Sayt test holatida ishlamoqda!
26 Avgust, 2026   |   13 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:18
Quyosh
05:43
Peshin
12:25
Asr
17:09
Shom
19:10
Xufton
20:30
Bismillah
26 Avgust, 2026, 13 Rabi`ul avval, 1448

2. BAQARA (sigir) surasi, 30 – 33 oyatlar

18.07.2020   18611   9 min.
2. BAQARA (sigir) surasi, 30 – 33 oyatlar

وَإِذۡ قَالَ رَبُّكَ لِلۡمَلَٰٓئِكَةِ إِنِّي جَاعِلٞ فِي ٱلۡأَرۡضِ خَلِيفَةٗۖ قَالُوٓاْ أَتَجۡعَلُ فِيهَا مَن يُفۡسِدُ فِيهَا وَيَسۡفِكُ ٱلدِّمَآءَ وَنَحۡنُ نُسَبِّحُ بِحَمۡدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَۖ قَالَ إِنِّيٓ أَعۡلَمُ مَا لَا تَعۡلَمُونَ٣٠
30. Parvardigoringiz farishtalarga: "Men yer yuzida bir xalifa paydo qilmoqchiman", deganini eslang. Shunda farishtalar: "Yerda buzg‘unchilik qiladigan, qon to‘kadiganni xalifa qilasanmi, holbuki biz Senga hamdu sano aytish bilan ulug‘laymiz va Seni pok tutamiz-ku!", deyishdi. Parvardigoringiz: "Men sizlar bilmagan narsani bilaman", dedi.

Taniqli olimlardan Muhammad Sayyid Tantoviy bunday yozadi: "Alloh taoloning bu xitobi farishtalar bilan maslahatlashish yoki kengashish emas, balki O‘zining hikmatli ishini farishtalarga oshkor qilish edi. Yoxud bu Alloh taolo O‘z bandalarini biror ish qilishdan oldin oqil va dono kishilar bilan kengashib olishga chaqirig‘idir. Oyatdagi "Seni ulug‘laymiz" deb tarjima qilingan "nahnu nusabbihu" kalimasi aslida "tasbeh aytamiz" ma’nosida bo‘lib, bu jumla shar’iy istilohda "Alloh taoloni barcha aybu nuqsonlardan poklab ulug‘lash"ni bildiradi. "Pok tutamiz" deb o‘girilgan "nuqaddisu laka"dagi "taqdis" so‘zi "Alloh taoloni ulug‘lash va yuksak sifatlar bilan vasf etish" ma’nosini anglatadi" (Muhammad Sayyid Tantoviy, "Qur’oni karim qissalari", 1-jild, Toshkent, 2005, 23-bet).

Ba’zi Islom olimlari Qur’ondagi Odam butun inson naslini tamsil etadi, deyishadi. Odamning Yer yuziga xalifa qilib yuborilishida ajoyib bir ilohiy hikmat bor: bundan murod, uning butun tabiat quvvatlariga hokim qilish ishorasi mavjud. Alloh taoloning buyuk yaratuvchilik hikmatidan bexabar farishtalar Yerda buzug‘unchilik qiladigan, qon to‘kadiganni xalifa qilasanmi, vaholanki, biz doimo Senga itoat va ibodatda bo‘lib, hamisha zikringni qilib turamiz-ku, deya taajjubga tushishdi. Shunda Alloh taolo hatto farishtalar bilmagan narsalarni ham bilishini anglatdi. Ya’ni, Men bu toifa maxluqotlarni yaratish va ularni Yerda xalifa qilishda qanday manfaatlar borligini bilaman, sizlar esa bilmaysizlar. Men hali ular orasidan payg‘ambarlar tanlab, elchilarimni yuboraman, ular ichidan siddiqlar, shahidlar, solih kishilarni chiqaraman. Oyatdagi farishtalarning: "Yerda buzg‘unchilik qiladigan, qon to‘kadiganni xalifa qilasanmi?" degan so‘zlari kitobxonda "Odam alayhissalomdan oldin ham Yerda insonlar yashagan edimi?" degan savol tug‘ilishiga olib kelishi mumkin. "Ba’zi mufassirlarning aytishlariga qaraganda, Yerda Odamdan oldin ham olti marta inson avlodi yaratilgan va yashagan bo‘lib, yettinchisi Odam alayhissalom avlodlari edi. Ko‘pgina mufassirlar esa, Yerda Odamdan (alayhissalom) ilgari inson qiyofasidagi jinlar yashagan, deyishadi".

