PAYG‘AMBARIMIZ SALLALLOHU ALAYHI VASALLAMDAN TABARRUK
“Tabarruk” arabcha so‘z bo‘lib, lug‘atda “barakani talab qilish”; shar’iy istilohda esa, “Alloh taolodan bir narsa sababli yaxshilikni istash”ni bildiradi.
Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallamdan qolgan muborak narsalar (kiyim, taom, sharob, idish, soch-soqol, namoz o‘qigan joylari va hokazo)ni tabarruk qilishga ulamolarimiz ittifoq qilganlar. Sahobai kiromlar shunday qilganliklari haqida bir qancha hadisi sharif va siyrat kitoblarida ko‘plab ma’lumotlar bayon qilingan. Quyida ulardan ba’zilarini keltiramiz.
Tahorat suvlarining tabarruk qilinishi. Rasulullohning muborak badanlariga tekkan narsani tabarruk qilishga o‘ta haris bo‘lgan sahobai kiromlar U Zot sallallohu alayhi vasallamning tahorat suvlarini talashishardi. Yetmay qolganlar suvdan nasibador bo‘lgan sahobalar qo‘lidagi namlikni tabarruk qilishgan. Tarixdan ma’lumki, Makka mushriklari elchisi Urva ibn Mas’ud as-Saqafiy Hudaybiya sulhi kuni sahobalarning Rasululloh sallallohu alayhi vasallamga bo‘lgan munosabatlarini, U Zotni qanday hurmat-ehtirom qilishlarini diqqat bilan kuzatgach va qavmiga qaytib borgach shunday dedi:“(Ey qavmim), qasamki, men ko‘p podshohlar, jumladan, Qaysar, Kisro va Najoshiy huzurida bo‘lganman. Allohga qasamki, biron bir podshohning ayonlari Muhammadning as'hobi Uni ulug‘laganidek ulug‘laganini ko‘rmaganman. Qasamki, agar bir ishga buyursa, uni ado etishga shoshilishadi. Tahorat qilsa, tahoratiga suv berishga (yoki tahoratidan ortgan suvni) talashib, urishib ketgudek bo‘ladilar. U gapirsa, ovozlarini chiqarmay, jim quloq solishadi. Uni hurmat qilganlaridan yuziga tik boqishmaydi” (Shu mazmundagi hadisni Imom Buxoriy rivoyat qilgan).
“Avnul ma’bud” nomli kitobda bunday deyiladi: “Buzoa qudug‘i atrofida yashaydiganlardan birortasi xastalansa, quduq suvi bilan yuvingin, unga Rasulullohning tahorat suvlari tushgan, deyilardi. Bemor yuvingandan so‘ng go‘yo kishandan xalos bo‘lgandek o‘zini yengil his qilardi”.
Mo‘yi muboraklarining tabarruk qilinishi. Sahobai kiromlar suyukli Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallamning muborak mo‘ylaridan bir tola bo‘lsa ham olish g‘amida edilar. Anas ibn Molik raziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Men Rasululloh sallallohu alayhi vasallam sochlarini sartarosh olayotganini ko‘rganman. As'hoblari atroflarida aylanib turishardi. Biror sochlari yergacha yetmas, albatta, bir sahobiy qo‘liga tushardi” (Imom Muslim rivoyatlari).
“Sahihi Buxoriy” kitobida quyidagi rivoyat kelgan: “Ummu Salama raziyallohu anho onamiz Payg‘ambarimizning muborak sochlaridan bir nechtasini idishda saqlar edilar. Sahobai kiromlardan qaysilari bemor bo‘lsalar, bir idishga suv to‘ldirib onamizning huzuriga kelardi. Shunda onamiz Payg‘ambarimizning muborak sochlarini suvga botirib berar edilar. Bu tabarruk suvni ichgan sahobiy Allohning qudrati bilan shifo topardi”.
