Kuni kecha davlatimiz Rahbari Shavkat Mirziyoev Makka shahrida bo'lib turgan O'zbekiston musulmonlar idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Holiqnazar hazratlari bilan telefon orqali muloqot qildi. Davlat Rahbarining o'zbekistonlik hojilar holidan xabar olish maqsadida alohida e'tibor bilan qo'ng'iroq qilishi ilgari hech kuzatilmagan edi.
Yurtboshimiz Muftiy hazratlaridan Makka va Madina shaharlarida bo'lib turgan ziyoratchilarimizning haj ibodatiga tayyorgarlik jarayonlari, ular uchun yaratilgan sharoitlar, sihat-salomatligi va kayfiyati haqida so'radi.
Muloqotda Shayx Nuriddin Holiqnazar hazratlari Prezident hojilarning holidan xabar olishidan ziyoratchilar xursand bo'layotganini hamda u kishining salom va tilaklarini barcha haj ibodati niyatida turgan yurtdoshlarimizga etkazishini ma'lum qildi. Shuningdek, davlatimiz Rahbari tomonidan olib borilayotgan inson qadrini ulug'lash haqidagi odilona siyosat muborak diyorda ham amalda bo'layotgani, yurtdoshlarimiz e'zozu hurmatda bo'lib, ular uchun barcha sharoitlar hozirlangani, bu qulayliklarni nafaqat o'zimizning ziyoratchilar, balki Saudiya Arabistoni hukumatining haj ishlari mas'ullari va o'zga yurt hojilari e'tirof etayotganini aytib o'tdi.
Darhaqiqat, ayniqsa, bu yilgi haj mavsumiga o'zgacha tayyorgarlik ko'rildi. Ayni paytda qariyb 12 ming nafar o'zbekistonlik Saudiya Arabistonida bo'lib turibdi. Jami 15 ming 130 nafar fuqaro haj ibodatiga borishi belgilangan. Ularga 300 nafar guruh rahbari, 50 nafar oliy toifali shifokor, oshpazlar, tarjimonlar va boshqa ko'makchilar hamrohlik qiladi.
2024 yildan boshlab yana bir yangilik Saudiya Arabistonida bo'lib turgan diniy soha xodimlari hamda qori ziyoratchilar tomonidan Qur'oni karimni xatm qilish yo'lga qo'yildi. Shu kungacha 1 515 ta xatm o'qilib, yurtga tinchlik, xalqqa farovonlik tilab duolar qilingan.
Habarlarda: “Bu kabi e'tibor va sharoitlarni arabistonlik mutasaddilar ham yuqori baholab, O'zbekiston Prezidentiga hurmat va duolarini izhor etmoqdalar”, deyilmoqda.
Ushbu e'tiroflardan mamnun bo'lgan Prezident ham:
– Har kuni borganlarning muloqoti va takliflarini ko'rib, juda xursand bo'lyapman. Agar biz tahlil qilsak, mustaqillikning birinchi yilida 12 nafar edi, hozir 15 mingga yaqin fuqarolarimiz hajni ado etib, 30 ming qo'l duo qiladi, — dedi.
Suhbat chog'ida Yurtboshimiz: “…Eng katta maqsadim, hozirgi tahlikali zamonda ma'naviyatimiz, ma'rifatimiz, o'zligimiz, tinchligimiz, yurtimizdagi shukronalikni har bir ziyoratchi kelganidan keyin o'zining ko'chasida, mahallasida yangi O'zbekistonning fidoyisi bo'lib, targ'ibotchi degan, bir ibora bilan, o'zingiz bosh bo'lib, yoshlarimizga tarbiya nuqtai nazaridan yangicha tashabbus bilan kelsanglar va tashabbuslaringizni butun xalqimiz qabul qilsa”, deb maqsadlarini bildirdi.
O'z navbatida Muftiy hazratlari ham hojilarimiz uchun yaratilgan imkoniyat va sharoitlar o'ta yuqori darajada ekanini ta'kidlab, mana shuncha imkoniyatlarning javobi – vatanga muhabbat bilan unga xizmat qilish orqali qaytarilishini hojilar bilan kelishib olingani, bu yilgi hojilarimiz vatanga sadoqatli targ'ibotchi, uni sevishga chaqiruvchi, yoshlarni tarbiyachisi bo'lib yurtga qaytishini aytib o'tdi. Shuningdek, har kuni hojilar bilan yurtga qaytgandan so'ng mahallalarda yoshlarga vatan tuyg'usini, yurt farovonligini singdirib borishga, ularni ilmu ma'rifatga targ'ib qilishga, O'zbekiston degan yurtni butun dunyoga tanilishiga sabab bo'lgan ajodlarimiz va siz kabi vatani, xalqi va yoshlarini sevuvchi yurt rahbarini bergan Alloh taologa shukronalar aytib, yoshlarni mana shunday kayfiyatda tarbiya qilishga kelishib olinganini ta'kidladi.
