Sayt test holatida ishlamoqda!
07 Yanvar, 2026   |   18 Rajab, 1447

Toshkent shahri
Tong
06:24
Quyosh
07:49
Peshin
12:34
Asr
15:29
Shom
17:14
Xufton
18:32
Bismillah
07 Yanvar, 2026, 18 Rajab, 1447

Ro‘zador tiliga ehtiyot bo‘lsin

06.05.2020   4994   3 min.
Ro‘zador tiliga ehtiyot bo‘lsin

Ro‘za tutish nafaqat yeb-ichish va nafsni jilovlash bilan, balki tilidan chiqayotgan har bir so‘zga e’tiborli bo‘lish bilan ham mukammal ado etiladi. Kishi tong qorong‘usidan to shomgacha qiynalib yeb-ichmasayu og‘zidan turli so‘kinish va yolg‘onlar chiqaversa, bu ro‘za mukammal bo‘lmaydi. Bu borada Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilingan hadisi sharifda Rasululloh (s.a.v.): “Ro‘za shahvatlardan to‘suvchidir, agar birortangiz ro‘za tutadigan bo‘lsa, noloyiq so‘zlarni aytib, johillik qilmasin, biror kishi urushib yoki so‘kishadigan bo‘lsa, men ro‘zadorman, deb ikki marta aytsin”, - dedilar. (imom Buxoriy va imom Muslim rivoyatlari). Ushbu hadisda aytilganidek, imkon boricha yomon so‘zlardan uzoq bo‘lish, mabodo biror kimsa ro‘zadorni ranjitadigan bo‘lsa,  tiliga ehtiyot bo‘lishdan chalg‘itsa buning ham yechimi borligini, “men ro‘zadorman” deb aytishi kifoya ekani ta’kidlanadi.

Nabiy (s.a.v.): “Ba’zi ro‘zadrlar borki, ularga ro‘zasi uchun ochlikdan o‘zga narsa bo‘lmas. Ba’zi tunda bedor bo‘lgan borki, ularga bedorligi uchun uyqusizlikdan o‘zga narsa bo‘lmas”, dedilar. Ba’zi kishilar ro‘za tutdim, deb vaqtini bekorchi ishlarga sarf etadi,  g‘iybat qiladilar, yolg‘on gapirib turli tushunmovchiliklarga sabab bo‘ladi yoki maqtanchoqligi bilan riyokorga aylanadi. Ushbu hadis odamlarni ana shunday ro‘zadorga makruh, ya’ni yomon ko‘rilgan ishlarni bajarmaslikni ogohlantiradi, aks holda qiyinchilikdan boshqasi berilmasligi ta’kidlanadi. Demak, har bir ibodatning o‘ziga kerakli qaytariqlariga qat’iy amal qilish joiz bo‘lganidek, ro‘zaning ham muhim shartlaridan biri – til ofatlaridan saqlanmoqdir.

Yolg‘on gapirish munofiqlik alomati ekani hadislarda keltiriladi. Bu illat ro‘za uchun ham o‘z ta’sirini o‘tkazmay qolmaydi. Bu borada bir hadisi sharifda: “Kim yolg‘on gapirishni va unga amal qilishni qo‘ymasa, uning taomi va sharobini tark qilmog‘iga Allohning ehtiyoji yo‘q”, deyiladi. Demak, ro‘za tutdim deb niyat qilgan, uning barcha qiyinchiliklarini sabot bilan yenggan har kishi albatta yolg‘on gapirishdan himoyalanmog‘i muhim ekan.

Ro‘zador g‘iybat, so‘kinish, bo‘hton kabi barcha illatli amallardan tiyilmasa, uning savoblari yo‘qqa chiqishi mumkin. Bu xaqda Rasululloh (s.a.v.): «... U kishi ochlikdan boshqa narsaga ega bo‘lmaydi» — deganlar. (Ibn Moja rivoyati, sahihut targ‘ib).

Aksincha, ro‘za tutgan inson yaxshi gaplarni gapirib, insonlarga ezgulik ulashsa, ko‘ngillarini olib shirinsuhan bo‘lishga intilsa, ko‘plab savoblarga erishadi. Ramazonning beqiyos imkoniyatlaridan biri duolarning ijobat etilishidir. Bebaho lahzalarni behuda ishlarga sarf etish o‘rniga xolis duo qilishning xislati son sanoqsizdir.