Xolid ibn Valid raziyallohu anhu Yarmuk urushida bosh kiyimlarini yo‘qotib qo‘ydilar. Topilgandan keyin: “Buni yaxshi ko‘rishim sababi shuki, Rasululloh umra qilib bo‘lib sochlarini oldirdilar. Sahobalar mo‘yi muborakdan nasibador bo‘lish uchun shoshishdi. Men hammadan o‘zib, Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallamning peshona sochlariga erishdim va uni shu bosh kiyimim ichiga qo‘ydim. U bilan qaysi jangga kirgan bo‘lsam, mo‘yi muborak barakotidan Alloh taolo menga g‘alabani nasib qilgan”, deb aytdi.
Taomlarining tabarruk qilinishi. Sahobai kiromlar Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallamdan qolgan taomni yeyishda bir-birlari bilan musobaqalashardi. Bunga quyidagi rivoyat misol: “Sahl ibn Sa’d raziyallohu anhu aytadilar: “Rasulullohga ichimlik olib kelindi. Undan ichdilar. O‘ng taraflarida yosh yigit Ibn Abbos, chap taraflarida esa katta yoshli sahobalar o‘tirishgandi. Rasululloh Ibn Abbosdan chap tarafdagi katta yoshli sahobalarga o‘zlaridan qolgan suvni birinchi uzatishni so‘radilar. Ibn Abbos esa: “Yo Rasululloh, sizdan menga keladigan nasibani hech kimga bera olmayman”, deb uzr aytdi. Shundan keyin Payg‘ambarimiz suvni Ibn Abbosga uzatdilar”.
Mazkur mavzuda so‘z ketar ekan, Payg‘ambarimiz Madinaga yangi borganlarida Abu Ayyub Ansoriy raziyallohu anhu uyida mehmon bo‘lganlari yodga tushadi. U Zotni yo‘qlab har tarafdan Abu Ayyubnikiga taom kelar, xonadon sohiblari ham ovqat tayyorlashardi. Payg‘ambarimiz huzurlaridan qaytib chiqqan yegulikning muborak barmoqlari tekkan joyidan Abu Ayyub va xotini tabarrukona yeyishardi. Ulamolarimiz shu rivoyatni dalil keltirib, ulug‘ ustozlardan qolgan taomni tabarruk qilib yeyish joiz ekanligini aytadilar.
Muborak liboslarining tabarruk qilinishi. Sahobai kiromlar Payg‘ambarimiz liboslariga erishish va uni uyda saqlashga o‘ta haris edilar. Muborak libosni tabarrukona kiyishar, u yuvilgan suv esa bemorlarga Xudoning qudrati ila shifo bo‘lganini ko‘p ko‘rishgandi. Hazrati Abu Bakr raziyallohu anhuning Asmo ismli qizlari uyidan yashil chopon chiqarib: “Bu muborak libosni Rasululloh kiyardilar. Biz uni yuvib, suvini bemorlarga beramiz. Muborak chopon barakotidan Alloh taolo ularga shifo ato etadi”, degani rivoyat qilingan.
Muoviya raziyallohu anhu aytadilar: “Menda Rasulullohning muborak ko‘ylaklari bor. Agar vafot etsam, uni menga kiygizib qo‘ying. Shoyad Alloh taolo uning barakotidan menga rahm qilsa”.
Qo‘llari tekkan muborak narsalarni tabarruk qilinishi. Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam huzurlariga har xil kasallikka chalingan bemorlar kelsa, muborak qo‘llari bilan og‘riq bor yoki shishgan joyni silardilar. Xastalar Alloh taolo qudrati ila birozdan keyin hech narsa ko‘rmagandek bo‘lib qaytishardi.
Sobit raziyallohu anhu hazrati Anas ibn Molik huzuriga kelib, qo‘l, ko‘zlarini o‘pib: “Bu qo‘llar Rasulullohni ushlagan, bu ko‘zlar esa U Zotni ko‘rgan”, der edi.
Sahobai kiromlar Payg‘ambarimiz namoz o‘qigan joyda namoz o‘qishga ham o‘ta haris edi. Hatto uylariga taklif qilib, biror joyida namoz o‘qib bersangiz, biz shu joyni namozgoh qilib olamiz, deyishardi.