وَعَلَّمَ ءَادَمَ ٱلۡأَسۡمَآءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمۡ عَلَى ٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ فَقَالَ أَنۢبِ‍ُٔونِي بِأَسۡمَآءِ هَٰٓؤُلَآءِ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ٣١
31. Va Alloh Odamga hamma narsaning nomini o‘rgatdi, so‘ngra ularni farishtalarga ro‘para qildi va: "Agar rost gapirgan bo‘lsanglar, Menga bularning nomini aytib beringlar", dedi.
Alloh taolo Odam alayhissalomga jannatda O‘zi yaratgan narsalarning nomini bildirishni ilhom qildi va bu nomlarni farishtalarga ham ko‘ndalang qildi: "Agar so‘zlaringiz rost bo‘lsa, mana bu narsalarning nomini Menga aytib beringlar-chi!" Ushbu oyati karimada insonga berilgan ilmning cheksiz-chegarasiz ekaniga ishora bor. Ushbu oyati karimada insonning bilim darajasi hatto farishtalarnikidan ham ustun ekani, Odam alayhissalomning fazlini zohir qilish va inson ne sababdan yaratilganini bayon etish bor. Anas ibn Molik roziyallohu anhu rivoyat qiladi: "Rasululloh alayhissalom shunday dedilar: "Mo‘minlar qiyomat kuni to‘planib: "Agar Parvardigorimizdan shafoat tilasak, (U bizni turgan yerimizdan boshqa yaxshiroq joyga ko‘chirmasmikan?)" deya Odam alayhissalom qoshlariga borishadi-da, u kishiga: "Siz barcha odamlarning otasisiz, Alloh taolo sizni O‘z yadi (qo‘li) bilan yaratgan, sizga farishtalarini sajda qildirgan, sizga har bir narsaning nomini o‘rgatgan. Parvardigoringizdan bizga shafoat so‘rang, to U bizni turgan yerimizdan boshqa yaxshiroq joyga ko‘chirsin", deyishadi. Odam alayhissalom "Sizlarga foydam tegmaydi" deb, qilgan gunohlarini eslaydilar va uyalib ketadilar. So‘ng ularga: "Nuh alayhissalom oldilariga boringlar, u kishi Alloh taolo Yer ahliga yuborgan payg‘ambarlarning eng birinchisidir", deydilar. Ular Nuh alayhissalom qoshlariga borishgach, u kishi ham: "Sizlarga foydam tegmaydi" deya aqllari yetmagan narsa xususida Parvardigorlariga savol berganlarini eslab uyalib ketadilar va "Rahmon do‘stining qoshiga boringlar!" deydilar. Ular Ibrohim alayhissalomning oldilariga borishadi. U kishi ham: "Sizlarga foydam tegmaydi, Alloh taolo so‘zlashgan, Tavrot ato etgan banda Muso qoshiga boringlar!" deydilar. Ular Muso alayhissalom oldilariga borishadi. U kishi ham: "Mening sizlarga foydam tegmaydi" deya qilgan gunohlarini eslaydilar va Parvardigorlaridan uyalib ketadilar. So‘ng ularga: "Alloh taoloning bandasi va payg‘ambari, Alloh taoloning kalimasi va ruhi bo‘lmish Isoning qoshiga boringlar", deydilar. Iso alayhissalom ham: "Sizlarga foydam tegmaydi, yaxshisi Alloh taolo avvalgiyu oxirgi gunohlarini mag‘firat qilgan banda Muhammadning (alayhissalom) qoshlariga boringlar", deydilar. Ular mening huzurimga kelishadi, so‘ng Robbimning huzuriga borib izn so‘rayman, menga ijozat beriladi. Parvardigorimni ko‘rishim bilan sajdaga boraman, U meni o‘zi istaganicha muhlatga sajdada qoldiradi. So‘ng menga: "Boshingni ko‘tar va so‘ra – U so‘raganingni ato etadi, so‘zla – so‘zlaringni eshitadi, shafoat tila – shafoat etadi", deyiladi. Men boshimni sajdadan ko‘tarib, O‘zi bizga o‘rgatgan hamdu sanolar bilan Uni madh qilaman, keyin Undan shafoat tilayman. U menga muayyan kishilarni jannatga olib kirishimga ijozat beradi, ularni jannatga olib kiraman. So‘ng Uning huzuriga qaytib borib, Uni ko‘rishim bilan oldingiday sajdaga boraman. Keyin Undan shafoat tilayman, U menga bu gal ham muayyan odamlarni jannatga olib kirishimga izn beradi, ularni jannatga olib kiraman. Keyin Uning huzuriga uchinchi va to‘rtinchi marta qaytib borib: "Do‘zaxda Qur’on bandi qilib, unda abadiy qolishi lozim bo‘lganlargina qoldi", deyman" (Buxoriy rivoyati).

