohi) kuzgi shudgor qilayotib, janob Rasululloh kelayotganlari daragini eshitdi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam kelib, unga: "Men sendan payg‘ambarlargina biladigan uch narsa haqida so‘rayman: qiyomatning dastlabki alomatlari qanday; jannat ahli yeydigan dastlabki taom qaysi; nima sababdan farzand otasi yoki onasiga tortadi?" dedilar. Abdulloh ibn Salom: "Ha, bilaman, farishtalardan bo‘lmish va yahudiylarga dushman o‘sha zot (ya’ni, hazrati Jabroil) deyaturib: "Jabroilga dushman bo‘lganlarga: "Albatta u Allohning izni bilan o‘zidan avvalgi kitoblarni tasdiqlaydigan, mo‘minlarga hidoyat va xushxabar bo‘lgan Qur’onni tushirgan", deb ayting" oyati karimasini tilovat qildi. So‘ngra u: "Qiyomatning dastlabki alomati shuki, alanga ko‘tarilib, mashriqdan mag‘ribgacha bo‘lgan odamlarni to‘playdi, jannat ahlining dastlabki taomi esa, nahangning jigar o‘simtasidir, farzandning otasi yoki onasiga o‘xshashi boisi – agar erkak suvi ayol suvidan ildamlik qilsa, onasiga tortadi", dedi. Keyin u: "Allohdan o‘zga iloh yo‘qligiga, siz Alloh taoloning Rasuli ekaningizga guvohlik beraman! Ey Rasululloh, yahudiylar betayin qavm bo‘lib, agar ular mening Islomga kirganimni ulardan men haqimda so‘ramasingizdan oldin bilishsa, meni badnom etishadi", dedi. Shu payt yahudiylar kelib qolishdi. Payg‘ambar alayhissalom ulardan: "Abdulloh oralaringizda qanday mavqega ega?" deb so‘radilar. Ular: "Eng yaxshi odamimizning farzandidir hamda u bizning ulug‘imiz va ulug‘imizning farzandidir", deyishdi. Shunda Rasululloh: "Abdulloh ibn Salomning Islomni qabul qilganini bilasizlarmi?" dedilar. Ular: "Alloh taolo uni bu ishdan O‘z panohida asrasin", deyishdi. Shunda Abdulloh ibn Salom chiqib keldi va: "Ashhadu anla ilaha illallohu va anna Muhammadar-Rasululloh", dedi. Ular: "U bizning eng yomon odamimiz va eng yomon odamimizning farzandidir", deyishdi. Abdulloh ibn Salom: "Ey Allohning Rasuli, mana shundan cho‘chigan edim", dedi" (Buxoriy rivoyati).
مَن كَانَ عَدُوّٗا لِّلَّهِ وَمَلَٰٓئِكَتِهِۦ وَرُسُلِهِۦ وَجِبۡرِيلَ وَمِيكَىٰلَ فَإِنَّ ٱللَّهَ عَدُوّٞ لِّلۡكَٰفِرِينَ٩٨
98. Kim Allohga, Uning farishtalariga, payg‘ambarlariga, Jabroil va Mikoilga dushman bo‘lsa, Alloh ham bunday kofirlarning dushmanidir.
Bani Isroil: "Qur’onni Jabroil olib tushdi, agar boshqa bir farishta olib kelganida albatta imon keltirar edik, chunki Jabroil dushmanlarimizga yordam berib, ularni ustimizdan g‘olib qilgan", der edi. Alloh taolo ularga javoban: "Farishta Allohning iznisiz biror ish qila olmaydi, agar kim farishtalarga dushman bo‘lsa, Alloh taolo ham o‘shanga dushmandir", deydi.