Bu borada Abu Hurayra (r.a.)dan rivoyat qilinadi. Rasululloh (s.a.v.): “Uch toifa kishining duosi rad etilmaydi. Ular: Ro‘zadorning og‘iz ochgunicha qilgan duosi, odil imomning duosi, mazlumning duosi”, - deganlar (Termiziy va Ibn Moja rivoyatlari)

Abdulloh ibn Os (r.a.)dan rivoyat qilingan yana bir hadisda Rasululloh (s.a.v.): “Ro‘zadorning iftor paytida qilgan duosi rad qilinmaydi”, - dedilar. (Ibn Moja va Ibn Sunniy rivoyatlari).

 

Manbalar asosida “Ko‘kaldosh” o‘rta maxsus islom bilim yurti mudir muovini A.G‘aniyev tayyorladi.

 

Ramazon-2020
Boshqa maqolalar
Maqolalar

SUKUT saqlashning 702 ta eng muhim FOYDASI (2-qism)

07.01.2026   873   18 min.
SUKUT saqlashning 702 ta eng muhim FOYDASI (2-qism)

Faqat ASOSIYLARIni sanab o‘tamiz. (Maqola 5 qismdan iborat)

ULUG‘  USTOZ  ULAMOLARIMIZ  bayon  qilib  berganlar:

DONO XALQIMIZ MAQOLLARI:

 

  • Tilni tiygan boy bo‘lar.

 

  • Katta tishlasang ham, katta gapirma!

 

  • So‘z ko‘rki — maqol.

 

  • Yetti o‘ylab, bir kes.

 

  • Oldin o‘yla, keyin so‘yla.

 

  • Dunyoni yel buzar,
    Odamni — so‘z.

 

  • Aytdim — tutildim,

Aytmadim — qutuldim.

 

  • Gapirganing — kumush,

Gapirmaganing — oltin.

 

  • Til suyaksiz bo‘lsa ham, suyakni yanchiy olar.

 

  • Yomon til yo jonga urar,
    Yo — imonga.

 

  • Sukut so‘zdan afzal.

 

  • Ko‘p gap — eshakka yuk.

 

  • Ariqni suv bezar,
    Odamni — so‘z.

 

  • Yomon so‘z egasiga qaytar.

 

  • Aytar so‘zni ayt,
    Aytmas so‘zdan qayt.

 

  • Aytilgan so‘z — otilgan o‘q.

 

  • Gapning ozi yaxshi,
    Qizning — nozi.

 

  • Gapning qisqasi — yaxshi,
    Qisqasidan hissasi — yaxshi.

 

  • Sukut — gul.

 

  • Anjom — uy ziynati,
    So‘z — inson ziynati.

 

  • Achchiq savol berib,
    Shirin javob kutma.

 

  • Yaxshi so‘z kuldirar,
    Yomon so‘z o‘ldirar.

 

  • Suydirgan ham til,
    Kuydirgan ham til.

 

  • Achchiq til — zahri ilon,
    Chuchuk tilga — jon qurbon.

 

  •  O‘ziga boqma, so‘ziga boq.

 

  • «Barakalla»ga quyi mehnat qilib o‘lar.

 

  • Bir tavakkal buzadi,
    Ming qayg‘uning qal’asin.

Bir shirin so‘z bitkazar,
Ming ko‘ngilning yarasin.

 

  • Bir yaxshi gap esdan chiqmas,
    Bir — yomon gap.

 

  • Birovning o‘zi g‘ar,
    Birovning so‘zi g‘ar.

 

  • Bug‘doy noning bo‘lmasin,
    Bug‘doy so‘zing bo‘lsin.

 

  • Gapda g‘iybat yomon,
    Dardda — quyonchiq.

 

  • Gapdan gap chiqar,
    Cho‘pdan — xas.

 

  • Gapi gapga o‘xshamas,
    Og‘zi gapdan bo‘shamas.

 

  • Gapi sassiqning o‘zi sassiq.

 

  • Gapi to‘mtoqning o‘zi to‘mtoq.

 

  • Gapi to‘ngning o‘zi to‘ng.

 

  • Gapning yomoni pichir.

 

  • Go‘sht-yog‘ berma, yaxshi til ber.

 

  • Donning achchig‘i yaxshi,
    So‘zning — shirini.

 

  • Duo bilan el ko‘karar,
    Yomg‘ir bilan yer ko‘karar.

 

  • Duo olgan ko‘karar,
    Tuhmat olgan oqarar.

 

  • Duo olgan omondir,
    Qarg‘ish olgan yomondir.

