Sayt test holatida ishlamoqda!
18 Noyabr, 2026   |   8 Jumadul soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:52
Quyosh
07:09
Peshin
12:13
Asr
15:20
Shom
17:04
Xufton
18:20
Bismillah
18 Noyabr, 2026, 8 Jumadul soni, 1448

Jonliq qanday so'yiladi?

13.06.2024   7111   7 min.
Jonliq qanday so'yiladi?

Bismillahir Rohmanir Rohiym.

Allohtaologabitmas-tuganmashamdusanolarbo'lsin.

Payg'ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo'lsin.

 

Arabcha «zabiha» so'zi so'yiladigan hayvon degani, hayvon so'yishga oid ilm esa «zaboih» deyiladi, bu «zabh» – so'yishning ko'plik shaklidir. «Zabh» so'zi lug'atda «yormoq» ma'nosini bildirsa-da, keyinchalik hayvonlarning bo'g'iz tomonidan halqumini kesishga nisbatan ishlatila boshlagan.

Fuqaholar nazdida «zabh» so'zi uch xil ma'noda qo'llaniladi:

- halqumni kesish, halqum jag' bilan labba (ko'krakning yuqori, bo'yinning pastki qismi) o'rtasidagi joy;

- halqum yoki labbani kesish; v) hayvonning halolligiga sabab bo'lishi uchun kesish. Bu ixtiyoriy, ya'ni bemalol so'yiladigan hayvonda  halqumni yoki labbani kesish, iztiroriy, ya'ni bemalol bo'lmagan hayvonda to'g'ri kelgan joyiga nayza otib yoki jarohatlovchi ovchi hayvonni jo'natib, jonini chaqarish bilan bo'ladi.

Odatda zaboih – so'yishlar bobida so'yishga tegishli bir necha istilohlar ishlatiladi. Asosiy mavzuga o'tish oldidan ularga sharh berib o'tish zarur bo'ladi.

Nahr – lug'atda ko'krak va ko'krakning yuqori qismini bildiradi. Fuqaholar istilohida esa, labba, ya'ni bo'g'izdan pastdagi bo'yin qismidan so'yishga ishlatiladi. Odatda zabhning muqobilida nahr ishlatiladi. Tuyalarni nahr bilan so'yish mustahab sanaladi.

Aqr – aslida tuya yoki qo'y va echkilarning tik turgan holida qilich bilan oyoqlarini chopib tashlashga aytiladi. Keyinchalik qatl va halok qilishga ham ishlatiladigan bo'ldi. Gohida tuyani nahr qilishga ham ishlatiladi. Chunki tuya so'yuvchi odatda tuyaning oyog'iga qilich urib, keyin bo'ynidan so'yar edi. Fuqaholar bog'lab so'yish imkoni bo'lmagan hayvonlarni to'g'ri kelgan joyiga jarohat etkazib o'ldirishga ham bu istilohni ishlatadilar.

Jarh – lug'atda kasb qilishga ishlatiladi. Alloh taolo: “Alloh kunduzda nima kasb qilganingizni biladi”, deb marhamat qilgan. Shuningdek, biror narsaga qurol orqali jarohat etkazishga ham ishlatiladi. Fiqh kitoblarida aqr ma'nosida ham ishlatiladi.

Soyd – lug'atda vaxshiy hayvon yoki yirtqich qushning ovni tutishiga hamda ovlangan yoki endi ovlanadigan narsalarga ishlatiladi. Fuqaholar esa, ovlanuvchi hayvonni, ov qilishni “soyd” so'zi bilan ifodalaydilar. 

Tazkiya – lug'atda hayvonni (Alloh taoloning ismini zikr qilib) zabh yoki nahr qilishga aytiladi. Fuqaholar istilohida esa, go'shti eyiladigan hayvonning pok va go'shtini eyish halolligiga shar'iy sabab hamda go'shti eyilmaydigan hayvonning terisi, go'shti va yog'laridan eyishdan boshqa o'rinlarda foydalanish halolligiga shar'iy sabab «tazkiya» deyiladi. Soddaroq qilib aytganda, go'shti eyiladigan hayvonni shar'iy yo'l bilan so'yib-halollab olish “tazkiya” deyiladi.

 Agar hayvon cho'chqa kabi tirik va o'lik holida ham go'shti eyilmaydigan, najas hayvon bo'lsa, shar'iy yo'l bilan so'yish unga hech qanday ta'sir qilmaydi, ya'ni, go'shtini ham, terisini ham, suyagini ham poklamaydi. Agar ayiq, xonaki eshak kabi go'shti eyilmaydigan, lekin to'ng'iz kabi najas bo'lmagan, tirikligida pok, o'lganidan keyin nopok hayvonlar bo'lsa, Alloh taoloning ismi bilan so'yilsa, go'shti va yog'larini surtish va yirtqichlarga ozuqa qilib berish halol bo'ladi. Lekin undan odamlarning eyishi joiz emas. Terisi oshlashdan avval ham pok bo'ladi.

Agar chumoli va ari kabi qoni yo'q, tirik holida ham, o'lik holida ham pok jonzot bo'lsa, uni tazkiya qilishga hojat yo'q. Hasharotlarni eyish halol bo'lmasa-da, suv kabi suyuqliklarga tushsa, ularni nopok qilmaydi.

Go'shti eyiladigan hayvonlar agar quruqliq hayvoni bo'lib, qoni bo'lsa, tazkiya qilishga loyiq bo'ladi va tazkiya qilish unda uch xil ta'sir qiladi:

1) pokligi boqiy qoladi.

2) oshlanmasdan avval terisi va yunglaridan foydalanish halol bo'ladi

3) go'shtini eyish halol bo'ladi.

Go'shti eyiladigan hayvonlarda harom qilingan narsa asosan uning tomirlarida oquvchi qonidir. Bu qon zabh yoki nahr qilish orqali chiqarib yuboriladi. Alloh taolo faqat pokiza narsalarni halol qilgan. Qur'oni karimda shunday deyilgan: «(Ey Muhammad), ular o'zlariga nima halol qilinganini so'rashadi. Siz: «Barcha pokiza narsalar sizlarga halol qilindi. Alloh sizlarga bildirganiday ovchi it kabi o'rgatilgan yirtqichlar tutib keltirganini Alloh nomini zikr qilib eyaveringlar. Allohdan qo'rqinglar, Allohning hisobi albatta tezdir», deng» (Moida surasi, 4-oyat).

«Ular o'z huzurlaridagi Tavrot va Injilda yozilgan holida topiladigan, ularni ma'rufga buyurib, munkardan qaytaradigan, ularga pokiza narsalarni halol qilib, nopok narsalarni harom qiladigan, ustlaridagi yukni engillatib, kishanlarni echadigan ummiy Nabiy, Rasulga ergashishadi»(A'rof surasi, 157-oyat).

Poklik faqat qonni zabh yoki nahr qilish orqali chiqarib yuborish bilan bo'ladi. Ushbu qon «dam masfuh» – oquvchi qon, deyiladi. Ana shu qon chiqib ketmas ekan, hayvon halol bo'lmaydi. Alloh taolo insonga hayvonning ruhini olib, uni eyishga ijozat berishi Alloh taolo insonni ikrom qilganining belgisidir. Shunday ekan, hayvonning ruhini olish Alloh taoloning ko'rsatmasiga muvofiq bo'lishi kerak.

Abdumannon Abdulloh

 

Boshqa maqolalar
Yangiliklar

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi xalqaro bag‘rikenglik forumida ishtirok etdi

18.11.2026   2405   8 min.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi xalqaro bag‘rikenglik forumida ishtirok etdi

Joriy yilning 16 noyabr kuni Saudiya Arabistoni poytaxti Ar-Riyod shahrida «Mustahkam ildizlar va kelajak istiqbollari» mavzusida Xalqaro bag‘rikenglik forumi bo‘lib o‘tdi. Unda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov onlayn tarzda ishtirok etib, «Jaholatga qarshi ma’rifat: diniy bag‘rikenglikning O‘zbekiston tajribasi» mavzusida ma’ruza qildi.

Qirol Abdulaziz nomidagi Milliy muloqot markazi shtab-kvartirasida tashkil etilgan anjumanda Saudiya Arabistoni Katta ulamolar kengashi a’zosi shayx Abdulboqiy bin Muhammad Ol ash-Shayx Muborak, «Alvalid» jamg‘armasi bosh kotibi malika Lamiya bint Majid Ol Saud, Raqamli hamkorlik tashkiloti Bosh kotibi apparati rahbari Hanin al-Foris, Qirol Abdulaziz nomidagi kutubxona bosh direktori Faysal bin Abdurahmon bin Muammar hamda xalqaro ekspertlar ishtirok etdi.

Forumda diniy bag‘rikenglikning islomiy asoslari, uning tarixiy va sivilizatsiyaviy ildizlari, oila, ta’lim va jamiyatda o‘zaro hurmat muhitini shakllantirish, shuningdek, raqamli davrda mutaassiblik va nafrat tiliga qarshi kurashish masalalari muhokama qilindi.

Firdavs Abduxoliqov o‘z ma’ruzasida O‘zbekistonda diniy bag‘rikenglikni ta’minlash borasida shakllangan tarixiy va zamonaviy tajriba, Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ilgari surilgan «Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik» g‘oyasining xalqaro ahamiyati hamda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ushbu yo‘nalishdagi faoliyati haqida so‘z yuritdi.

Xususan, Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan 2017 yilda BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasida ilgari surilgan «Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik» rezolyutsiyasi 2018 yil 12 dekabrda BMT tomonidan qabul qilingani O‘zbekistonning jahonda tinchlik, o‘zaro hurmat va bag‘rikenglikni mustahkamlashga qaratilgan sa’y-harakatlarining muhim natijasi sifatida qayd etildi.

Ma’ruzachi mazkur tashabbusning mazmun-mohiyatini O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi faoliyati bilan bog‘lab, uning asosiy maqsadi ilm-ma’rifatni keng targ‘ib etish, tarixiy merosni chuqur o‘rganish va inson qadrini ulug‘lash ekanini ta’kidladi.

«Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ilgari surilgan “Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik” g‘oyasi bugun xalqaro miqyosda ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. 2017 yilda BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasida ilgari surilgan va 2018 yilda BMT tomonidan qabul qilingan mazkur rezolyutsiya jahonda tinchlik, o‘zaro hurmat va bag‘rikenglikni mustahkamlashga qaratilgan muhim tashabbusdir.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining bosh g‘oyasi ham aynan shu tamoyilga asoslanadi. Markazga qadam qo‘yayotgan har bir insonni ilmga da’vat kutib oladi: o‘qi, o‘rgan, ma’rifatli bo‘l! O‘z tarixingni angla, dunyoni tani, insonning qadriga yet! Jaholatning millati ham, chegarasi ham yo‘q. U har qanday jamiyatda mutaassiblik va murosasizlikni oziqlantirishi mumkin. Shuning uchun ma’rifat va bag‘rikenglikni mustahkamlash barchamizning umumiy mas’uliyatimizdir», — dedi Firdavs Abduxoliqov.

Ma’ruzada bugungi global axborot makonida islomofobiya, diniy qadriyatlarni noto‘g‘ri talqin qilish va asossiz tasavvurlarning tarqalishi jiddiy muammolardan biriga aylanayotgani ta’kidlandi. Bunday sharoitda xolis bilim, tarixiy haqiqat va media savodxonlikni keng targ‘ib etish, yosh avlodda turli madaniyat va e’tiqodlarga nisbatan hurmat tuyg‘usini shakllantirish muhim ahamiyatga ega.

Shuningdek, O‘zbekistonda 130 dan ortiq millat va elat vakillari, 16 diniy konfessiyaga mansub fuqarolar tinch-totuv yashayotgani qayd etildi. Vijdon erkinligining konstitutsiyaviy kafolatlari va diniy sohadagi davlat siyosati jamiyatda bag‘rikenglik muhitini mustahkamlashning muhim omillari sifatida ko‘rsatib o‘tildi.

Firdavs Abduxoliqov O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining turli xalqlar va dinlar o‘rtasidagi o‘zaro hurmat, ma’rifiy muloqot va mushtarak tarixiy merosni anglashga xizmat qiluvchi zamonaviy ilmiy-ma’rifiy maskan sifatidagi ahamiyatiga ham alohida to‘xtaldi.

Markaz ekspozitsiyalarida islom sivilizatsiyasi bilan bir qatorda buddaviylik, zardo‘shtiylik va nasroniylik tarixiga oid meros namunalarining ham o‘rin olgani turli madaniyat va e’tiqodlarga hurmat tamoyilining amaliy ifodasi ekani ta’kidlandi.

Shuningdek, Markazning xalqaro e’tiroflari — Ginnessning jahon rekordlari tashkiloti tomonidan maydoni bo‘yicha dunyodagi eng yirik islom sivilizatsiyasi muzeyi sifatida qayd etilgani, «Prix Versailles» xalqaro mukofoti doirasida 2026 yilning eng go‘zal muzeylari qatoriga kiritilgani hamda TURKSOY tomonidan «Turk dunyosining eng yaxshi muzeyi» deb e’tirof etilgani haqida ma’lumot berildi.

Ma’ruzada 2026 yil 6 noyabr kuni Ostona shahrida Aqaba jarayoni doirasida o‘tkazilgan uchrashuvda Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan «Raqamli davrda jaholatga qarshi ma’rifat» xalqaro dasturi tashabbusi ham tilga olindi. Markaz negizida amalga oshirilishi taklif etilgan mazkur dastur ko‘p tilli ma’rifiy resurslar yaratish, diniy arboblarni raqamli axborot muhitida ishlashga tayyorlash va yosh tadqiqotchilarni qo‘llab-quvvatlash kabi yo‘nalishlarni qamrab oladi.

Bundan tashqari, O‘zbekiston va Saudiya Arabistoni o‘rtasidagi tarixiy-ma’naviy aloqalar, ikki xalqni bog‘lab turuvchi mushtarak ilmiy meros haqida so‘z yuritildi. Buxoroda tavallud topgan Imom Buxoriyning Makka va Madinada ilm olgani ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy-ma’naviy rishtalarning yorqin namunasi sifatida qayd etildi.

Markaz xalqaro hamkorlar bilan qo‘lyozmalarni o‘rganish va raqamlashtirish, qo‘shma ilmiy nashrlar hamda ko‘rgazmalar tashkil etish, islomning insonparvarlik va bag‘rikenglik qadriyatlarini targ‘ib qiluvchi ko‘p tilli raqamli materiallar yaratish, yosh tadqiqotchilar va pedagoglar uchun qo‘shma ta’lim dasturlarini amalga oshirishga tayyor ekani bildirildi.

Forumning boshqa ishtirokchilari ham bag‘rikenglikni jamiyat barqarorligi, tinch-totuvlik va o‘zaro hamjihatlikning muhim sharti sifatida baholadilar. Xususan, Qirol Abdulaziz nomidagi kutubxona bosh direktori Faysal bin Abdurahmon bin Muammar o‘z chiqishida bag‘rikenglik, muloqot, hamkorlik va tinch-totuv yashash bir-biri bilan chambarchas bog‘liq tushunchalar ekanini ta’kidladi.

Uning fikricha, haqiqiy bag‘rikenglik faqat boshqalarning mavjudligini tan olish bilangina cheklanmaydi. U adolat, tenglik, inson qadr-qimmati va huquqlarini hurmat qilish, turli qarash va e’tiqod egalari bilan o‘zaro muloqotga tayyor turishni ham talab etadi. Jamiyatdagi madaniy, diniy va dunyoqarashga oid farqlarni ziddiyat manbai sifatida emas, balki o‘zaro anglashuv va taraqqiyot uchun imkoniyat sifatida qabul qilish muhimdir.

Faysal bin Abdurahmon bin Muammar ta’lim-tarbiyaning ham bu jarayondagi o‘rniga e’tibor qaratdi. Uning ta’kidlashicha, bag‘rikenglik madaniyatini shakllantirish bolalikdan boshlanishi, oila, maktab va ta’lim muassasalarida insonlarning bir-biriga hurmat bilan munosabatda bo‘lishiga asoslangan muhit qaror topishi lozim. Bilim va ma’rifat kishilar o‘rtasidagi noto‘g‘ri tasavvurlar, asossiz stereotiplar va kamsitish holatlarining oldini olishda muhim vosita hisoblanadi.

Saudiya Arabistoni Katta ulamolar kengashi a’zosi shayx Abdulboqiy bin Muhammad Ol ash-Shayx Muborak esa diniy bag‘rikenglikning islom ta’limotidagi mustahkam asoslariga to‘xtaldi. U islom dinining qariyb o‘n to‘rt asrlik tarixida insonlar o‘rtasida mehr-shafqat, rahmdillik, o‘zaro hurmat va murosaga alohida e’tibor qaratilganini ta’kidladi.

Shayx Abdulboqiyning qayd etishicha, e’tiqod va madaniyatdagi farqlar insonlar o‘rtasida adovat keltirib chiqarmasligi, aksincha, o‘zaro bilish, hamkorlik va hamjihatlikka xizmat qilishi kerak. Islomning rahm-shafqat va bag‘rikenglikka asoslangan ta’limoti turli qarash va e’tiqod vakillari bilan tinch-totuv yashash, inson qadrini hurmat qilishga chorlaydi.

Forumda bildirilgan fikrlar shuni ko‘rsatdiki, diniy bag‘rikenglik faqat nazariy tushuncha emas, balki kundalik hayotda, ta’lim-tarbiyada, jamoatchilik munosabatlarida va davlatlararo hamkorlikda namoyon bo‘lishi lozim bo‘lgan muhim qadriyatdir. Bu borada ma’rifat, ochiq muloqot, o‘zaro ishonch va inson huquqlarini hurmat qilish jahonda tinchlik va barqarorlikni ta’minlashning asosiy omillaridan biri hisoblanadi.

Forum yakunida bag‘rikenglikni oila, ta’lim va jamiyat hayotida mustahkamlash, turli madaniyatlar o‘rtasidagi muloqotni rivojlantirish hamda zamonaviy axborot texnologiyalaridan insonparvarlik qadriyatlarini targ‘ib etish yo‘lida samarali foydalanish masalalari yuzasidan fikr almashildi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

 

O'zbekiston yangiliklari