Utbon ibn Molik raziyallohu anhu Payg‘ambarimiz huzurlariga borib: “Yo Rasululloh, ko‘zim xiralashib qoldi. Masjidga boradigan yo‘limga yomg‘ir yoqqan paytda sel keladi. Shu sababli ba’zida jamoatga kela olmayapman. Qani edi, uyimga borib biror joyida namoz o‘qib bersangiz, men o‘sha yerni zarurat bo‘lgan paytda o‘zimga namozgoh qilib olardim”, dedi. Payg‘ambarimiz rozi bo‘ldilar. Ertasiga ertalab hazrat Abu Bakr bilan birga bordilar. Utbon ibn Molikdan: “Uyingizni qayerida namoz o‘qishni yaxshi ko‘rasiz?” deb so‘radilar. Uy egasi o‘ziga yoqadigan joyni ko‘rsatdi. Rasululloh sallallohu alayhi vasallam ko‘rsatilgan yerda namoz o‘qidilar va hazrat Utbon bu tabarruk joyni namozgoh qilib oldilar.
Darhaqiqat, sahobalar Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallamning: “Men sizlarga farzandingiz, ahli-ayolingiz, mollaringiz va barcha odamlardan sevimli bo‘lmagunimcha komil mo‘min bo‘lolmaysiz”, degan ma’nodagi hadislariga og‘ishmay amal qilishgan. Biz ham ulardan o‘rnak olib, U Zotga bo‘lgan muhabbatlarimizni yanada oshirib, sunnatlarini bajarishga harakat qilishimiz va unutilayotgan sunnatlarini esa tiriltiraylik. Shoyad Payg‘ambarimiz alayhissalomning shafoatlariga erishsak.
Shuningdek, bu ulug‘ oyni g‘animat bilib, ota-onalar farzandlari bilan Payg‘ambarimiz tarixlariga oid bo‘lgan kitobxonliklarni tashkil qilsalar ayni muddao va muhabbatning bir nishonasi bo‘ladi. Beadad shukrlar bo‘lsinki, hozirgi kunda kitob do‘konlarida Payg‘ambarimiz alayhissalomning tarixlariga doir, o‘zbek tilida yetarlicha adabiyotlar mavjud. Faqat undan foydalanishimiz kerak, xolos.
G‘ulomiddin XOLBOYEV
O‘MI Fatvo bo‘limi xodimi,
Toshkent islom instituti o‘qituvchisi
Chin usta qoldimi? (qidiryapman)
Bugunning gapi
“Uch xonali xonadonimni ta’mirlatish uchun ikki oy muddatga kelishib usta tushirgandim, olti oyda zo‘rg‘a chala-chulpa qilib ishini tugatdi...”
“Ustalar nega bunaqa-a? Uyini ta’mirlatib, ustalardan roziman, degan odamni uchratmadim...”
“Ko‘pchiligi odamga firib beradi: ishni vaqtida bajarmaydi, ta’mir ishlari tugagach, boshida kelishilgan narxdan ikki barobar ko‘p mablag‘ so‘raydi...”
Yuqoridagi gaplar – uyini, xonadonini ta’mirlatib, ustalardan kuygan kishilarning dod-faryodlari.
Bugungi kunda jamiyatda ayrim ustalarning o‘z ishini vijdonan bajarmasligi, sifatsiz materiallar ishlatishi, vaqtni cho‘zishi yoki turli nayranglar bilan buyurtmachini aldashi, afsuski, ko‘pchilikni tashvishga solish barobarida shu kasb egalariga nisbatan ishonchning susayishiga yoki butunlay yo‘qolishiga olib kelyapti.
Yaxshi niyatda uyini, xonadonini ta’mirlatmoqchi bo‘lgan kishi usta ishlatgan tanishlaridan so‘rab-surishtirishi tayin. Yaqinda men ham xonadonimni ta’mirlatmoqchi bo‘lib usta izladim. Tanish-bilishlardan, do‘stlarimdan so‘rasam, yarmidan ko‘pi ustalardan nolidi. Bu holat nafaqat moliyaviy zarar, ayni paytda insonlar o‘rtasidagi ishonchning yo‘qolishiga ham sabab bo‘lmyaptimi?!