 

  • Yomon gap — bosh qozig‘i,
    Yaxshi gap — jon ozig‘i.

 

  • Yomon gap yer tagida uch yil yotar.

 

  • Yomon gap tarsakidan yomon.

 

  • Yomon gapning oyog‘i olti.

 

  • Yomon so‘z bo‘lmasa,
    Yaxshi so‘z bo‘lmaydi.

 

  • Yomon so‘zlab sovutma,
    Jon og‘ritib ovutma.

 

  • Yomon so‘zning qanoti bor.

 

  • Yomonning tili bor,
    Yaxshining — dili.

 

  • Yomonning yuzi qursin,
    Gapirgan so‘zi qursin.

 

  • Yomonning yaxshi so‘zidan,
    Yaxshining yomon so‘zi yaxshi.

 

  • Jig‘li qarg‘ish jig‘ini topar,
    Jig‘siz qarg‘ish — o‘zini.

 

  • Zahar til suyakni yorar.

 

  • Iliq so‘z — shakar,
    Sovuq so‘z — zahar.

 

  • Issiq kiyim tanni ilitar,
    Issiq so‘z jonni ilitar.

 

  • Kishining o‘zi yetmagan yerga so‘zi yetar.

 

  • Kuch egmaganni so‘z egar.

 

  • Ko‘zdan ko‘zing toysa,
    So‘zdan ko‘ngling toyar.

 

  • Ko‘ngilni qo‘l bilan ovlamasang,
    Til bilan ovla.

 

  • Ko‘ngilsiz gapning kechikkani yaxshi.

 

  • Mazali so‘zga quloq charchamas.

 

  • Ma’qul so‘zga qoruv yo‘q.

 

  • Ming chechanni bir ezma yengar.

 

  • Muzdan suv tomar,
    So‘zamoldan — bol.

 

  • Ovni — oziq bilan,
    Odamni — so‘z bilan.

 

  • Ovqatni tuz mazali qilar,
    Odamni — so‘z.

 

  • Odam gap bilan,
    Hayvon o‘t bilan.

 

  • Odam so‘zi bilan sinalar,
    Osh — tuzi bilan.

 

  • Odam — so‘zlashguncha,
    Yilqi — kishnashguncha.

 

  • Odam so‘zlashib tanishar,
    Hayvon — hidlashib.

 

  • Odam so‘zlashar,
    Hayvon yalashar.

 

  • Olim so‘zi oz,
    Oz bo‘lsa ham soz.

 

  • Orqadagi gap — og‘ildagi tezak.

 

  • Ochiq til osh yedirar,
    Achchiq til tosh yedirar.

 

  • Oq degani — olqish,
    Qora degani — qarg‘ish.

 

  • Og‘izga kelgan so‘z arzon,
    Ovulga kelgan bo‘z arzon.

 

  • Og‘izdan chiqqan so‘z qaytmas.

 

  • Og‘rigan joyga qo‘l yugurar,
    Og‘ritar so‘zga til yugurar.

 

  • Pichir-pichirdan o‘t chiqar.

 

  • Puling bo‘lmasa, bo‘lmasin,
    Shirin so‘zing bo‘lsin.

 

  • Sabr qilgan moy oshar,
    Olqish olgan ko‘p yashar.

 

  • Sen ham — bir og‘izdan,
    Siz — ham.

 

  • Sovuq gap yurakni muzlatar.

 

  • Suv o‘z yo‘lini topar,
    So‘z — o‘z egasini.

 

  • Suyaksiz til suyak sindirar.

 

  • So‘z — bir, sayqal — qirq.

 

  • So‘z kaltada,
    Un xaltada.

 

  • So‘z nayzadan o‘tkir.

 

  • So‘z oyoqdan ilgari borar.

 

  • So‘z ojizi bo‘lguncha,
    Ko‘z ojizi bo‘l.

 

  • So‘z suyakdan o‘tar,
    Tayoq — etdan.

 

  • So‘z chumchuq emas,
    Og‘izdan chiqsa, tutib bo‘lmas.

 

  • So‘z emgak bo‘lar,
    Bo‘z — ko‘ylak.

 

  • So‘zda qanquv yomon,
    Dardda — sanchuv.

 

  • So‘zdan so‘zning farqi bor,
    O‘ttiz ikki narxi bor.

 

  • So‘zdan so‘z chiqar,
    So‘zlamasang na chiqar.

 

  • So‘zi nodurustning o‘zi nodurust.