Sha’biydan rivoyat qilinishicha, Umar ibn Xattob roziyallohu anhu bunday deganlar: "Yahudiylar Tavrotdan tarannum (tilovat) qilishayotganida oldilariga borib turardim. Tavrotning Qur’onga, Qur’onning Tavrotga muvofiq kelishidan hayratga tushardim. Shunda yahudiylar: "Ey Umar, sen yaxshi odamsan", deyishdi. "Nega?" deb so‘radim. Ular: "Chunki oldimizga kelib, bizlar bilan aralashib yurasan", deyishdi. Men: "Allohning kitoblaridan ba’zisi ba’zisini tasdiqlaganidan, Qur’onning Tavrotga, Tavrotning esa Qur’onga muvofiq kelishidan hayratlanganimdan kelaman", dedim. Bir kuni ular bilan o‘tirgan edim, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam orqa tomondan o‘tib qoldilar. Yahudiylar: "Ana xojang ketyapti", deyishdi. Qarasam, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bir yo‘lakka kirib ketdilar. Shunda yahudiylarga qarab: "Alloh va sizlarga tushirilgan Kitob nomi bilan so‘rayman, mana shu kishi Allohning elchisi ekanini bilasizlarmi?" deb so‘radim. Shunda ularning boshlig‘i: "Sizlardan Alloh nomi ila so‘rayapti, javob beringlar", dedi. Boshqalar: "Sen boshlig‘imizsan, o‘zing aytaqol", deyishdi. Boshliq: "Albatta u Allohning elchisi ekanini bilamiz", dedi. Shunda men: "U kishining Alloh elchisi ekanini bilaturib unga ergashmadingiz, sizlar halok bo‘lasizlar, eng oldin esa, ey boshliq, sen halok bo‘lasan", dedim. Ular: "Bizlarning farishtalardan do‘stimiz va dushmanimiz bor", deyishdi. "Dushmaningiz kimu do‘stingiz kim?" deb so‘radim. Ular: "Dushmanimiz Jabroil, u qo‘pollik, qattiqqo‘llik, majburiyat va shiddatlar farishtasi, do‘stimiz esa Mikoil, u mehribonlik, yumshoqlik va yengillik farishtasi", deyishdi. Shunda bunday dedim: "Sizlarni guvoh qilib aytamanki, Jabroil uchun Mikoilning do‘stiga dushmanlik qilish halol emas, Mikoilga ham Jabroilning dushmanini do‘st tutish halol emas. Ikkalasi va ular bilan birga bo‘lgan farishtalarning hammalari dushmanlariga birday dushmandirlar. Do‘st tutgan kishilariga ham birday do‘stdirlar". So‘ngra o‘rnimdan turib, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam kirib ketgan yo‘lakka bordim. U kishi meni qarshilab: "Ey Xattobning o‘g‘li, hozirgina menga nozil bo‘lgan oyatni o‘qib beraymi?" dedilar. "Ha", dedim. U kishi: "Kim Allohga, Uning farishtalariga, payg‘ambarlariga, Jabroilga va Mikoilga dushman bo‘lsa, Alloh ham bunday kofirlar dushmanidir" oyatini o‘qidilar. Shunda men: "Sizni Haq bilan yuborgan Zotga qasam, sizga yahudiylar so‘zini yetkazish uchun kelayotgan edim, lekin latif va xabardor Zot mendan oldin bu xabarni yetkazibdi", dedim. Umar aytadilar: "Shundan keyin o‘zimni Allohning dinida toshdan ham metin va qat’iy his eta boshladim".
Muqotil aytadi: "Yahudiylar: "Jabroil bizning dushmanimiz, chunki nubuvvatni (payg‘ambarlikni) bizning oramizga keltirish buyurilgan edi, u esa bizdan boshqalarga keltirdi", deyishganida ushbu oyat nozil bo‘lgan" (Aliy ibn Ahmad Naysoburiy. "Asbaban-nuzul", 20-22-betlar).
Registon maydonini Imom al-Moturidiy maqbarasi bilan bog‘laydigan ko‘cha rekonstruksiya qilinmoqda
Samarqandning tarixiy qismida turizm infratuzilmasini keng ko‘lamli yangilash ishlari davom etmoqda. Amalga oshirilayotgan loyihalarning asosiy maqsadi xorijiy sayyohlarning qolish muddatini uzaytirish, qulay shahar muhitini yaratish va bir vaqtning o‘zida mahalliy aholining hayot sifatini oshirishdan iborat.
“Samarkandskiy vestnik” nashriga ko‘ra, turizmni rivojlantirish dasturi doirasida eski shaharning 13 ta ko‘chasi bosqichma-bosqich zamonaviy piyodalar yo‘lagiga aylantirilmoqda. Bu yerda yangi xizmat ko‘rsatish obyektlari barpo etilmoqda, jamoat joylari obodonlashtirilmoqda, milliy me’morchilik an’analarini saqlab qolgan holda muhandislik kommunikatsiyalari va bino fasadlari yangilanmoqda.
Eng yirik loyihalardan biri Registon maydonini Imom al-Moturidiy maqbarasi bilan bog‘laydigan Buxoro ko‘chasini rekonstruksiya qilish bo‘ldi. Ko‘chaning 850 metr qismi to‘liq piyodalar hududiga aylantiriladi. Loyihani ishlab chiquvchilardan biri, Samarqand davlat texnika universiteti o‘qituvchisi Jasur Berdiqulovning ta’kidlashicha, ilgari bu yerda qatnov qismining torligi tufayli muntazam ravishda tirbandliklar yuzaga kelgan, qulay piyodalar yo‘laklarining yo‘qligi esa piyodalar uchun jiddiy noqulayliklar tug‘dirgan. Ishlar yakunlangach, ko‘cha xavfsiz jamoat maydoniga aylanadi. Aholi uchun alohida to‘xtash joyi ajratilgan bo‘lib, transport vositalarining kirishiga faqat zarurat tug‘ilganda maxsus xizmatlarga ruxsat beriladi. Shu bilan birga, suv, gaz, elektr va boshqa muhandislik tarmoqlari to‘liq modernizatsiya qilinmoqda.
Oltin asr mahallasida joylashgan Bag‘dod ko‘chasida ham ishlar davom etmoqda. Bu yerda 600 metrlik hudud obodonlashtirilmoqda. Loyiha doirasida zamonaviy turizm va xizmat ko‘rsatish infratuzilmasini yaratish, kichik biznes va xizmat ko‘rsatish sohasini rivojlantirish ko‘zda tutilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