Allohga hamdlar bo'lsinki, hech mubolag'asiz haj ibodati uchun hojilarimizga ko'plab qulayliklar muhayyo qilingan. Bu sharoitlarni borib, o'z ko'zlari bilan ko'rgan ziyoratchilar e'tirof etishmoqda. Mablag'i bo'laturib, umrida bir marta Islom farzlaridan biri bo'lgan haj ibodatini amalga oshira olmay, armon bilan bu dunyodan o'tib ketgan qanchadan-qancha ajdodlarimiz bo'lgan. Bugungi kunga kelib, hukumatimiz tomonidan barcha sharoitlar mukammal tarzda yaratib berilmoqda. Mana shuncha fazilatli ishlarga shaxsan Yurtboshining o'zi telefon orqali hojilar holidan xabar olishi yana bir xursandchilik bo'ldi. Bu e'tibordan hojilarimiz va butun mamlakitimiz ahli ham mamnunlik tuydi.
Alloh taolo bizni bergan ne'matlariga shukr aytishga buyurib, muborak kalomida shukr qiluvchilarga ne'matlarini yanada ziyoda qilishni va'da qildi:
«Yana Rabbingiz e'lon qilgan (bu so'zlar)ni eslangiz: “Qasamki, agar (bergan ne'matlarimga) shukr qilsangiz, albatta, (ularni yanada) ziyoda qilurman. Bordiyu, noshukrchilik qilsangiz, albatta, azobim (ham) juda qattiqdir”» (Ibrohim surasi, 7-oyat)..
Demak, Parvardigorimiz biz bandalarga bergan ne'matlariga shukr aytsak, qadriga etsak – Alloh bizdan rozi bo'ladi va yanada ziyoda qilar ekan.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisdaRasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Odamlarga tashakkur qilmagan (inson) Allohga ham shukr qilmaydi”,deganlarini imomTermiziy rivoyat qilgan.
Buyuk bobokalonimiz Qaffol Shoshiyning mashhur “Javomi ul-karim” kitobida keltirishicha, Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va sallam: “Ne'matlar haqida gapirishlik shukr qilishlikdir” deganlar.
Yurtimizda istiqomat qilayotgan barcha mo'min-musulmonlar dinimiz uchun yaratilgan imkoniyatlardan mamnun bo'lib hayot kechirmoqdalar. Bunday ne'matning shukronasi – har bir inson to'g'ri va halol bo'lib, ibodat va savobli amallarini xolis Alloh taolo uchun ado etib, o'zgalarni ham yaxshilikka va ma'rifatga chaqirgan, yoshlarni odob va ilm sohiblari, vataniga sadoqatli qilib tarbiyalashda jonbozlik ko'rsatgan holda hayot kechirishlari bo'ladi, inshoalloh.
Zayniddin domla Eshonqulov,
O'zbekiston musulmonlari idorasi
raisi o'rinbosari
Joriy yilning 16 noyabr kuni Saudiya Arabistoni poytaxti Ar-Riyod shahrida «Mustahkam ildizlar va kelajak istiqbollari» mavzusida Xalqaro bag‘rikenglik forumi bo‘lib o‘tdi. Unda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov onlayn tarzda ishtirok etib, «Jaholatga qarshi ma’rifat: diniy bag‘rikenglikning O‘zbekiston tajribasi» mavzusida ma’ruza qildi.
Qirol Abdulaziz nomidagi Milliy muloqot markazi shtab-kvartirasida tashkil etilgan anjumanda Saudiya Arabistoni Katta ulamolar kengashi a’zosi shayx Abdulboqiy bin Muhammad Ol ash-Shayx Muborak, «Alvalid» jamg‘armasi bosh kotibi malika Lamiya bint Majid Ol Saud, Raqamli hamkorlik tashkiloti Bosh kotibi apparati rahbari Hanin al-Foris, Qirol Abdulaziz nomidagi kutubxona bosh direktori Faysal bin Abdurahmon bin Muammar hamda xalqaro ekspertlar ishtirok etdi.
Forumda diniy bag‘rikenglikning islomiy asoslari, uning tarixiy va sivilizatsiyaviy ildizlari, oila, ta’lim va jamiyatda o‘zaro hurmat muhitini shakllantirish, shuningdek, raqamli davrda mutaassiblik va nafrat tiliga qarshi kurashish masalalari muhokama qilindi.