 

  • So‘zlagandan so‘zlamagan yaxshiroq,
    So‘zlab edim, boshimga tegdi tayoq.

 

  • So‘zni bir ezmadan so‘ra,
    Bir — kezmadan.

 

  • So‘zni so‘z ochar.

 

  • So‘zning boyligi — odamning chiroyligi.

 

  • So‘zning yomoni — sanchiq,
    Dardning yomoni — quyonchiq.

 

  • So‘zning onasi — quloq,
    Suvning onasi — buloq.

 

  • Tayog‘i yo‘g‘on birni urar,
    So‘zi yo‘g‘on mingni urar.

 

  • Tanballik — kulfat,
    Mahmadanalik — ofat.

 

  • Taom lazzati o‘zida.
    Odam lazzati — so‘zida.

 

  • Til — aql bezagi.

 

  • Til — aql tarozusi.

 

  • Til — aql o‘lchovi.

 

  • Til bor, bol keltirar,
    Til bor, balo keltirar.

 

  • Til — dil kaliti.

 

  • Til — dil tarjimoni.

 

  • Til — dil jarchisi.

 

  • Til tig‘i qilich tig‘idan o‘tkir.

 

  • Til yugurigi — boshga,
    Oyoq yugurigi — oshga.

 

  • Til yaxshisi bor etar,
    Til yomoni xor etar.

 

  • Til tig‘dan o‘tkir.

 

  • Tilga ixtiyorsiz — elga e’tiborsiz.

 

  • Tilga e’tibor — elga e’tibor.

 

  • Tilga ehtiyot — elga ehtiyot.

 

  • Tili nopok — o‘zi nopok.

 

  • Tili shirinning do‘sti ko‘p.

 

  • Tilni bog‘la dil bilan,
    Dilni bog‘la til bilan.

 

  • Tig‘ jarohati bitar,
    Til jarohati bitmas.

 

  • Toza suvni yer olar,
    Yaxshi so‘zni el olar.

 

  • Tuzsiz oshning epi oson,
    Tuzsiz gapning epi qiyin.

 

  • To‘qson og‘iz so‘zning to‘qsonta tuguni bor.

 

  • Uzun til — boshga to‘qmoq,
    Bo‘yinga — sirtmoq.

 

  • Uzun til — umr zavoli.

 

  • Uzun tilim — uzgin tilim,
    Qisqa tilim — tizgin tilim.

 

  • Fil ko‘tarmaganni til ko‘tarar.

 

  • Xabar — shamoldan tez.

 

  • Xotin so‘zini qondirar,
    Er urug‘idan tondirar.

 

  • Xushxabarning ming qanoti bor.

 

  • Chin so‘z — mo‘tabar,
    Yaxshi so‘z — muxtasar.

 

  • Shakar ham tilda,
    Zahar ham tilda.

 

  • Shirin so‘z shakardan shirin.

 

  • Shirin so‘z o‘likni ham tiriltirar.

 

  • Shirin so‘z — qaymoqli ayron,
    Achchiq so‘z — bo‘yniga arqon.

 

  • Shirin-shirin so‘zlasang,
    Ilon inidan chiqar.

Achchiq-achchiq so‘zlasang,
Musulmon dinidan chiqar.

 

  • Shirin yuzingdan shirin so‘zing a’lo.

 

  • Egasiz qarg‘ish egasini topar.

 

  • El bor yerda so‘z bor.

 

  • El qo‘shiq bilan tirik.

 

  • El g‘aznasi — eski so‘z.

 

  • Eldagi gap — dildagi gap.

 

  • Elli(k) gapdan belli gap yaxshi.

 

  • Elni sevsang, elcha gapir.

 

  • Er boyligi — yo‘lda,
    So‘z boyligi — tilda.

 

  • Er — lafzidan,
    Qo‘y — bo‘g‘zidan.

 

  • Er so‘zi — el so‘zi.

 

  • Etigi yomon to‘r bulg‘ar,
    Og‘zi yomon — el.

 

  • Yuz yuzdan shirin,
    So‘z so‘zdan shirin.

 

  • Yaxshi gap bilan ilon inidan chiqar,
    Yomon gap bilan pichoq qinidan chiqar.

 

  • Yaxshi gapga quloq sol,
    Yomon gapga uloq sol.

 

  • Yaxshi gapning ham qulog‘i bor,
    Yomon gapning — ham.

 

  • Yaxshi naql — tomiri aql.

 

  • Yaxshi osh berguncha, yaxshi so‘z ber.