Islom ta’limotida halol mehnat, omonatdorlik va rostgo‘ylik yuksak fazilat ekani ta’kidlanadi. Alloh taolo Qur’oni karimda: “Darhaqiqat, Alloh omonatni o‘z egalariga topshirishingiz va odamlar o‘rtasida hukm qilganingizda adolat bilan hukm qilishingizga buyurar. Albatta, Alloh sizlarga yaxshigina nasihat qilur. Albatta, Alloh eshituvchi va ko‘ruvchi Zotdir” (Niso surasi, 58-oyat).
Ustalik – yaxshi kasb. Usta omonatdor bo‘lsa, odamlarning hojatini ravo qiladi, ko‘pga foydasi tegadi. Buyurtmachi o‘z molini, mablag‘ini ustaga ishonib topshiradi. Usta shu ishonchni oqlashi, ishni puxta va vijdonan bajarishi shart.
Uy – insonning boshpanasi. Uning har bir g‘ishti ezgu niyat bilan qo‘yiladi, har bir devori umid bilan ko‘tariladi. Ammo, afsuski, ba’zan ayrim ustalar imorat qurish yoki ta’mirlashda nayrang qiladilar. Usta tashqi tomondan devorni silliq suvaydi, ammo ichidagi yoriqlarni berkitadi. Bo‘yoqning yaltirog‘i ko‘zni quvnatadi, lekin ortidagi nuqson vaqt o‘tishi bilan ko‘zga tashlanadi.
Yangi ta’mirlangan xonadondan hali bo‘yoq hidi ketmay turib shiftda yoriqlar paydo bo‘ladi, eshiklar qiyshayib qoladi, pol esa g‘ichirlab imorat egasining asabini buzadi. Buyurtmachi ustaga bergan mablag‘iga ichi achiydi.
Ba’zi ustalar sifatli qurilish materiali olish uchun berilgan pulga arzon mahsulot sotib oladi. Qolgan mablag‘ni esa “mehnat haqim” deb o‘maradi. Sementga qumni ortiqcha qo‘shadi, temir yoki armaturani ingichkarog‘iga almashtiradi, mis simlar o‘rniga alyuminini tortadi.
Yana shunday ustalar ham borki, bir haftada tugatishga kelishilgan ishni bir oygacha cho‘zadi. Bahona ham tayyor: “Material kelmadi”, “Yordamchim betob bo‘lib qoldi”, “Ertaga tugatib beramiz” va hokazo.
Eng yomoni, ustaning qo‘lidan chiqqan uy bir yil o‘tar-o‘tmas yana ta’mirga muhtoj bo‘lib qoladi. Bu hunar emas, hiyladir. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Kim bizni aldasa, bizdan emas”, deganlar (Imom Muslim rivoyati). Bu hadis har qanday sohadagi firibgarlikni qamrab oladi. Agar usta arzon yoki sifatsiz materialni qimmatbaho deb ko‘rsatsa, ishni ataylab chala bajarsa yoki keyin yana ta’mirga muhtoj bo‘ladigan qilib ishlasa, bu aldamchilikdan, firibgarlikdan boshqa narsa emas. Afsuski, bugun ko‘pchilik ustalar hiyla va nayrangni kasb qilib olganlar. Buning oqibatida na o‘zlari baraka topadilar, na buyurtmachi ularga bergan mablag‘iga rozi bo‘ladi.
Haqiqiy usta, o‘z ishini vijdonan qiladigan kishi boshqacha bo‘ladi. U har bir ishini bekamu ko‘st bajaradi. Chunki u odamlardan yashirgan nuqsonni, albatta, Alloh taolo ko‘rib, bilib turishini yaxshi anglaydi. Unday ustalar o‘zlariga Alloh taoloning: “Albatta, Alloh chiroyli (ish) qiluvchilarni yaxshi ko‘radi” (Baqara surasi, 195) oyatini hamda Nabiy alayhissalomning: “Alloh taolo o‘z ishini chiroyli, puxta qiladigan kishini yaxshi ko‘radi” (Imom Tabaroniy rivoyati), degan muborak hadislarini o‘zlariga shior qilib olgan bo‘ladilar. Lekin, afsuski, hozir bunday ustalarni topish amrimahol. Borlari ham “qo‘lma-qo‘l”.