Firdavs Abduxoliqov o‘z ma’ruzasida O‘zbekistonda diniy bag‘rikenglikni ta’minlash borasida shakllangan tarixiy va zamonaviy tajriba, Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ilgari surilgan «Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik» g‘oyasining xalqaro ahamiyati hamda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ushbu yo‘nalishdagi faoliyati haqida so‘z yuritdi.
Xususan, Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan 2017 yilda BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasida ilgari surilgan «Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik» rezolyutsiyasi 2018 yil 12 dekabrda BMT tomonidan qabul qilingani O‘zbekistonning jahonda tinchlik, o‘zaro hurmat va bag‘rikenglikni mustahkamlashga qaratilgan sa’y-harakatlarining muhim natijasi sifatida qayd etildi.
Ma’ruzachi mazkur tashabbusning mazmun-mohiyatini O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi faoliyati bilan bog‘lab, uning asosiy maqsadi ilm-ma’rifatni keng targ‘ib etish, tarixiy merosni chuqur o‘rganish va inson qadrini ulug‘lash ekanini ta’kidladi.
«Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ilgari surilgan “Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik” g‘oyasi bugun xalqaro miqyosda ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. 2017 yilda BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasida ilgari surilgan va 2018 yilda BMT tomonidan qabul qilingan mazkur rezolyutsiya jahonda tinchlik, o‘zaro hurmat va bag‘rikenglikni mustahkamlashga qaratilgan muhim tashabbusdir.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining bosh g‘oyasi ham aynan shu tamoyilga asoslanadi. Markazga qadam qo‘yayotgan har bir insonni ilmga da’vat kutib oladi: o‘qi, o‘rgan, ma’rifatli bo‘l! O‘z tarixingni angla, dunyoni tani, insonning qadriga yet! Jaholatning millati ham, chegarasi ham yo‘q. U har qanday jamiyatda mutaassiblik va murosasizlikni oziqlantirishi mumkin. Shuning uchun ma’rifat va bag‘rikenglikni mustahkamlash barchamizning umumiy mas’uliyatimizdir», — dedi Firdavs Abduxoliqov.
Ma’ruzada bugungi global axborot makonida islomofobiya, diniy qadriyatlarni noto‘g‘ri talqin qilish va asossiz tasavvurlarning tarqalishi jiddiy muammolardan biriga aylanayotgani ta’kidlandi. Bunday sharoitda xolis bilim, tarixiy haqiqat va media savodxonlikni keng targ‘ib etish, yosh avlodda turli madaniyat va e’tiqodlarga nisbatan hurmat tuyg‘usini shakllantirish muhim ahamiyatga ega.
Shuningdek, O‘zbekistonda 130 dan ortiq millat va elat vakillari, 16 diniy konfessiyaga mansub fuqarolar tinch-totuv yashayotgani qayd etildi. Vijdon erkinligining konstitutsiyaviy kafolatlari va diniy sohadagi davlat siyosati jamiyatda bag‘rikenglik muhitini mustahkamlashning muhim omillari sifatida ko‘rsatib o‘tildi.
Firdavs Abduxoliqov O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining turli xalqlar va dinlar o‘rtasidagi o‘zaro hurmat, ma’rifiy muloqot va mushtarak tarixiy merosni anglashga xizmat qiluvchi zamonaviy ilmiy-ma’rifiy maskan sifatidagi ahamiyatiga ham alohida to‘xtaldi.
Markaz ekspozitsiyalarida islom sivilizatsiyasi bilan bir qatorda buddaviylik, zardo‘shtiylik va nasroniylik tarixiga oid meros namunalarining ham o‘rin olgani turli madaniyat va e’tiqodlarga hurmat tamoyilining amaliy ifodasi ekani ta’kidlandi.
Shuningdek, Markazning xalqaro e’tiroflari — Ginnessning jahon rekordlari tashkiloti tomonidan maydoni bo‘yicha dunyodagi eng yirik islom sivilizatsiyasi muzeyi sifatida qayd etilgani, «Prix Versailles» xalqaro mukofoti doirasida 2026 yilning eng go‘zal muzeylari qatoriga kiritilgani hamda TURKSOY tomonidan «Turk dunyosining eng yaxshi muzeyi» deb e’tirof etilgani haqida ma’lumot berildi.
Ma’ruzada 2026 yil 6 noyabr kuni Ostona shahrida Aqaba jarayoni doirasida o‘tkazilgan uchrashuvda Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan «Raqamli davrda jaholatga qarshi ma’rifat» xalqaro dasturi tashabbusi ham tilga olindi. Markaz negizida amalga oshirilishi taklif etilgan mazkur dastur ko‘p tilli ma’rifiy resurslar yaratish, diniy arboblarni raqamli axborot muhitida ishlashga tayyorlash va yosh tadqiqotchilarni qo‘llab-quvvatlash kabi yo‘nalishlarni qamrab oladi.