قَالُواْ سُبۡحَٰنَكَ لَا عِلۡمَ لَنَآ إِلَّا مَا عَلَّمۡتَنَآۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلۡعَلِيمُ ٱلۡحَكِيمُ٣٢
32. Farishtalar: "Ey pok Parvardigor, bizda bildirganingdan boshqa ilm yo‘q. Sen albatta buyuk ilm va hikmat egasisan", deyishdi.
Farishtalar Parvardigorlarining yuqoridagi xitobiga javoban o‘zlarining ojizliklarini bildirishdi va: "Ey sha’ni ulug‘, barcha aybu nuqsonlardan pok Parvardigor, biz O‘zing o‘rgatgan narsalar nomidan boshqasini bilmaymiz. O‘zing barcha narsalarni mutlaq biluvchi, mutlaq Alim, mutlaq Hakim zotsan, bandalaringdan xohlaganingga ilm berasan, xohlagan bandangdan ilmni to‘sib qo‘yasan", deyishdi.
Alloh taolo Aliym va Hakim Zot bo‘lgani uchun borliqdagi har bir narsani, uning sifatiyu mohiyatini yaxshi biladi. Ularni O‘z hikmati bilan yaratadi, har bir narsani o‘z joyiga qo‘yadi va o‘rniga tushiradi. Alloh taoloning hikmatiga ta’na yetkazib, biror og‘iz so‘z aytilishi ham mumkin emas. Chunki u eshituvchi, ko‘ruvchi, biluvchi, xabardor, so‘zlovchi va tadbir qiluvchi hamda bundan boshqa ism-sifatlarga egadir.

قَالَ يَٰٓـَٔادَمُ أَنۢبِئۡهُم بِأَسۡمَآئِهِمۡۖ فَلَمَّآ أَنۢبَأَهُم بِأَسۡمَآئِهِمۡ قَالَ أَلَمۡ أَقُل لَّكُمۡ إِنِّيٓ أَعۡلَمُ غَيۡبَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَأَعۡلَمُ مَا تُبۡدُونَ وَمَا كُنتُمۡ تَكۡتُمُونَ٣٣
33. U dedi: "Ey Odam, bularga u narsalarning nomini aytib ber". Odam ularga o‘sha narsalarning nomini bayon qildi. (Alloh taolo) aytdi: "Men sizlarga osmonlaru Yerdagi maxfiy narsalarni, sizlarning yashirin va oshkora qilgan amallaringizni bilaman, demadimmi?".
Farishtalar bu borada o‘z bilimsizliklarini izhor etishganidan so‘ng Alloh taolo Odam alayhissalomga farishtalar javob berishdan ojiz qolgan nomlarni birma-bir aytib berishni buyurdi. Odam (alayhissalom) Parvardigor amriga ko‘ra bu nomlarning hammasini aytib berdi. Shunda Alloh taolo O‘zining osmonlardagi va Yerdagi, ular orasidagi hamma maxfiy va oshkora narsalarni ham, bandalarining pinhona va oshkora qilgan barcha ishlarini, zamin va koinotdagi barcha jonli va jonsiz mavjudotning har bir harakatini yaxshi bilishini yana bir bor ta’kidladi. Oyatning yana bir muhim jihati shuki, Odam alayhissalomning ilmi bevosita Alloh taoloning ilmiga suyanadi, bu ilm nazar va fikr yo‘li bilan hosib bo‘lgan, unda biror xatolik yoki yanglishish yo‘q, chunki bu ilmni odamizod bevosita Allohning O‘zidan olgan. Binobarin, Odam alayhissalom Yer yuzida xalifa (o‘rinbosar) bo‘lishi uchun tayyorlandi. Buni shundan ham bilish mumkinki, ilohiy hukmlar Yer yuzida keyin paydo bo‘lgan har qanday qonunlardan ko‘ra, to‘g‘ri, mukammal va adolatlidir.

Tafsiri irfon
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Kamerada nafaqat tarix, balki Buxoroning bugungi qiyofasi ham aks etmoqda

25.08.2026   19474   5 min.
Kamerada nafaqat tarix, balki Buxoroning bugungi qiyofasi ham aks etmoqda

Ba’zi shaharlarni kitobdan o‘qib tanimaysiz — ularni ko‘rish, his qilish, ko‘hna devorlariga boqish, tor ko‘chalaridagi tarix nafasini tuyish kerak. Buxoro dunyodagi ana shunday betakror, g‘aroyib shaharlardan biri hisoblanadi.

Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.

Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.

Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.

Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.

Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.

Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.

Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.

Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.

Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.

Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.

Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.

Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.

Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.

Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.

O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari