2. BAQARA (sigir) surasi, 49 – 52 oyatlar
وَإِذۡ نَجَّيۡنَٰكُم مِّنۡ ءَالِ فِرۡعَوۡنَ يَسُومُونَكُمۡ سُوٓءَ ٱلۡعَذَابِ يُذَبِّحُونَ أَبۡنَآءَكُمۡ وَيَسۡتَحۡيُونَ نِسَآءَكُمۡۚ وَفِي ذَٰلِكُم بَلَآءٞ مِّن رَّبِّكُمۡ عَظِيمٞ٤٩
- Va o‘g‘illaringizni so‘yib, qizlaringizni tirik qoldirgan va sizlarga yomon azob bergan Fir’avn odamlaridan qutqarganimizni eslanglar. Ana shu ishlarda Parvardigoringizdan katta imtihon bor edi.
Misr hukmdori Fir’avn o‘z qo‘l ostidagi Bani Isroil qavmining boshiga ko‘p kulfatlar solgan, ularni xorlik, jabr-zulm, qahr-g‘azab bilan qiynagan. Zolim Fir’avn Bani Isroildan bir o‘g‘il chaqaloq dunyoga kelishi bilan shu zahoti so‘yib o‘ldirishga buyurar, qizlarni esa tirik qoldirar edi. Chunki kohinlar (folbinlar) Bani Isroil qavmidan bir o‘g‘il bola tug‘ilib, podshohni o‘z qo‘li bilan o‘ldiradi, deb xabar berishgandi. Imom Faxruddin Roziy aytadi: "O‘g‘il bolalarni so‘ydirib, qizlarni tirik qoldirishda Bani Isroilga bir necha tomondan zarar yetkazish ko‘zda tutilgan edi: o‘g‘il bolalarni o‘ldirish nasl uzilishiga sabab bo‘ladi (ya’ni millat tag-tugi bilan yo‘q bo‘lib ketadi); erkaklarning halok bo‘lishi hayotiy sharoitning butunlay izdan chiqishiga yoki og‘irlashuviga sabab bo‘ladi; erkaklarni qattiq qiynab o‘ldirish eng og‘ir zulmlardan biridir; ayollarning o‘z juftlarisiz, himoyachisiz qolishlari ularning dushman qo‘lida ermak bo‘lishlariga olib keladi, millat uchun bundan ortiq xorlik bo‘lishi mumkinmi?" ("Tafsiru Faxrir-Roziy", 1-jild, 358-bet). Alloh taolo Bani Isroil qavmini ana shu xorlik va zulmdan qutqardi. U bu bilan qavmni imtihon qilishni iroda etgan edi.
وَإِذۡ فَرَقۡنَا بِكُمُ ٱلۡبَحۡرَ فَأَنجَيۡنَٰكُمۡ وَأَغۡرَقۡنَآ ءَالَ فِرۡعَوۡنَ وَأَنتُمۡ تَنظُرُونَ٥٠
- Va dengizni yorib, sizlarni qutqarganimizni, ko‘z o‘ngingizda Fir’avn odamlarini g‘arq qilganimizni ham eslanglar.
Muso alayhissalom Fir’avn va uning zolim qavmiga bas kelolmagach, ularning imonga kelishidan umidini uzadi. Alloh taoloning amri bilan Bani Isroil va qibtiylardan imon keltirganlarini olib, Misrni tashlab qochib ketishga qaror qiladi. Ammo bundan xabar topgan Fir’avn va uning lashkarlari Muso alayhissalom va unga ergashganlarni quva boshladi. Vaziyat tahlikali edi, qavm orasida qo‘rquv, tahlika, sarosima boshlandi. Shunda Muso alayhissalom qavmini zolimlardan xalos qilishni so‘rab, Parvardigoriga iltijo qildi. Alloh taoloning nusrati, yordami uzoq kuttirmadi. Qur’oni karimda bu haqda bunday oyatlar bor: "O‘shanda Musoga: «Asoing bilan dengizni urgin!» deb vahiy qildik. Shunda (dengiz) bo‘linib, har bo‘lagi ulkan tog‘dek bo‘ldi. Boshqalarni ham o‘sha yerga yaqinlashtirdik. Muso va u bilan birga bo‘lganlarning hammasini qutqardik. So‘ngra boshqalarni g‘arq qilib yubordik" (Shuaro, 63-66). Muso alayhissalom va uning odamlarini tutib olib, jazolamoqchi, Haq yo‘ldan qaytarmoqchi bo‘lgan zolimlar ana shunday dahshatli o‘lim topishdi. Bularning hammasi Bani Isroil foydasiga hal bo‘ldi. Alloh taolo yuqoridagi oyati karimada ularga ana shu va bunga o‘xshash juda ko‘p ne’matlarni, yaxshiliklarni ato etganini eslatmoqda.