 

  • Yaxshi og‘izga — osh,
    Yomon og‘izga — tosh.

 

  • Yaxshi so‘z boldan shirin.

 

  • Yaxshi so‘z bo‘ldiradi,
    Yomon so‘z kuydiradi.

 

  • Yaxshi so‘z iydirar,
    Yomon so‘z bezdirar.

 

  • Yaxshi so‘z — ko‘ngil podshosi.

 

  • Yaxshi so‘z suyuntirar,
    Yomon so‘z kuyuntirar.

 

  • Yaxshi so‘z — yurak yog‘i,
    Yomon so‘z — yurak dog‘i.

 

  • Yaxshi so‘z — yurakka malham,
    Yomon so‘z — yurakka g‘am.

 

  • Yaxshi so‘zga uchar qushlar el bo‘lar,
    Yomon so‘zga pashsha kuchi fil bo‘lar.

 

  • Yaxshi so‘zdan — vafo,
    Yomon so‘zdan — vabo.

 

  • Yaxshi so‘zdan moy eriydi,
    Yomon so‘zdan soy quriydi.

 

  • Yaxshi so‘zning mazasini bilmagan,
    Yomon so‘zning izzasini bilmas.

 

  • Yaxshining so‘zi — oltin,
    Yomonning so‘zi — bolta.

 

  • Yaxshining so‘zi toshni eritar,
    Yomonning so‘zi boshni chiritar.

 

  • Yaxshining so‘zi — qaymoq,
    Yomonning so‘zi — to‘qmoq.

 

  • Yaxshi-yaxshi desa,
    Kunda tariqday yaxshilik qo‘shilar emish.

Yomon-yomon desa,
Kunda tariqday yomonlik qo‘shilar emish.

 

  • O‘z aqling aqldir,
    Elning aqli naqldir.

 

  • O‘zi sovuqning — so‘zi sovuq.

 

  • O‘n og‘iz so‘z ming og‘iz bo‘lar.

 

  • O‘tarchining nashtari yeng ichida,
    Zahar xotin nashtari til uchida.

 

  • O‘ttiz tishdan chiqqan so‘z,
    O‘ttiz uruqqa tarqalar.

 

  • O‘q birni o‘ldirar,
    So‘z — mingni.

 

  • Qarg‘ishning ikki uchi bo‘lar.

 

  • Qattiq gap qarindoshga ham yoqmas.

 

  • Qizil tilim bo‘lmasa,
    Qishlar edim elimda.

Yashil tilim bo‘lmasa,
Yayrar edim elimda.

 

  • Qizil tilim tiyolmadim,
    Qizimnikiga borolmadim.

 

  • Quruq so‘z bosh og‘ritar,
    Yoriq qoshiq og‘iz yirtar.

 

  • Qo‘yning qimmati — yungida,
    Odamning qimmati — so‘zida.

 

  • Sevdirgan ham til,
    Bezdirgan ham til.

 

  • Sel ariqni buzar,
    Yomon so‘z — dilni.

 

  • Quloqdan kirgan sovuq so‘z
    Ko‘ngilga borib muz bo‘lar.

 

  • Qo‘tir qo‘ldan yuqar,
    Balo — tildan.

 

  • Do‘st orttiraman desang,
    Shirin suhbat qil!

Dushman orttiraman desang,
Chaqirtikan bo‘l!

 

  • Har kim o‘z tili bilan tirik.

 

  • Yaxshiga qilsang yaxshilik –

Ham aytadi, ham qaytadi.

Yomonga qilsang yaxshilik –

Na aytadi, na qaytadi.

 

  • Yaxshi so‘z to‘rga eltar,
    Yomon so‘z — go‘rga.

 

  • Har mevaning po‘chog‘i bor,
    Har so‘zning o‘lchovi bor.

 

  • Shirinso‘z shoh kosasida suv ichar.

 

  • Hikmat — bir hovuch oltin.

 

  • Oz gapir — soz gapir.

 

  • Yo‘l quvgan xazinaga yo‘liqar,
    So‘z quvgan — baloga.

 

  • Tuya ham muomalaga cho‘kar.

 

  • Tilingda bo‘lsa boling,
    Kulib turar iqboling.

 

  • Yaxshi so‘z qand yedirar,
    Yomon so‘z pand yedirar.

 

  • Yomon til boshga balo keltirar,
    Yaxshi til davlat, dunyo keltirar.

 

                   Ibrohimjon domla Inomov.

Maqolalar