۞وَإِذِ ٱسۡتَسۡقَىٰ مُوسَىٰ لِقَوۡمِهِۦ فَقُلۡنَا ٱضۡرِب بِّعَصَاكَ ٱلۡحَجَرَۖ فَٱنفَجَرَتۡ مِنۡهُ ٱثۡنَتَا عَشۡرَةَ عَيۡنٗاۖ قَدۡ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٖ مَّشۡرَبَهُمۡۖ كُلُواْ وَٱشۡرَبُواْ مِن رِّزۡقِ ٱللَّهِ وَلَا تَعۡثَوۡاْ فِي ٱلۡأَرۡضِ مُفۡسِدِينَ٦٠
Bani Isroil qaqroq sahroda uzoq qolib, tashnalikdan qiynalayotgan paytda Muso alayhissalom o‘z qavmi uchun Allohdan suv so‘raydi. Shunda unga "Hassangni toshga ur", deyiladi. Toshdan o‘n ikki qavmga yetarli suv beruvchi o‘n ikki buloq otilib chiqadi. Endi Bani Isroil osmondan tushgan manna va salvoni yeb, ustidan toshdan sizib chiquvchi suvdan ichishdi. Muso alayhissalom yursalar ham, tursalar ham o‘sha toshni birga olib yurar edilar. Ammo tabiati buzuq qavm bo‘lgan Isroil avlodlari shunda ham Parvardigorlariga shukr aytishni ep ko‘rmadi. Osmondan tushayotgan tayyor taomlar, oqizib qo‘yilgan zilol suvlarga ham qanoat qilmay payg‘ambarlari orqali Allohdan yana boshqa narsalarni so‘ray boshladi.
وَإِذۡ قُلۡتُمۡ يَٰمُوسَىٰ لَن نَّصۡبِرَ عَلَىٰ طَعَامٖ وَٰحِدٖ فَٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُخۡرِجۡ لَنَا مِمَّا تُنۢبِتُ ٱلۡأَرۡضُ مِنۢ بَقۡلِهَا وَقِثَّآئِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَاۖ قَالَ أَتَسۡتَبۡدِلُونَ ٱلَّذِي هُوَ أَدۡنَىٰ بِٱلَّذِي هُوَ خَيۡرٌۚ ٱهۡبِطُواْ مِصۡرٗا فَإِنَّ لَكُم مَّا سَأَلۡتُمۡۗ وَضُرِبَتۡ عَلَيۡهِمُ ٱلذِّلَّةُ وَٱلۡمَسۡكَنَةُ وَبَآءُو بِغَضَبٖ مِّنَ ٱللَّهِۗ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ كَانُواْ يَكۡفُرُونَ بَِٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقۡتُلُونَ ٱلنَّبِيِّۧنَ بِغَيۡرِ ٱلۡحَقِّۗ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَواْ وَّكَانُواْ يَعۡتَدُونَ٦١
Isroil avlodlari Allohga osiylik va shakkoklik qilishda shu darajaga yetishdiki, Alloh osmondan ularga beminnat tushirib turgan shirinlik va parranda go‘shtiga ham rozi bo‘lishmadi. Ne’matlarga shukr aytish, Alloh berayotgan rizqdan minnatdor bo‘lish o‘rniga yana payg‘ambarlarini qiyin-qistovga ola boshlashdi. Ular Muso alayhissalomga: “Parvardigoringga ayt, shirinlik va go‘sht yeyish jonga tegdi, endi bizga yerdan sabza-ko‘katlar, bodring, sarimsoq, mosh, piyoz kabi narsalarni undirib bersin", deb turib olishdi. Shunda Muso alayhissalom ularni insofga chaqirmoqchi bo‘ldilar, "axir bu narsalarni istagan shahringizning bozoridan topasizlar, Allohning berayotganiga bunday noshukr bo‘lmanglar”, deya nasihat qildilar. Ammo fe’li buzuq qavm bu nasihatlarga quloq solmadi. Ular ana shunday itoatsizliklari, noshukrliklari va Alloh bergan rizqqa rozi bo‘lmaganlari uchun Parvardigorning g‘azabiga uchrashdi. Alloh taolo ularni O‘z vahiylariga kufr keltirishgani, O‘zi yuborgan payg‘ambarlarni haqoratlashgani va nohaq halok qilishgani uchun jazoladi. Ular Alloh taoloning g‘azabiga uchragani uchun qiyomatgacha xorlik, musibat va sargardonlikka giriftor etilishdi. Kim Allohga itoatsizlik qilsa, Uning amr-farmonlarini inkor etsa, haddidan oshib osiylik qilsa, bundaylarning jazosi ham xuddi Bani Isroilniki kabi bo‘ladi.
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَٱلَّذِينَ هَادُواْ وَٱلنَّصَٰرَىٰ وَٱلصَّٰبِِٔينَ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا فَلَهُمۡ أَجۡرُهُمۡ عِندَ رَبِّهِمۡ وَلَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ٦٢
Bani Isroil qavmi "Biz payg‘ambarlar avlodimiz, Alloh nazdida boshqa jamoalardan afzalmiz" deb g‘ururlanardi. Alloh taolo ularning bu g‘ururiga javoban oyat nozil qilib marhamat etadiki, afzallik bir guruhga xos narsa emas, balki qaysi toifada imon va yaxshi amal bo‘lsa, o‘shalarga saodat yor bo‘ladi. Sobiiylar har dindan oz-ozdan hukm olgan, Ibrohim alayhissalom dinida yuramiz deb, aslida farishtalarga ibodat qiluvchi bir qavmdir. Ular Zabur tilovat qilishgan va Ka’baga qarab namoz o‘qishgan. Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom: «Nafsim yadida (qo‘lida) bo‘lgan Zotga qasamki, ushbu ummatdan biror kishi – yahudiymi, nasroniymi, men haqimda eshitsa-yu, menga yuborilgan narsaga imon keltirmasa, do‘zax ahlidan bo‘ladi», deganlar (Muslim rivoyati).
Mujohid aytadi: "Salmon Forsiy Rasululloh sollallohu alayhi va sallamga tarkidunyo qiluvchi rohiblar haqida aytib berganida, u zot: "Ular do‘zaxdadir", dedilar. Salmon: "Bu gapdan menga Yer yuzi qorong‘i bo‘lib ketdi. Shundan so‘ng ushbu oyat tushdi va yelkamdan tog‘ ag‘darilgandek bo‘ldi", degan edi". Suddiy aytadi: "Bu oyat Salmon Forsiyning hamrohlari haqida tushgan. Salmon Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning oldilariga kelib, hamrohlarining ibodatlari va ijtihodlari haqida xabar beradi: "Ey Allohning elchisi, ular namoz o‘qishadi, ro‘za tutishadi va sizning payg‘ambar etib yuborilganingizga guvohlik berishadi", dedi. Salmon ularning maqtovini tugatgach, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam "Ey Salmon, ular do‘zax ahlidandir" deganlarida Alloh taolo mazkur oyatni tushirdi". Ibn Abbos, Murra, Ibn Mas’ud va boshqa ko‘pgina sahobalardan rivoyat qilinadi: "Bu oyat Salmon Forsiy haqidadir, u kishi Jundiy sabur ahlining ulug‘laridan edi".
Munosabat
So‘nggi yillarda Davlatimiz Rahbarining tashabbusi bilan barcha sohalar singari diniy-ma’rifiy sohada ham keng ko‘lamli islohotlar, yangilik va o‘zgarishlar amalga oshirilmoqda. Yangi O‘zbekistondagi barcha yangilanish va o‘zgarishlar, avvalo, xalqimiz manfaatlari yo‘lida, fuqarolarimizning xohish-istaklarini inobatga olgan holda, uning istiqbolini ko‘zlab amalga oshirilmoqda.
Ta’kidlash kerakki, bugungi kunda musulmon dunyosining o‘zaro hamkorligini yanada oshirish, mavjud muammolarga yechim topish va islom ummatining birdamligini mustahkamlashda musulmon mamlakatlarining imkoniyat va salohiyatini safarbar etish g‘oyat muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Bugunga kelib, zamon, sharoit va holatlarning o‘zgarishi, fan va texnikaning taraqqiyoti kabi omillar islom huquqshunosligi – fiqh yo‘nalishida ham o‘ziga yarasha munosabatlarda yangicha yondashvni taqozo qila boshlagani bois dunyoda bo‘layotgan o‘zgarishlarni yakka shaxslar yoki mahalliy muassasalar orqali qamrab olish qiyinlashgan edi. Xususan, bu o‘zgarishlarga shariat bo‘yicha munosabat bildirish, ular haqida to‘laqonli fatvolar chiqarish murakkablashdi. Bu va bunga o‘xshash boshqa omillar faqihlarning birgalashib ish olib borishlarini talab qilardi. Shu sababdan Islom Fiqhi Akademiyalari tuzilib, bu ilmiy muassasalarga ko‘zga ko‘ringan faqihlar a’zo bo‘ldilar. Hal qilinishi lozim bo‘lgan masala bo‘yicha Akademiya idorasi a’zolarga avvaldan xabar beradi. A’zolar belgilangan muddatgacha o‘sha masalani yaxshilab o‘rganadilar. O‘zlaridan iltimos qilingan mavzularda ilmiy ishlar yozadilar. Keyin Akademiyaning umumiy majlisida mazkur masala muhokama qilinadi. Akademiyaning majlisiga ko‘rilayotgan masala bo‘yicha mutaxassis olimlar ham taklif qilinadi. Ular o‘z mutaxassisliklari asosida ma’lumotlar taqdim qiladilar va Akademiya a’zolarining savollariga javob beradilar.
