2. BAQARA (sigir) surasi, 49 – 52 oyatlar
وَإِذۡ نَجَّيۡنَٰكُم مِّنۡ ءَالِ فِرۡعَوۡنَ يَسُومُونَكُمۡ سُوٓءَ ٱلۡعَذَابِ يُذَبِّحُونَ أَبۡنَآءَكُمۡ وَيَسۡتَحۡيُونَ نِسَآءَكُمۡۚ وَفِي ذَٰلِكُم بَلَآءٞ مِّن رَّبِّكُمۡ عَظِيمٞ٤٩
- Va o‘g‘illaringizni so‘yib, qizlaringizni tirik qoldirgan va sizlarga yomon azob bergan Fir’avn odamlaridan qutqarganimizni eslanglar. Ana shu ishlarda Parvardigoringizdan katta imtihon bor edi.
Misr hukmdori Fir’avn o‘z qo‘l ostidagi Bani Isroil qavmining boshiga ko‘p kulfatlar solgan, ularni xorlik, jabr-zulm, qahr-g‘azab bilan qiynagan. Zolim Fir’avn Bani Isroildan bir o‘g‘il chaqaloq dunyoga kelishi bilan shu zahoti so‘yib o‘ldirishga buyurar, qizlarni esa tirik qoldirar edi. Chunki kohinlar (folbinlar) Bani Isroil qavmidan bir o‘g‘il bola tug‘ilib, podshohni o‘z qo‘li bilan o‘ldiradi, deb xabar berishgandi. Imom Faxruddin Roziy aytadi: "O‘g‘il bolalarni so‘ydirib, qizlarni tirik qoldirishda Bani Isroilga bir necha tomondan zarar yetkazish ko‘zda tutilgan edi: o‘g‘il bolalarni o‘ldirish nasl uzilishiga sabab bo‘ladi (ya’ni millat tag-tugi bilan yo‘q bo‘lib ketadi); erkaklarning halok bo‘lishi hayotiy sharoitning butunlay izdan chiqishiga yoki og‘irlashuviga sabab bo‘ladi; erkaklarni qattiq qiynab o‘ldirish eng og‘ir zulmlardan biridir; ayollarning o‘z juftlarisiz, himoyachisiz qolishlari ularning dushman qo‘lida ermak bo‘lishlariga olib keladi, millat uchun bundan ortiq xorlik bo‘lishi mumkinmi?" ("Tafsiru Faxrir-Roziy", 1-jild, 358-bet). Alloh taolo Bani Isroil qavmini ana shu xorlik va zulmdan qutqardi. U bu bilan qavmni imtihon qilishni iroda etgan edi.
وَإِذۡ فَرَقۡنَا بِكُمُ ٱلۡبَحۡرَ فَأَنجَيۡنَٰكُمۡ وَأَغۡرَقۡنَآ ءَالَ فِرۡعَوۡنَ وَأَنتُمۡ تَنظُرُونَ٥٠
- Va dengizni yorib, sizlarni qutqarganimizni, ko‘z o‘ngingizda Fir’avn odamlarini g‘arq qilganimizni ham eslanglar.
Muso alayhissalom Fir’avn va uning zolim qavmiga bas kelolmagach, ularning imonga kelishidan umidini uzadi. Alloh taoloning amri bilan Bani Isroil va qibtiylardan imon keltirganlarini olib, Misrni tashlab qochib ketishga qaror qiladi. Ammo bundan xabar topgan Fir’avn va uning lashkarlari Muso alayhissalom va unga ergashganlarni quva boshladi. Vaziyat tahlikali edi, qavm orasida qo‘rquv, tahlika, sarosima boshlandi. Shunda Muso alayhissalom qavmini zolimlardan xalos qilishni so‘rab, Parvardigoriga iltijo qildi. Alloh taoloning nusrati, yordami uzoq kuttirmadi. Qur’oni karimda bu haqda bunday oyatlar bor: "O‘shanda Musoga: «Asoing bilan dengizni urgin!» deb vahiy qildik. Shunda (dengiz) bo‘linib, har bo‘lagi ulkan tog‘dek bo‘ldi. Boshqalarni ham o‘sha yerga yaqinlashtirdik. Muso va u bilan birga bo‘lganlarning hammasini qutqardik. So‘ngra boshqalarni g‘arq qilib yubordik" (Shuaro, 63-66). Muso alayhissalom va uning odamlarini tutib olib, jazolamoqchi, Haq yo‘ldan qaytarmoqchi bo‘lgan zolimlar ana shunday dahshatli o‘lim topishdi. Bularning hammasi Bani Isroil foydasiga hal bo‘ldi. Alloh taolo yuqoridagi oyati karimada ularga ana shu va bunga o‘xshash juda ko‘p ne’matlarni, yaxshiliklarni ato etganini eslatmoqda.