Omonatdor ustalar qurgan uylar, yillar o‘tsa ham, yaxshilik bilan eslanadi. Ularning haqlariga xayrli duolar qilinadi. Birgina misol, bizning Sangijumon qishlog‘imizdagi ko‘p uylarni pachirlik usta Turdimurod bobo (Alloh makonini jannat qilsin!) qurgan. O‘sha paytlarda (1960–1990 yillar) vassajuft qilingan shiftlarga ustaning imoratni qurib bitirgan sanasini bitish an’ana bo‘lgan. Har safar qishloqqa borib uyga kirsam, usta boboning “imzosi”ga ko‘zib tushadi va Qur’oni karim oyatlaridan tilovat qilib, u kishining ruhlariga bag‘ishlayman.
Bugun ba’zi ustalarning ishni kelishilgan muddatda tugatmasligi; sifatsiz qurilish materiallaridan foydalanishi; narxni asossiz oshirishi; kamchiliklarni yashirishi; bir necha oy o‘tib yana ta’mir qilishga majbur bo‘ladigan darajada ish tutishi katta gunohdir. Bunday xatti-harakatlar oqibatida buyurtmachi moddiy zarar ko‘radi, asabiylashadi, vaqt yo‘qotadi va eng achinarlisi, odamlar o‘rtasidagi ishonch susayadi.
Halol rizqning barakasi uning ko‘pligida emas, balki pokligidadir. Aldamchilik bilan, hiyla-nayrang ishlatib topilgan mablag‘ foyda bo‘lib ko‘rinsa-da, unda baraka bo‘lmaydi. Shuning uchun har bir usta o‘z qo‘li bilan topayotgan rizqining halolligi haqida o‘ylashi, har bir mix, har bir g‘isht, har bir sim yoki har bir ta’mir uchun qiyomat kuni hisob berilishini unutmasligi kerak.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf rahimahulloh:
- Men ham (har bir shaxs) jamiyatning a’zosiman. Uy qurmoqchiman, lekin quruvchilik qo‘limdan kelmaydi. Demak, ustaga ehtiyojim bor. Uning oldiga borib, uy qurmoqchiman, shartnoma tuzaylik, deyman. Ustalar kasbi ortidan rizq topadi. Ular bilan kelishib, bugungi naxr bo‘yicha muayyan summa belgilanadi. Muddati va sifat ko‘rsatkichlari kelishib olinadi. Hozirga kunda, Alloh biluvchiroq, ustaman deganlarning 70 foizi aldamchi, nayrangboz, hiylakor: kelishilgan kunda belgilangan manzilga yetib kelmaydi, ishga kech kelib, erta ketadi, vazifasini puxta bajarmaydi, ishini bitirmasdan oldin pul so‘raydi. Takasaltang, taralla-bedod qilib yuradi. Uyning egasi ham xijolatda qoladi. Aksariyati shunaqa. Bunday ustalarga kim ishonadi? Ularga kim ish beradi? Bunday toifalar o‘ziga o‘zi qiladi, ular omadsizlikni o‘zlariga chorlab oladilar.
O‘ttiz foiz haqiqiy ustalar bor. Ular o‘z kasbi bilan faxrlanadi. Guruhlari bor, shogirdlari, ustozlari bor. Hammasini qoyillatib, asbob-anjomlarini chiroyli qilib qo‘yishgan. Shartnopmani tuzadi, vaqtida ishga keladi, belgilangan muddatda qurilishni yoki ta’mir ishlarini tugatadi, ish haqini olib ketadi. Buyurtmachi ham rozi, usta ham rozi. Bunday kishilarning ishida unum, baraka bo‘ladi. Topgan pullari barakali bo‘ladi.
Haqiqiy usta faqat qurilish yoki ta’mirlashni emas, balki odamlarning ishonchini ham qozonadi. Vijdon bilan qilingan har bir ish ibodatga aylanadi. Aldamchilik va nayrang bilan bajarilgan ish esa vaqtinchalik foyda keltirsa ham, dunyoda obro‘ni to‘kadi, rizq qiyilishiga sabab bo‘ladi, oxiratda esa javobgarlikni keltiradi.
Tolibjon NIZOM