Uzoq va aniqlik bilan davom etgan majlislardan so‘ng tahlil qilingan masala bo‘yicha Akademiyaning bu boradagi qarori loyihasi muhokamaga qo‘yiladi va ko‘pchilik ovoz bilan qaror qabul qilinadi. Ba’zi Akademiyalar qarshi ovoz berganlarning fikrini ham e’lon qiladi.
Shu tariqa zamonamizda o‘rtaga chiqqan ko‘plab muammolar shariat ta’limotlari asosida hal qilinishi yo‘lga qo‘yildi va musulmonlarning tahsiniga sazovor bo‘ldi.
Hozirda xalqaro islomiy tashkilotlar, davlatlar, vazirliklar, shirkatlar, turli muassasalar va shaxslar o‘zlari hal qila olmagan fiqhiy masalalarni yechishda Islom Fiqhi Akademiyalariga murojaat qilishmoqda va kerakli yechimlarni olishmoqda.
Ana shunday fiqh akademiyalardan biri Xalqaro islom fiqhi akademiyasi islom olamidagi eng nufuzli va davlatlararo maqomga ega bo‘lgan xalqaro ilmiy-fiqhiy tashkilot hisoblanadi.
Yurtimiz ahli uchun eng quvonarli yangiliklardan biri O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlarining musulmon olamidagi eng nufuzli va davlatlararo maqomga ega bo‘lgan yirik ilmiy-fiqhiy tashkilot – Xalqaro islom fiqhi akademiyasiga a’zo bo‘lganlaridir.
Hozirda akademiya tarkibida dunyoning 57 ta davlatidan 65 nafardan ortiq yetakchi musulmon olimlari faoliyat yuritadi. Ushbu akademiyaga a’zo bo‘lish uchun musulmon dunyosining e’tirof etilgan yetuk faqih va olimlaridan biri bo‘lish, islom huquqini puxta egallash hamda aqida va xulqda islom ta’limotiga qat’iy amal qilish, yuksak ma’naviy obro‘ga ega bo‘lish kabi xislatlarga ega bo‘lish talab etiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari ham Alloh taoloning fazli hamda yordami bilan 35 yildan ziyod vaqt mobaynida Islom dini ma’rifatini keng yoyish va mo‘min-musulmonlar ehtiyojini ta’minlash, jamiyatda ma’naviy muhitni mustahkamlash, yoshlarni ma’rifatli qilib tarbiyalash va xalqaro miqyosda Islom dinining asl qadriyatlarini keng targ‘ib etish bilan tanilganlar.
Muoviya roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadis sharifda Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam shunday deganlar: “Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qilib qo‘yadi”. To‘rtovlari rivoyat qilishgan.
Demak, din ta’limotlarini yaxshi tushunadigan bo‘lish banda uchun katta baxt-saodatdir. Unga Alloh taolo yaxshilikni iroda qilganining alomatidir.
Ta’kidlash kerakki, shu paytga qadar ham Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bir nechta Xalqaro musulmon ulamolari kengash, uyushma, tashkilot va akademiyalarining a’zosi sifatida nufuzli tadbirlardagi tashabbuslari musulmon dunyosi tomonidan qo‘llab-quvvatlab kelinmoqda.
Yurtimiz mo‘min-musulmonlari, ulamo va barcha soha vakillari nomidan Alloh taolodan muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlariga Xalqaro islom fiqhi akademiyasidagi faoliyatlarida kuch-quvvat va muvaffaqiyatlar tilaymiz.
Zayniddin Eshonqulov,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi o‘rinbosari,
Ulamolar kengashi a’zosi