وَإِذۡ وَٰعَدۡنَا مُوسَىٰٓ أَرۡبَعِينَ لَيۡلَةٗ ثُمَّ ٱتَّخَذۡتُمُ ٱلۡعِجۡلَ مِنۢ بَعۡدِهِۦ وَأَنتُمۡ ظَٰلِمُونَ٥١
- Biz Muso bilan qirq kechaga va’dalashganimizni, u ketgach zolim bo‘lgan holingizda buzoqqa sig‘inganlaringni eslanglar.
Muso alayhissalom Alloh taoloning amri bilan muqaddas Tuvo vodiyiga ketganida uning qavmi oltindan bir buzoq yasab olib, unga sig‘ina boshlaydi. Qur’oni karimning Toho surasida Muso alayhissalom bilan Somiriy ismli kohin o‘rasida bo‘lib o‘tgan bu hodisa keng bayon etiladi. Muso alayhissalom Sino tog‘iga Alloh bilan muloqat uchun ketayotganida o‘ttiz kunda qaytishni va’da qilgan edi, ammo u yerga borishning o‘ziga shuncha vaqt ketib qoladi va Alloh muloqot muddatini qirq kunga uzaytirdi. Muso alayhissalomning o‘z vaqtida qaytmaganidan foydalangan Somiriy Bani Isroildan barcha tilla taqinchoq-bezaklarni so‘rab olib, ularni olovda eritadi va buzoq shaklidagi bir but-haykal yasaydi. Bu haykal-but ustiga Jabroil alayhissalomning oti tuyog‘i ostidan olib qolgan bir siqim tuproqni sochib yuborgan edi, buzoq xuddi tirikday "mo‘"lay boshladi. Somiriy boshchiligidagi yo‘ldan ozgan kimsalar buzoq atrofida tavof etib, raqs tushib, xursandchilik qila boshlashdi. Qavmning zalolatidan qattiq tashvishga tushgan Horun alayhissalom (Muso alayhissalomning inisi) ularni Somiriyga itoat etishdan, Allohni qo‘yib, buzoqqa sig‘inishdan qaytarishga urindi. Qur’oni karimda bunday deyiladi: "Darhaqiqat, ilgari Horun ularga: «Ey qavmim, bu bilan fitnaga duchor qilindingiz, xolos. Shubhasiz, Parvardigoringiz Rahmondir. Endi menga ergashinglar, amrimga itoat qilinglar», degan edi." (Toho, 90). Shu tariqa shirkka moyil Bani Isroil Muso alayhissalom qaytib kelgunicha qirq kun mobaynida buzoqqa sig‘inib yurgan.
ثُمَّ عَفَوۡنَا عَنكُم مِّنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ٥٢
- So‘ng shundan keyin shoyad shukr qilsanglar, deb sizlarni afv etdik.
Somiriyning ergashuvchilari Alloh taoloning azobidan qo‘rqa boshlashdi, qilgan ishlaridan afsus-nadomat chekishdi, Allohdan kechirishini so‘rab iltijolar qila boshlashdi. Ammo Alloh azza va jalla ularning tavbasini faqat qatl bilan qabul etishini bayon qildi. Muso alayhissalom Allohga yolborib, qavmlari gunohidan o‘tishni so‘radilar. Alloh taolo Muso alayhissalom va qavmlaridan bir necha izdoshlarini yana O‘z muloqotiga chaqirdi. Hammalari Muso alayhissalom bilan birga qavmning buzoqqa sig‘inib qilgan xatosi uchun Alloh huzuriga tavba qilish va uzr aytish uchun borishdi. Alloh ularning tavbalarini qabul qilib, avf etdi va halok bo‘lganlarni qayta tiriltirdi.
Kamerada nafaqat tarix, balki Buxoroning bugungi qiyofasi ham aks etmoqda
Ba’zi shaharlarni kitobdan o‘qib tanimaysiz — ularni ko‘rish, his qilish, ko‘hna devorlariga boqish, tor ko‘chalaridagi tarix nafasini tuyish kerak. Buxoro dunyodagi ana shunday betakror, g‘aroyib shaharlardan biri hisoblanadi.
Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.
Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.
Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.
Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.
Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.
Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.
Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.
Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.
Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.
Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.
Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.
O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
