۞وَإِذِ ٱسۡتَسۡقَىٰ مُوسَىٰ لِقَوۡمِهِۦ فَقُلۡنَا ٱضۡرِب بِّعَصَاكَ ٱلۡحَجَرَۖ فَٱنفَجَرَتۡ مِنۡهُ ٱثۡنَتَا عَشۡرَةَ عَيۡنٗاۖ قَدۡ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٖ مَّشۡرَبَهُمۡۖ كُلُواْ وَٱشۡرَبُواْ مِن رِّزۡقِ ٱللَّهِ وَلَا تَعۡثَوۡاْ فِي ٱلۡأَرۡضِ مُفۡسِدِينَ٦٠
Bani Isroil qaqroq sahroda uzoq qolib, tashnalikdan qiynalayotgan paytda Muso alayhissalom o‘z qavmi uchun Allohdan suv so‘raydi. Shunda unga "Hassangni toshga ur", deyiladi. Toshdan o‘n ikki qavmga yetarli suv beruvchi o‘n ikki buloq otilib chiqadi. Endi Bani Isroil osmondan tushgan manna va salvoni yeb, ustidan toshdan sizib chiquvchi suvdan ichishdi. Muso alayhissalom yursalar ham, tursalar ham o‘sha toshni birga olib yurar edilar. Ammo tabiati buzuq qavm bo‘lgan Isroil avlodlari shunda ham Parvardigorlariga shukr aytishni ep ko‘rmadi. Osmondan tushayotgan tayyor taomlar, oqizib qo‘yilgan zilol suvlarga ham qanoat qilmay payg‘ambarlari orqali Allohdan yana boshqa narsalarni so‘ray boshladi.
وَإِذۡ قُلۡتُمۡ يَٰمُوسَىٰ لَن نَّصۡبِرَ عَلَىٰ طَعَامٖ وَٰحِدٖ فَٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُخۡرِجۡ لَنَا مِمَّا تُنۢبِتُ ٱلۡأَرۡضُ مِنۢ بَقۡلِهَا وَقِثَّآئِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَاۖ قَالَ أَتَسۡتَبۡدِلُونَ ٱلَّذِي هُوَ أَدۡنَىٰ بِٱلَّذِي هُوَ خَيۡرٌۚ ٱهۡبِطُواْ مِصۡرٗا فَإِنَّ لَكُم مَّا سَأَلۡتُمۡۗ وَضُرِبَتۡ عَلَيۡهِمُ ٱلذِّلَّةُ وَٱلۡمَسۡكَنَةُ وَبَآءُو بِغَضَبٖ مِّنَ ٱللَّهِۗ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ كَانُواْ يَكۡفُرُونَ بَِٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقۡتُلُونَ ٱلنَّبِيِّۧنَ بِغَيۡرِ ٱلۡحَقِّۗ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَواْ وَّكَانُواْ يَعۡتَدُونَ٦١
Isroil avlodlari Allohga osiylik va shakkoklik qilishda shu darajaga yetishdiki, Alloh osmondan ularga beminnat tushirib turgan shirinlik va parranda go‘shtiga ham rozi bo‘lishmadi. Ne’matlarga shukr aytish, Alloh berayotgan rizqdan minnatdor bo‘lish o‘rniga yana payg‘ambarlarini qiyin-qistovga ola boshlashdi. Ular Muso alayhissalomga: “Parvardigoringga ayt, shirinlik va go‘sht yeyish jonga tegdi, endi bizga yerdan sabza-ko‘katlar, bodring, sarimsoq, mosh, piyoz kabi narsalarni undirib bersin", deb turib olishdi. Shunda Muso alayhissalom ularni insofga chaqirmoqchi bo‘ldilar, "axir bu narsalarni istagan shahringizning bozoridan topasizlar, Allohning berayotganiga bunday noshukr bo‘lmanglar”, deya nasihat qildilar. Ammo fe’li buzuq qavm bu nasihatlarga quloq solmadi. Ular ana shunday itoatsizliklari, noshukrliklari va Alloh bergan rizqqa rozi bo‘lmaganlari uchun Parvardigorning g‘azabiga uchrashdi. Alloh taolo ularni O‘z vahiylariga kufr keltirishgani, O‘zi yuborgan payg‘ambarlarni haqoratlashgani va nohaq halok qilishgani uchun jazoladi. Ular Alloh taoloning g‘azabiga uchragani uchun qiyomatgacha xorlik, musibat va sargardonlikka giriftor etilishdi. Kim Allohga itoatsizlik qilsa, Uning amr-farmonlarini inkor etsa, haddidan oshib osiylik qilsa, bundaylarning jazosi ham xuddi Bani Isroilniki kabi bo‘ladi.
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَٱلَّذِينَ هَادُواْ وَٱلنَّصَٰرَىٰ وَٱلصَّٰبِِٔينَ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا فَلَهُمۡ أَجۡرُهُمۡ عِندَ رَبِّهِمۡ وَلَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ٦٢
Bani Isroil qavmi "Biz payg‘ambarlar avlodimiz, Alloh nazdida boshqa jamoalardan afzalmiz" deb g‘ururlanardi. Alloh taolo ularning bu g‘ururiga javoban oyat nozil qilib marhamat etadiki, afzallik bir guruhga xos narsa emas, balki qaysi toifada imon va yaxshi amal bo‘lsa, o‘shalarga saodat yor bo‘ladi. Sobiiylar har dindan oz-ozdan hukm olgan, Ibrohim alayhissalom dinida yuramiz deb, aslida farishtalarga ibodat qiluvchi bir qavmdir. Ular Zabur tilovat qilishgan va Ka’baga qarab namoz o‘qishgan. Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom: «Nafsim yadida (qo‘lida) bo‘lgan Zotga qasamki, ushbu ummatdan biror kishi – yahudiymi, nasroniymi, men haqimda eshitsa-yu, menga yuborilgan narsaga imon keltirmasa, do‘zax ahlidan bo‘ladi», deganlar (Muslim rivoyati).
Mujohid aytadi: "Salmon Forsiy Rasululloh sollallohu alayhi va sallamga tarkidunyo qiluvchi rohiblar haqida aytib berganida, u zot: "Ular do‘zaxdadir", dedilar. Salmon: "Bu gapdan menga Yer yuzi qorong‘i bo‘lib ketdi. Shundan so‘ng ushbu oyat tushdi va yelkamdan tog‘ ag‘darilgandek bo‘ldi", degan edi". Suddiy aytadi: "Bu oyat Salmon Forsiyning hamrohlari haqida tushgan. Salmon Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning oldilariga kelib, hamrohlarining ibodatlari va ijtihodlari haqida xabar beradi: "Ey Allohning elchisi, ular namoz o‘qishadi, ro‘za tutishadi va sizning payg‘ambar etib yuborilganingizga guvohlik berishadi", dedi. Salmon ularning maqtovini tugatgach, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam "Ey Salmon, ular do‘zax ahlidandir" deganlarida Alloh taolo mazkur oyatni tushirdi". Ibn Abbos, Murra, Ibn Mas’ud va boshqa ko‘pgina sahobalardan rivoyat qilinadi: "Bu oyat Salmon Forsiy haqidadir, u kishi Jundiy sabur ahlining ulug‘laridan edi".
#Mustaqillikning 35 yilligi
Mustaqilligimizning 35 yillik to‘yi yaqinlashib, joylarda bayram shukuhi keza boshladi. Bundan dilda shukronalik hissi ortmoqda.
Tarixga nazar tashlansa, hamma davrda ham davlatning rivojlanishi, taraqqiy topishi jamiyatning farovon va osoyishta hayot kechirishiga bog‘liqligi ayon bo‘ladi.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam tinchlik-xotirjamlik eng katta ne’mat ekanligini ta’kidlab, bunday deganlar: “Ikki ne’mat borki, ko‘pchilik insonlar uning qadriga yetmaydi. Ular xotirjamlik va sihat-salomatlik” (Imom Buxoriy rivoyati).
Demak, tinchlik va xotirjamlik Alloh ta’oloning behisob bo‘lgan buyuk ilohiy ne’matlaridan. Shunday ekan, tinchlikning qadriga yetib, uning shukrini ado etish insonning burchlaridandir. Zero, hayotning bir maromda davom etishi, Haq taolo buyurgan ishlar xotirjam ado etilishi uchun ham osoyishtalik lozim bo‘ladi. Alloh taolo ham: “Ey, imon keltirganlar! Yoppasiga tinchlik ishiga kirishingiz!” deya buyuradi (Baqara surasi, 208-oyat). Tinchlik, salimlik mavzusi o‘ta muhim bo‘lgani bois Qur’oni karim oyatlaridan o‘rin olgan. Zotan, arab tilidagi “salm”, “silm”, “salom”, va “islom” so‘zlari bir o‘zakdan chiqqan, turli ma’nodagi so‘zlar bo‘lsada, aynan bir maqsadga yo‘naltirilgandir.
Bandaga berilgan ne’matlarning qadriga yetishda va uni asrashda, bizga payg‘amlarlarning otasi bo‘lgan, Ibrohim alayhissalom o‘rnak bo‘lib kelgan. U zot o‘z davrida Makkaga tinchlik, uning ahliga rizq so‘ragani so‘zimizning yorqin misolidir: “Ibrohim: “Ey, Rabbim, bu (Makka)ni tinchlik shahri qilgin va uning aholisidan Allohga va oxirat kuniga ishonuvchilarga (turli) mevalardan rizq qilib bergin” dedi” (Baqara surasi,126-oyat).
Alloh taolo bu orqali Rasululloh sollallohu alayhi va sallamni o‘tgan payg‘ambarlar hayotidan xabardor qilish barobarida, ular so‘ragan narsalarni ham bildirib, shunga chaqirgan.
Bu ne’atlar bardavom bo‘lishi uchun ham insondan shukr va qadrlash talab etiladi. Tinchlik hukm surib turgan joyga yana tinchlik so‘rab duo qilish esa, muqaddas dinimiz buyuradigan ishlardan. Shunday ekan, inson kim bo‘lishidan qat’iy nazar, o‘zi yashab turgan, Alloh ne’mat qilib bergan Vatani, uning zilol suvlari, havosi, nozi ne’matlari va boshqa barcha sharoitlariga shukr qilib, uni ziyoda bo‘lishini so‘rab duo qilishi lozim.
Bugun dunyoda tinchligi, xotirjamligini yo‘qotganlar qancha. Bularni ko‘rib, eshitib turganlar ibrat olib, xulosalar chiqarib, o‘zlari uchun in’om qilingan tinchlik va xotirjamlikni qadrlab, asrab avaylashi lozim.
Yurtimizda hukm surayotgan tinchlik, xotirjamlikni saqlash, uni turli xil g‘arazli xuruj, hamlalardan, fitna va bo‘htonlardan himoya qilish, g‘arzli va manfur kimsalarning makrlariga uchmasdan, yosh avlodni ham ulardan xabardor qilib, islom ta’limotining ezgu g‘oyalarini keng targ‘ib etish har birimizning burchimizdir. Bu xususida Alloh taolo bunday degan: “Ezgulik va taqvo (yo‘li)da hamkorlik qilingiz, gunoh va adovat (yo‘li)da hamkorlik qilmangiz! Allohdan qo‘rqingiz! Albatta, Alloh azobi qattiq zotdir” (Moida surasi, 2-oyat).
Xulosa qiladigan bo‘lsak, dinimizning tinchlik va xotirjamlikka bo‘lgan e’tibori nechog‘lik katta, hamda bag‘rikenglik uning negizi ekani yaqqol namoyon bo‘ladi. Inson o‘zidagi ne’matning qadrini uning ustida mulohaza yuritish, shu ne’matdan o‘zgalar ham bahramand yoki bebahra ekanini o‘ylab ko‘rish bilan biladi. Bu esa Allohga yanada ko‘proq shukr qilishga undaydi.
Ne’matning bardavom bo‘lishi, uning shukri ado etilishiga ham bog‘liq. Yoshi ulug‘ nuroniy otaxon va onaxonlarimiz ushbu ikki ulug‘ ne’matning mustahkamligini so‘rab duo qilishlari shundan. Alloh taolo yurtimiz tinchligi va xotirjamligini barqaror, bardavom, xalqimiz hayotini bundan-da farovon qilsin.
Isomiddin AHROROV