وَإِذۡ وَٰعَدۡنَا مُوسَىٰٓ أَرۡبَعِينَ لَيۡلَةٗ ثُمَّ ٱتَّخَذۡتُمُ ٱلۡعِجۡلَ مِنۢ بَعۡدِهِۦ وَأَنتُمۡ ظَٰلِمُونَ٥١
- Biz Muso bilan qirq kechaga va’dalashganimizni, u ketgach zolim bo‘lgan holingizda buzoqqa sig‘inganlaringni eslanglar.
Muso alayhissalom Alloh taoloning amri bilan muqaddas Tuvo vodiyiga ketganida uning qavmi oltindan bir buzoq yasab olib, unga sig‘ina boshlaydi. Qur’oni karimning Toho surasida Muso alayhissalom bilan Somiriy ismli kohin o‘rasida bo‘lib o‘tgan bu hodisa keng bayon etiladi. Muso alayhissalom Sino tog‘iga Alloh bilan muloqat uchun ketayotganida o‘ttiz kunda qaytishni va’da qilgan edi, ammo u yerga borishning o‘ziga shuncha vaqt ketib qoladi va Alloh muloqot muddatini qirq kunga uzaytirdi. Muso alayhissalomning o‘z vaqtida qaytmaganidan foydalangan Somiriy Bani Isroildan barcha tilla taqinchoq-bezaklarni so‘rab olib, ularni olovda eritadi va buzoq shaklidagi bir but-haykal yasaydi. Bu haykal-but ustiga Jabroil alayhissalomning oti tuyog‘i ostidan olib qolgan bir siqim tuproqni sochib yuborgan edi, buzoq xuddi tirikday "mo‘"lay boshladi. Somiriy boshchiligidagi yo‘ldan ozgan kimsalar buzoq atrofida tavof etib, raqs tushib, xursandchilik qila boshlashdi. Qavmning zalolatidan qattiq tashvishga tushgan Horun alayhissalom (Muso alayhissalomning inisi) ularni Somiriyga itoat etishdan, Allohni qo‘yib, buzoqqa sig‘inishdan qaytarishga urindi. Qur’oni karimda bunday deyiladi: "Darhaqiqat, ilgari Horun ularga: «Ey qavmim, bu bilan fitnaga duchor qilindingiz, xolos. Shubhasiz, Parvardigoringiz Rahmondir. Endi menga ergashinglar, amrimga itoat qilinglar», degan edi." (Toho, 90). Shu tariqa shirkka moyil Bani Isroil Muso alayhissalom qaytib kelgunicha qirq kun mobaynida buzoqqa sig‘inib yurgan.
ثُمَّ عَفَوۡنَا عَنكُم مِّنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ٥٢
- So‘ng shundan keyin shoyad shukr qilsanglar, deb sizlarni afv etdik.
Somiriyning ergashuvchilari Alloh taoloning azobidan qo‘rqa boshlashdi, qilgan ishlaridan afsus-nadomat chekishdi, Allohdan kechirishini so‘rab iltijolar qila boshlashdi. Ammo Alloh azza va jalla ularning tavbasini faqat qatl bilan qabul etishini bayon qildi. Muso alayhissalom Allohga yolborib, qavmlari gunohidan o‘tishni so‘radilar. Alloh taolo Muso alayhissalom va qavmlaridan bir necha izdoshlarini yana O‘z muloqotiga chaqirdi. Hammalari Muso alayhissalom bilan birga qavmning buzoqqa sig‘inib qilgan xatosi uchun Alloh huzuriga tavba qilish va uzr aytish uchun borishdi. Alloh ularning tavbalarini qabul qilib, avf etdi va halok bo‘lganlarni qayta tiriltirdi.
Toshkentda "Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh – yangi kashfiyotlar" xalqaro mediaforumi ochildi
Toshkentda 25 avgust kuni O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan tashkil etilgan «Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» xalqaro mediaforumining rasmiy ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.
Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.
Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.
Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.
Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.
Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.
«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.
Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.
«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.
Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.
Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.
«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.
Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.
«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.
Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.
«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.
Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.
Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.
Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor.
iccu.uz