Bundan tashqari, O‘zbekiston va Saudiya Arabistoni o‘rtasidagi tarixiy-ma’naviy aloqalar, ikki xalqni bog‘lab turuvchi mushtarak ilmiy meros haqida so‘z yuritildi. Buxoroda tavallud topgan Imom Buxoriyning Makka va Madinada ilm olgani ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy-ma’naviy rishtalarning yorqin namunasi sifatida qayd etildi.
Markaz xalqaro hamkorlar bilan qo‘lyozmalarni o‘rganish va raqamlashtirish, qo‘shma ilmiy nashrlar hamda ko‘rgazmalar tashkil etish, islomning insonparvarlik va bag‘rikenglik qadriyatlarini targ‘ib qiluvchi ko‘p tilli raqamli materiallar yaratish, yosh tadqiqotchilar va pedagoglar uchun qo‘shma ta’lim dasturlarini amalga oshirishga tayyor ekani bildirildi.
Forumning boshqa ishtirokchilari ham bag‘rikenglikni jamiyat barqarorligi, tinch-totuvlik va o‘zaro hamjihatlikning muhim sharti sifatida baholadilar. Xususan, Qirol Abdulaziz nomidagi kutubxona bosh direktori Faysal bin Abdurahmon bin Muammar o‘z chiqishida bag‘rikenglik, muloqot, hamkorlik va tinch-totuv yashash bir-biri bilan chambarchas bog‘liq tushunchalar ekanini ta’kidladi.
Uning fikricha, haqiqiy bag‘rikenglik faqat boshqalarning mavjudligini tan olish bilangina cheklanmaydi. U adolat, tenglik, inson qadr-qimmati va huquqlarini hurmat qilish, turli qarash va e’tiqod egalari bilan o‘zaro muloqotga tayyor turishni ham talab etadi. Jamiyatdagi madaniy, diniy va dunyoqarashga oid farqlarni ziddiyat manbai sifatida emas, balki o‘zaro anglashuv va taraqqiyot uchun imkoniyat sifatida qabul qilish muhimdir.
Faysal bin Abdurahmon bin Muammar ta’lim-tarbiyaning ham bu jarayondagi o‘rniga e’tibor qaratdi. Uning ta’kidlashicha, bag‘rikenglik madaniyatini shakllantirish bolalikdan boshlanishi, oila, maktab va ta’lim muassasalarida insonlarning bir-biriga hurmat bilan munosabatda bo‘lishiga asoslangan muhit qaror topishi lozim. Bilim va ma’rifat kishilar o‘rtasidagi noto‘g‘ri tasavvurlar, asossiz stereotiplar va kamsitish holatlarining oldini olishda muhim vosita hisoblanadi.
Saudiya Arabistoni Katta ulamolar kengashi a’zosi shayx Abdulboqiy bin Muhammad Ol ash-Shayx Muborak esa diniy bag‘rikenglikning islom ta’limotidagi mustahkam asoslariga to‘xtaldi. U islom dinining qariyb o‘n to‘rt asrlik tarixida insonlar o‘rtasida mehr-shafqat, rahmdillik, o‘zaro hurmat va murosaga alohida e’tibor qaratilganini ta’kidladi.
Shayx Abdulboqiyning qayd etishicha, e’tiqod va madaniyatdagi farqlar insonlar o‘rtasida adovat keltirib chiqarmasligi, aksincha, o‘zaro bilish, hamkorlik va hamjihatlikka xizmat qilishi kerak. Islomning rahm-shafqat va bag‘rikenglikka asoslangan ta’limoti turli qarash va e’tiqod vakillari bilan tinch-totuv yashash, inson qadrini hurmat qilishga chorlaydi.
Forumda bildirilgan fikrlar shuni ko‘rsatdiki, diniy bag‘rikenglik faqat nazariy tushuncha emas, balki kundalik hayotda, ta’lim-tarbiyada, jamoatchilik munosabatlarida va davlatlararo hamkorlikda namoyon bo‘lishi lozim bo‘lgan muhim qadriyatdir. Bu borada ma’rifat, ochiq muloqot, o‘zaro ishonch va inson huquqlarini hurmat qilish jahonda tinchlik va barqarorlikni ta’minlashning asosiy omillaridan biri hisoblanadi.
Forum yakunida bag‘rikenglikni oila, ta’lim va jamiyat hayotida mustahkamlash, turli madaniyatlar o‘rtasidagi muloqotni rivojlantirish hamda zamonaviy axborot texnologiyalaridan insonparvarlik qadriyatlarini targ‘ib etish yo‘lida samarali foydalanish masalalari yuzasidan fikr almashildi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati